Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Caiff ymchwil gwyddorau cymdeithasol Prifysgol Caerdydd ei dathlu mewn gŵyl wythnos o hyd.

Cynhelir yr ŵyl rhwng 5 a 10 Tachwedd, a bydd meysydd mor amrywiol â seicoleg plant, addysgu, iechyd y cyhoedd, pobl ifanc a gwleidyddiaeth yn cael eu rhannu ag ystod eang o gynulleidfaoedd.

Mae'r digwyddiadau'n cynnwys noswaith sy'n croesawu teuluoedd, lle gall rhieni siarad ag ymchwilwyr am ddatblygiad eu plant, sesiwn ryngweithiol lle mae pobl ifanc yn archwilio'r modd y mae cyfeillgarwch yn cael ei werthfawrogi ymysg eu cyfoedion, dadleuon ynghylch heddwch yn dod i'r wyneb yng Ngogledd Iwerddon, a thrafodaeth am don newydd o aelodaeth o undebau llafur, drwy gyfrwng y cyfryngau cymdeithasol.

Hon fydd trydedd Gŵyl y Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd, sydd wedi'i threfnu mewn cysylltiad â'r Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol. Ei nod yw cyflwyno ymchwil ym maes y gwyddorau cymdeithasol a gynhelir ym mhrifysgolion y DU i'r cyhoedd.

Yn ôl yr Athro Gillian Bristow, Deon Ymchwil Coleg y Celfyddydau, y Dyniaethau a’r Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd ac Athro Daearyddiaeth Economaidd: "Mae’n bleser gennym allu rhoi llwyfan i gryfder ac ehangder yr ymchwil sy'n cael ei chynnal ym Mhrifysgol Caerdydd.

"Mae ein hymchwilwyr yn ymgymryd â gwaith sy'n arwain y byd ac yn gwneud gwahaniaeth. Mae’n helpu i ddatblygu polisïau, gwasanaethau ac arloesedd – yma yng Nghymru yn ogystal â ledled y byd.

"Gobeithio y bydd pobl yn ymuno â ni yn ystod yr wythnos i ddysgu mwy, a dod i wybod pam nad yw ymchwil ym maes y gwyddorau cymdeithasol erioed wedi bod yn bwysicach wrth ddatrys y problemau cymdeithasol mawr yr ydym yn eu hwynebu heddiw."

Mae'r digwyddiadau yn ystod yr wythnos yn rhad ac am ddim ond rhaid cadw lle. Mae'r amserlen lawn a rhagor o wybodaeth bellach ar gael yma: www.caerdydd.ac.uk/festival-of-social-science

Mae ymchwil celfyddydau, dyniaethau a gwyddorau cymdeithasol y Brifysgol yn cynnwys meysydd fel y diwydiannau digidol, creadigol a diwylliannol; llywodraethiant datganoledig, trefol a rhanbarthol; teulu, rhywedd, hawliau dynol; iechyd, meddygaeth ac anabledd; cynaliadwyedd a'r amgylchedd; addysg; gwaith; data gwyddorau cymdeithasol; troseddu a diogelwch; a diwylliannau, credoau ac ieithoedd dynol.

Mae'r Brifysgol yn datblygu SPARK – parc ymchwil cyntaf y byd ar gyfer y gwyddorau cymdeithasol. Mae SPARK wedi'i seilio ar Gampws Arloesedd fydd yn cael ei adeiladu ym Mhrifysgol Caerdydd. Bydd yn ganolfan ar gyfer ymchwil gwyddorau cymdeithasol ar draws y Brifysgol ac yn dod ag academyddion a sefydliadau polisïau ac arferion ynghyd i ddatblygu atebion newydd i heriau byd eang pwysig.

Mae plant yng Ngogledd Iwerddon 80% yn llai tebygol na phlant yng Nghymru o fod mewn gofal maeth neu ofal preswyl, yn ôl astudiaeth.

Cyfrannodd yr Athro Jonathan Scourfield a Dr Martin Elliott o Brifysgol Caerdydd i’r ymchwil ledled y DU a ddadansoddodd data 36,000 o blant sydd mewn cysylltiad â gwasanaethau gwarchod plant.

Dangosodd y canfyddiadau pe bai Cymru yn gallu lleihau nifer y blant sydd mewn gofal i’r un raddfa â Gogledd Iwerddon, byddai 2,000 yn llai o blant Cymru yn byw oddi cartref.

Daeth i’r amlwg hefyd fod pobl ifanc o Ogledd Iwerddon 50% yn llai tebygol o fod mewn gofal maeth neu ofal preswyl na phlant yn Lloegr, a 130% yn llai tebygol na phlant yn yr Alban. Yn gyffredinol, pe bai gweddill y DU yn dilyn yr un polisïau â Gogledd Iwerddon, byddai 31,500 yn llai o blant mewn gofal.

Dangosodd yr astudiaeth fod plentyn yng Nghymru, sy’n byw yn un o 20% o gymdogaethau mwyaf difreintiedig y DU, 13 gwaith yn fwy tebygol o fod o dan ofal i ffwrdd o rieni, perthnasau neu ffrindiau na phlentyn yn yr 20% lleiaf difreintiedig. Dangoswyd tueddiadau tebyg ar draws y DU.

Yn ogystal, canfuwyd gwahaniaethau enfawr gan ymchwilwyr o ran lle y rhoddwyd plant o dan ofal. Yng Ngogledd Iwerddon a’r Alban, fe aeth tua hanner o blant o dan ofal i aros gyda pherthynas arall neu ffrind, o’i gymharu ag ychydig dros 25% o blant o dan ofal yng Nghymru, ac un o bob chwech yn unig yn Lloegr.

Casglwyd data gan 55 awdurdod neu ymddiriedolaeth leol o ddyddiad penodol yn 2015 ar gyfer yr astudiaeth. Bu’r ymchwilwyr yn dadansoddi oedran y plant, rhyweddau, categorïau ethnig, a’r math o gam-drin neu esgeuluso a brofwyd os oeddent ar gynllun diogelu plant.  Cafwyd hefyd asesiad o lefelau amddifadedd yr ardaloedd lle’r oedd pob plentyn yn byw.

Dywedodd Dr Martin Elliott, o Ganolfan Ymchwil a Datblygu Gofal Cymdeithasol i Blant (CASCADE) yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol: “Mae anghydraddoldeb amlwg yma, o fewn a rhwng gwledydd yn y DU. Gallai llunwyr polisi ddysgu gwersi o’r hyn sy’n digwydd yng Ngogledd Iwerddon. Rhan bwysig o leihau’r angen i blant gael eu rhoi mewn gofal yn y lle cyntaf yw gwneud ymdrechion i leihau tlodi teuluoedd.”

Mae Anghydraddoldebau Lles Plant ym Mhedair Gwlad y DU ar gael yma

Mae arbenigwyr o Brifysgol Caerdydd yn arwain prosiect ymchwil newydd mawr fydd yn asesu sut mae technolegau newydd yn dylanwadu ar droseddu trefnedig rhyngwladol (Cyber-TNOC).

Mae’r Athro Mike Levi, Dr Luca Giommoni a’r Athro Matthew Williams, sy’n droseddegwyr yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, ynghyd â’r Athro Pete Burnap o’r Ysgol Cyfrifiadureg a Gwybodeg wedi cael gafael ar arian gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC) i archwilio’r ffyrdd y mae troseddwyr yn defnyddio technolegau cyfrifiadurol ar-lein.

Bydd eu gwaith yn canolbwyntio ar gaethwasiaeth fodern, gwerthu cyffuriau anghyfreithlon, lledaenu meddalwedd ddrwg a gwyngalchu arian, gan gynnwys defnyddio ‘mulod arian’. Mae’r troseddau hyn yn cynhyrchu llawer o ddata ar-lein o ganlyniad i’r holl gyfathrebu a thechnolegau cyfryngau cymdeithasol a ddefnyddir gan fasnachwyr anghyfreithlon, codwyr meddalwedd ac ar gyfer trafodiadau anghyfreithlon.

Drwy gasglu’r data newydd hwn, yn ogystal â dod â chyfweliadau a chofnodion gweinyddol ynghyd, bydd y tîm yn cynhyrchu’r llun mwyaf eglur hyd yn hyn o sut mae technolegau ar-lein yn dylanwadu ar droseddu trefnedig rhyngwladol.

Bydd yr astudiaeth yn dwyn ynghyd academyddion o Brifysgol Cattolica del Sacro Cuore Milan, Prifysgol Surrey a Phrifysgol Montreal.

Bydd y tîm yn gweithio’n agos gyda chyrff o’r sectorau preifat a chyhoeddus, gan gynnwys CIFAS, sy’n sefydliad atal twyll, cwmni gwasanaethau proffesiynol Deloitte, Heddlu De Cymru a Gwasanaeth Erlyn y Goron (CPS).

Meddai’r Athro Levi, sy’n cynghori Adran Europol dros Asesu Bygythiadau gan Droseddu ar y We: “Wrth i gymdeithasau ar draws y byd fynd yn fwyfwy cydgysylltiedig a digidol, mae troseddu trefnedig yn ymaddasu i’r dirwedd newydd hon ac yn integreiddio technolegau newydd i mewn i’r ffyrdd y maent yn gweithio. Mae data Europol yn dangos cynnydd sylweddol mewn grwpiau rhyngwladol sy’n gweithredu o fewn yr UE yn 2017, o’u cymharu ag yn 2013, ac yn eu dulliau o hwyluso eu gweithgareddau ar-lein hefyd.

“Yn Ebrill 2018, fe arestiodd yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol grŵp o droseddwyr oedd yn gwerthu cyffuriau anghyfreithlon yn y DU, yr UD, Canada, Awstralia, yr Ariannin a Singapôr drwy wefan ar y we dywyll. Fe wnaeth y gang Rwsiaidd, oedd yn gyfrifol am ‘botnet Koobface’ a oedd yn lledaenu drwy rwydweithiau cymdeithasol, heintio hyd at 800,000 o beiriannau ar draws y byd, gan ennill $2 filiwn y flwyddyn.

Meddai’r cyd-ymchwilydd Dr Luca Giommoni: “Mae troseddu trefnedig yn newid yn gyflym. Mae angen i ymchwilwyr a gweithwyr yn y maes ddatblygu dulliau arloesol o ymateb i sut mae grwpiau troseddu trefnedig yn camddefnyddio technolegau ar-lein.

“Y prosiect hwn fydd y cyntaf i adeiladu sail gref o dystiolaeth er mwyn llywio’r gwaith o lunio polisïau. Bydd yr ymchwil yn dadansoddi mathau newydd a thraddodiadol o ddata drwy ddefnyddio dadansoddiadau o rwydweithiau cymdeithasol a deallusrwydd artiffisial. Bydd y fath waith yn gallu trawsnewid sut gall llywodraethau, cyfiawnder troseddol a’r sector preifat fynd i’r afael â’r troseddau hyn sy’n cael effaith enfawr ar draws y byd.”

Bydd y tîm yn cychwyn eu hymchwil ym mis Ionawr 2019, a disgwylir i’w canfyddiadau cyntaf gael eu cyhoeddi yn 2020-21.

Yn ôl adroddiad, mae angen i lywodraethau ac awdurdodau heddlu ar draws y byd roi gwell ystyriaeth i'r niwed posibl a grëir gan y cyfryngau torfol a chymdeithasol yn dilyn digwyddiadau terfysgol.

Mae academyddion o Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch Prifysgol Caerdydd yn arwain tîm rhyngwladol o ddadansoddwyr o Brifysgol De Cymru Newydd, Prifysgol Talaith Michigan a Chymdeithas Canada er Plismona ar sail Tystiolaeth, er mwyn dysgu gwersi yn sgîl ymchwilio i ymosodiadau terfysgol diweddar yn y DU, yr UD, Canada, Seland Newydd ac Awstralia. Drwy adolygu'r holl ymchwil sydd wedi'i chyhoeddi am rôl y cyfryngau a'r cyfryngau cymdeithasol yn sgîl ymosodiadau terfysgol, ynghyd ag astudiaethau achos manwl o ddigwyddiadau penodol, mae'r astudiaeth wedi cynhyrchu tystiolaeth newydd, a chynnig cipolwg newydd ar y modd y gall sylw gan y cyfryngau a'r cyfryngau cymdeithasol gynyddu peryglon cyhoeddus terfysgaeth, a'r hyn sy'n gweithio wrth ostwng effeithiau o'r fath.

Daeth y tîm ymchwil i'r casgliad y gall ymosodiadau o'r fath gael effaith negyddol am amser maith ar ôl y digwyddiad gwreiddiol, wrth i ystod eang o leisiau gystadlu drwy gyfrwng cyfryngau'r brif ffrwd, a'r cyfryngau cymdeithasol.

Dan arweiniad yr Athro Martin Innes, cyfarwyddwr CSRI, mae'r tîm o academyddion wedi datblygu fframwaith ‘O Funud i Fisoedd’ i helpu awdurdodau i ffurfio strategaethau cadarn er mwyn rheoli'r ymatebion ar-lein yn dilyn digwyddiadau difrifol. Comisiynwyd y gwaith gan Weithgor Atal Twristiaeth Gweinidogol y Pum Gwlad – sy'n cynnwys llywodraethau'r DU, Canada, UDA, Awstralia a Seland Newydd.

Mae cyfathrebiadau ar ôl digwyddiadau terfysgol yn aml yn arwain at gynydd mewn troseddau casineb, yn annog eithafiaeth ac yn danwydd iddo ac yn hybu gwybodaeth anwir a sïon. Yn ôl ymchwilwyr, rhaid i lywodraethau, yr heddlu ac eraill sy'n ymwneud â diogelwch cyhoeddus fod yn barod i gynnig gwybodaeth fanwl gywir a rheolaidd, er mwyn cadw goblygiadau negyddol mor isel â phosibl.

Mae'r adroddiad yn datgan: "Bwriedir i drais terfysgol fod yn fodd o bryfocio er mwyn ennyn ymateb dwys a byw; mae'r diffyg cymharol yn y modd y rheolir sefyllfaoedd ar ôl y digwyddiadau... yn fan gwan ar hyn o bryd mewn nifer o fframweithiau gwrth-derfysgol llywodraethol."

Ychwanega: "Mae'r cyfathrebu cynyddol yn galluogi grwpiau gwahanol i ddatblygu ffyrdd eraill o ddadansoddi a fframio'r un digwyddiad. O ganlyniad, yn nodweddiadol mae naratif ac adroddiadau lluosog yn rhan o'r hinsawdd wedi'r digwyddiad.

"Mae trais terfysgol wedi'i ddylunio'n bwrpasol i 'godi braw, hollti ac ysgogi' gwahanol gynulleidfaoedd cyhoeddus, ac felly mae'n hanfodol deall a rheoli dynameg yr ymateb cyhoeddus i'r pryfociadau hynny."

Y llynedd, cyhoeddodd yr Athro Innes a'i dîm adroddiad yn nodi defnydd systematig o gyfrifon cyfryngau cymdeithasol ffug i ledu gwybodaeth anwir yn fwriadol, sy’n gysylltiedig â Rwsia, i chwyddo effeithiau cyhoeddus pedwar o ymosodiadau terfysgol a ddigwyddodd yn y DU yn 2017 – ar Bont Westminster, Manchester Arena, Pont Llundain a Pharc Finsbury.

Yn ôl yr Athro Innes: "Dros tua'r pum mlynedd diwethaf, mae mecanwaith a dynameg terfysgaeth, a'r modd yr hysbysir amdano drwy gyfrwng ffynonellau ar y cyfryngau, wedi newid i raddau helaeth. Bu amrywiad o ran cymhelliant ideolegol, a phroses o symud tuag at fethodolegau sy'n cwmpasu'r sbectrwm llawn ac yn amrywio o fomio i ymosodiadau â chyllyll neu gan ddefnyddio moduron. Dros yr un cyfnod, mae rhesymeg y cyfryngau a'r amgylchedd gwybodaeth wedi’i thrawsnewid yn sylfaenol.

Ariannwyd yr adroddiad gan Ganolfan Canada er Ymgysylltu Cyhoeddus ac Atal Terfysgaeth y Llywodraeth Ffederal (Canolfan Canada) ar ran Rhwydwaith Ymchwil a Datblygu'r Pum Gwlad (5RD), i gefnogi Gweithgor Gweinidogol Atal Eithafiaeth Terfysgol y Pum Gwlad. Mae Canolfan Canada'n cydweithio â phartneriaid rhyngwladol er mwyn helpu i nodi bylchau mewn gwybodaeth wrth atal radicaleiddio at ddibenion treisgar.

Mae From Minutes to Months: A rapid evidence assessment of the impact of media and social media during and after terror events, ar gael yma: www.crimeandsecurity.org/publications

Mae Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD) yn dathlu deng mlynedd o ddylanwadu ar bolisïau a thrafodaethau.

Mae WISERD yn fenter gydweithredol rhwng pump o brifysgolion Cymru (Aberystwyth, Bangor, Caerdydd, De Cymru ac Abertawe), ac mae ei hymchwil arloesol wedi amlygu llawer o’r heriau cymdeithasol ac economaidd sy’n wynebu'r wlad.

Mae gwaith WISERD wedi cael effaith fawr ar lunio dyfodol y genedl gan ganolbwyntio ar fynd i’r afael ag anghydraddoldeb a gwella bywydau pobl leol. At hynny, mae wedi cyfrannu at ymchwil a thrafodaethau rhyngwladol ynglŷn â rhai o brif broblemau'r gymdeithas.

Dros y degawd diwethaf, bu datblygiadau cyfansoddiadol a gwleidyddol mawr yng Nghymru ac mae gwaith WISERD wedi bod yn cynnig tystiolaeth newydd ac amserol am amrywiaeth eang o faterion polisi.

Mae’r sefydliad wedi ymchwilio i feysydd amrywiol gan gynnwys:

  • Addysg – Nodi safbwyntiau ac agweddau pobl ifanc yng Nghymru a gwerthuso mentrau polisi addysgol Llywodraeth Cymru;
  • Yr henoed – Asesu effaith dementia, dadansoddi sut y gellir gwella gofal cymdeithasol ac astudio sut mae pobl hŷn yn ofni troseddu;
  • Anghydraddoldebau daearyddol – Ystyried sut mae lleoliad cartrefi pobl yn effeithio ar eu gallu i gael gwasanaethau hanfodol yng Nghymru;
  • Gweithwyr – Meintioli’r gwahaniaethau o ran cyflog yn y farchnad lafur, y bwlch cyflogaeth i bobl anabl, a thueddiadau yn y bwlch cyflog rhwng y rhywiau;
  • Ymddieithrio gwleidyddol – Amlygu sut roedd pobl ifanc yn ymddiddori yn y bleidlais am Brexit a’u barn am ymfudwyr. Hefyd, mae’r ymchwil wedi dadansoddi cyfraddau aelodaeth undebau llafur a’u hymgyrchoedd.

Mae WISERD wedi denu mwy na £27 miliwn o gyllid i Gymru gan ystod eang o ffynonellau, ac mae bellach yn edrych i'r deng mlynedd nesaf.

Meddai’r Athro Ian Rees Jones, Cyfarwyddwr WISERD: “Rydym wrth ein bodd yn dathlu degawd o ymchwil sy'n bwysig ar lefel genedlaethol a rhyngwladol. Fel rhan o bartneriaeth o bum prifysgol yng Nghymru a rhai eraill yn y DU ac Ewrop, rydym wedi casglu ein holl arbenigeddau ynghyd er mwyn gwneud ymchwil arloesol, sy'n berthnasol i bolisïau ac yn seiliedig ar dystiolaeth, ynglŷn ag amrywiaeth o heriau cymdeithasol ac economaidd.

“Mae gwaith WISERD yn adlewyrchu safle Cymru fel gwlad ddatganoledig sy’n gweithredu mewn cyd-destun byd-eang. Mae ein hymchwil wedi helpu llunwyr polisïau i fynd i’r afael ag amrywiaeth o heriau. Mae’r materion hyn yn cynnwys anghenion addysgol pobl ifanc, cynaliadwyedd cenedlaethau’r dyfodol, newidiadau yn y farchnad lafur, gofal cymdeithasol, tai, anghenion yr henoed, tlodi, anghydraddoldeb ac ymddieithrio gwleidyddol yng Nghymru ôl-ddiwydiannol.

Yn ôl Kirsty Williams, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg: "Llongyfarchiadau i WISERD ar gyrraedd ei ddengmlwyddiant. Mae'n hanfodol i Gymru fod â seilwaith ymchwil cryf, sy'n cynnig dadansoddiadau craff a diddorol.

"Mae ymchwil WISERD a'r data a gynhyrchir yn hynod werthfawr am ei bod yn rhoi dealltwriaeth fanwl i ni o'r gymdeithas sifil, ac yn ein helpu i gael hyd i atebion sy'n ein galluogi, drwy wella ein dulliau, i ddeall effaith ein penderfyniadau. Bydd hyn yn ei dro yn ein helpu i wneud yn siŵr ein bod yn cyflawni'r hyn sydd ei angen ar bobl Cymru."

Dywedodd Jennifer Rubin, Cadeirydd Gweithredol y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC): "Rwy'n falch iawn o waith ESRC gyda WISERD, ac mae'n bleser dathlu ei ddengmlwyddiant. Mae'r sefydliad yn parhau i gynnal prosiectau ESRC sy'n cael effaith, gan gynnwys Canolfan Ymchwil Cymdeithas Sifil WISERD sy'n gweithredu ledled y DU. Mae WISERD yn dangos pa mor dreiddgar a rhagorol yw'r gwaith ymchwil cydweithredol yng Nghymru, sy'n arwain at ymchwil gwyddorau cymdeithasol sy'n dwyn canlyniadau ar lefel genedlaethol a rhyngwladol."

Dywedodd Dr David Blaney, Prif Weithredwr Cyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (CCAUC): "Rydym wedi bod wrth ein bodd i weld WISERD yn datblygu dros y degawd diwethaf, ar ôl buddsoddi ynddo o'r dechrau pan gafodd ei sefydlu. Mae WISERD wedi mynd o nerth i nerth ac erbyn hyn mae wedi ennill ei blwyf fel ffynhonnell o dystiolaeth ymchwil annibynnol sydd â hygrededd ar lefel ryngwladol yng Nghymru a dros Gymru, sy'n gwneud gwahaniaeth go iawn i bobl Cymru. Llongyfarchiadau, WISERD, ar y deng mlynedd gyntaf, a phob dymuniad gorau ar gyfer y deng mlynedd nesaf."

Mae ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd wedi cael y dasg o ddatblygu strategaethau hyfforddiant a sgiliau i wneud yn siŵr bod y diwydiant dur yn Ewrop yn parhau i fod yn gystadleuol yn fyd-eang am flynyddoedd i ddod.

Mae Agenda Sector Dur Ewrop (ESSA), sydd wedi cael €4m, yn cael ei rheoli ar y cyd gan Dr Dean Stroud o Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, mewn partneriaeth â Phrifysgol Dechnegol Dortmund. Bydd y prosiect yn cynnwys consortiwm o 24 o sefydliadau o 10 gwlad yn yr Undeb Ewropeaidd, ynghyd â saith partner cysylltiedig ychwanegol o wledydd sy'n aelod-wladwriaethau. Mae'r rhain yn cynnwys cwmnïau dur, darparwyr addysg a hyfforddiant, cymdeithasau dur a phartneriaid cymdeithasol, a sefydliadau ymchwil.

Drwy gydweithio, byddant yn datblygu cynllun ar gyfer diwydiant dur cynaliadwy yn Ewrop, ynghyd â strategaeth ar gyfer ymateb i anghenion sgiliau'r gweithlu.

Bydd cronfa ddata'n cael ei chreu i gofnodi swyddi presennol a newydd yn y sector, a'r sgiliau a chymwysterau sydd eu hangen ar eu cyfer. Bydd hyn yn cael ei ddefnyddio i gynnig hyfforddiant galwedigaethol newydd.

Y gobaith yw y bydd y gwaith yn helpu i gynnal diwydiant cystadleuol, sy'n gyfrifol yn amgylcheddol ac yn hyrwyddo twf cynaliadwy, arloesedd, a swyddi medrus iawn newydd.

Fe wnaeth dros 20% o weithlu dur Ewrop adael y diwydiant yn y cyfnod rhwng 2005 a 2015, a bydd bron i 30% yn gadael yn ystod y degawd ar ôl hynny hyd at 2030. Nod yr ymchwil yw galluogi'r diwydiant dur i ddenu a chadw pobl ifanc a thalent creadigol, a chynnig hyfforddiant a dysgu gydol oes i bobl sy'n cael eu recriwtio.

Mae'r prosiect wedi'i ariannu gan fenter Erasmus+, 'Cynghreiriau Sgiliau Sector', sydd â'r nod o fynd i'r afael â bylchau o ran sgiliau ym myd diwydiant. Bydd y prosiect yn dechrau ar 1 Ionawr 2019.

Mae papur sy'n trin a thrafod dysgu proffesiynol gan fentoriaid wedi cael Gwobr Emerald Literati am Ragoriaeth.

Awduron y papur yw Emmajane Milton, darllenydd a chyd-gyfarwyddwr y radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol (MEP) a Dr Caroline Daly, Athro Gwadd Anrhydeddus a chyd-gyfarwyddwr arall y rhaglen MEP. Cyhoeddwyd y papur yn yr International Journal of Mentoring and Coaching in Education.

Mae'r ymchwil yn dadansoddi profiadau dysgu mentoriaid yng Nghymru, ac yn rhoi gwybod beth yw'r wyth egwyddor sydd eu hangen er mwyn bodloni anghenion dysgu a datblygu mentoriaid er mwyn iddynt allu rhoi cymaint o gefnogaeth â phosibl i helpu athrawon newydd i wireddu eu gwir botensial.

Mae'r egwyddorion hyn yn cynnwys y rheidrwydd i hyrwyddo cynhwysiant ac amrywiaeth yn y gymuned fentora, a'r angen i ymwrthod ag atebion syml a byrdymor o ddysgu a gwella.

Yn ogystal, dyfarnwyd Cymrodoriaethau Addysgu Cenedlaethol i Emmajane yn ddiweddar gan yr Academi Addysg Uwch, sy'n dathlu a chydnabod unigolion sydd wedi cael effaith eithriadol ar ganlyniadau myfyrwyr a'r proffesiwn addysgu o fewn addysg uwch.

Mae Gwobrwyon Emerald Literati bellach yn eu 25ain mlynedd, a'u nod yw dathlu a gwobrwyo cyfraniadau eithriadol awduron ac adolygwyr ym maes ymchwil ysgolheigaidd.

Dewisodd Emerald Publishing, sydd wedi cyhoeddi dros 300 o gyfnodolion a dros 2,500 o lyfrau, 245 o bapurau eithriadol a 513 o bapurau â chymeradwyaeth uchel ledled y byd. Caiff papurau eu hasesu dros ystod o chwe maes: rhyngwladoldeb; amrywiaeth; cymorth i ymchwil ysgolheigaidd; annog ymchwil gymhwysol (effaith); ymrwymiad i ysgolheictod o ansawdd uchel; ac awydd i wneud yn siŵr bod y darllenydd, yr awdur a'r cwsmer yn cael y profiad gorau posibl.

Dywedodd Emmajane, ar ennill y wobr: "Rwy'n falch ofnadwy o fod wedi cael y wobr hon – mae mentora o safon uchel yn hanfodol ar gyfer cynnal y proffesiwn addysg a chryn anoddach na'r gred gyffredin! Roedd y 150 o fentoriaid a gefnogodd athrawon ar y radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol yn grŵp ysbrydoledig o unigolion, ac roedd eu cyfraniad yn ganolog i lwyddiant y rhaglen."

Yn ôl ymchwil newydd a gyhoeddwyd, mae gweithwyr Prydain o'r farn eu bod yn gweithio'n galetach nag erioed.

Prosiect ar y cyd rhwng Prifysgol Caerdydd, Coleg Prifysgol Llundain a Phrifysgol Rhydychen yw’r Arolwg Sgiliau a Chyflogaeth, ac wedi bod yn ymchwilio barn gweithwyr ers canol y 1980au.

Yn ôl ystadegau diweddaraf yr astudiaeth, sy'n cyhoeddi canlyniadau bob pum mlynedd, mae bron i hanner (46%) y rheini a holwyd yn cytuno'n gryf bod eu swydd yn gofyn iddynt weithio'n galed iawn, o'i gymharu â thraean (32%) o weithwyr yn unig ym 1992. Cododd cyfran y gweithwyr sy'n dweud bod angen iddynt weithio ar gyflymdra uchel iawn am dri chwarter o'r amser neu'n fwy, 4 pwynt canran i 31% yn 2017, y lefel uchaf ers 1986.

Athrawon ysgol mewn ysgolion gwladol sydd ar frig y rhestr o weithwyr sy'n ystyried bod eu swyddi'n gwneud iddynt weithio'n galed iawn. Yn rhyfeddol, cytunodd 92% o athrawon bod eu swydd yn gofyn iddynt weithio'n galed iawn, o’i gymharu ag 82% yn 2012.

Dyw nyrsys ddim ymhell ar ei hôl hi. Yn yr un modd ag athrawon, mae pa mor ddwys y maent yn ystyried eu swydd yn llawer uwch o’i gymharu â gweithwyr proffesiynol eraill. Yn y 1990au, cytunodd 55% o nyrsys yn gryf bod eu swydd yn gofyn iddynt weithio'n galed iawn, ond roedd hynny wedi codi i 70% rhwng 2012 a 2017.

Yn ôl Francis Green, Athro Addysg ac Economeg Llafur yng nghanolfan LLAKES Athrofa Addysg Coleg Prifysgol Llundain: "Mae gwaith yn aml yn dwysáu yn sgîl technoleg newydd, sy'n ei gwneud yn bosibl llenwi bylchau segur yn ystod y diwrnod gwaith a chynyddu'r pwysau. Fodd bynnag, yn achos athrawon a nyrsys, mae'r esboniad yn fwy syml: mae eu gwaith wedi dwysáu o ganlyniad i orfod cwblhau llwyth gwaith i’w gwblhau yn ystod oriau gwaith wedi cynyddu."

Ychwanegodd: "Mae'r hyn y mae'r arolwg wedi'i ganfod am athrawon yn cadarnhau bod gwir angen i'r llywodraeth gymryd camau i fynd i'r afael â gormodedd gwaith. Dyma un o'r prif resymau pam mae llawer o athrawon yn gadael eu swyddi, ac felly'n straen ar ein hadnoddau hyfforddi athrawon."

Mae'r astudiaeth hefyd yn datgelu newidiadau sylweddol mewn ansawdd swyddi rhwng 2012 a 2017. Rhwydd hynt wrth eich gwaith, sef y graddau y gall pobl ddylanwadu ar yr hyn y maent yn ei wneud wrth eu gwaith o ddydd i ddydd, yw'r math o gyfranogiad sydd â'r cysylltiad cryfaf â lles a chymhelliant gweithwyr. Yn anffodus, mae rhwydd hynt wrth eich gwaith wedi gostwng eto, a hynny ar ôl gostwng yn sylweddol yn ystod y 1990au. Bu gostyngiad o 3 phwynt canran yng nghyfran y gweithwyr a ddywedodd bod ganddynt ddylanwad mawr dros y tasgau y maent yn eu gwneud, a gostyngiad o 5 pwynt canran yn lefel y dylanwad sydd ganddynt dros sut i'w gwneud.

O safbwynt casarnhaol, fodd bynnag, mae ansicrwydd ynghylch swyddi wedi gostwng yn sylweddol ers 2012, gyda'r ganran sy'n ystyried bod tebygolrwydd o 50/50 neu'n uwch o golli eu swyddi wedi gostwng o'r ffigur uchaf erioed, sef 18% yn 2012, i'r ffigur isaf erioed, sef 9% yn 2017.

Serch hynny, mae cynnydd mewn dwyster gwaith a llai o reolaeth dros yr hyn a wnawn, yn gyfuniad adnabyddus ar gyfer swyddi "straen uchel", all beri straen yn y gweithle. Yn ôl yr arolwg, mae swyddi straen uchel wedi dod yn fwy cyffredin.  Cynyddodd y ganran bum pwynt canran i fenywod rhwng 2012 a 2017, gan olygu bod un o bob pump menyw mewn perygl uwch o fod o dan straen. Yn achos dynion, bu cynnydd o bedwar pwynt canran, i 15% o swyddi, rhwng 2006 a 2012. Ymysg athrawon ysgol, roedd 28% ohonynt mewn swyddi straen uchel, ac yn ôl 72% ohonynt, roeddynt yn dychwelyd adref o'r gwaith wedi blino'n lân yn aml neu drwy'r amser.

Yn ôl 'Work Intensity Britain', un o'r tri adroddiad a gyhoeddwyd, os yw cyflogwyr "eisiau annog gweithlu ymrwymedig sy’n ymgysylltu â’u gwaith, mae'n bwysig dylunio swyddi mewn modd hyblyg, gan gynnig cymorth digonol a chaniatáu mwy o gyfranogiad a rhwydd hynt wrth waith."

Dyma ragor o’r canfyddiadau:

  • Bu gostyngiad mewn cyfarfodydd ymgynghorol (8%) a grwpiau datrys problemau (2%) rhwng 2012 a 2017.
  • Mae hynny'n peri pryder, gan fod cysylltiad wedi’i wneud rhwng y dylanwad a geir drwy gymryd rhan ar lefel sefydliadol a buddiannau sylweddol ar gyfer lles yn ogystal â lefelau uwch o frwdfrydedd, cynnydd yn y modd yr ystyrir tegwch sefydliadol a gostyngiad yn y lefel o bryder ynghylch newid sefydliadol.
  • Mae'r perygl o golli swydd ar ei isaf ers dros 30 mlynedd – dywedodd llai nag un o bob deg (9%) o weithwyr Prydain yn 2017 bod dros 50/50 o bosibilrwydd y byddent yn colli eu swydd dros y 12 mis nesaf. Dyma hanner y gyfran (18%) o weithwyr a ddaeth i gasgliad tebyg yn 2012.
  • Mae gorbryder ynghylch newidiadau i'r swydd wedi gostwng yn sylweddol hefyd. Er enghraifft, yn 2012, roedd 37% o weithwyr yn bryderus y byddai eu cyflog yn gostwng, ond erbyn 2017, roedd hynny wedi gostwng i 28%, gyda lefelau gorbryder yn gostwng yn gyflymach ar gyfer dynion o gymharu â menywod.

Ychwanegodd yr Athro Felstead: "Mae diogelwch swydd wedi gwella'n sylweddol dros y bum mlynedd ddiwethaf, ac mae pryderon ynghylch colli swydd ar ei lefel isaf erioed.  Fodd bynnag, nid yw ansicrwydd wedi diflannu, ond go bosib ei fod wedi magu ffurf newydd, gyda 1.7 miliwn o weithwyr yn dweud eu bod yn bryderus ynghylch newidiadau annisgwyl i'w oriau gwaith – ffigur 2 ½ gwaith y nifer amcangyfrifedig o weithwyr ar Gytundebau Oriau Sero."

Mae llawer o drafod am ansawdd pob math o swyddi ar hyn o bryd.  Felly, os hoffech weld sut mae'ch swydd yn cymharu â rhai eraill o ran pa mor ddwys ydyw, rhwydd hynt wrth eich gwaith, diogelwch a llawer o nodweddion eraill, ewch i www.howgoodismyjob.com lle cewch afael ar gwis diogelwch swydd sy'n seiliedig ar yr arolwg.”

Mae tri adroddiad a gyhoeddwyd, ‘Work Intensity in Britain’,Participation at Work in Britain’ ac ‘Insecurity at Work in Britain’, yn rhan o Arolwg Sgiliau a Chyflogaeth 2017.

Roedd Arolwg Sgiliau a Chyflogaeth 2017, a gynhaliwyd gan ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd, Sefydliad Addysg Coleg Prifysgol Llundain a Choleg Nuffield, Rhydychen, wedi cael gafael ar y wybodaeth o sampl gynrychioliadol o weithwyr ym Mhrydain. Cynhaliwyd cyfweliadau â chyfanswm o 3,300 o weithwyr 20 i 65 oed ar gyfer y gwaith ymchwil, sy’n cael ei ariannu gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC), yr Adran Addysg a Phrifysgol Caerdydd.

Penodwyd yr Athro Alan Felstead yn Gynghorydd Arbenigol Annibynnol i Gomisiwn Gwaith Teg Llywodraeth Cymru, comisiwn a sefydlwyd yn ddiweddar.

Sefydlwyd y comisiwn ym mis Gorffennaf gan y Prif Weinidog, Carwyn Jones, a'i dasg fydd gwneud argymhellion ar gyfer hyrwyddo ac annog gwaith teg yng Nghymru. Bydd hynny'n cynnwys datblygu dynodyddion a dulliau mesur gwaith teg, a nodi ffynonellau data er mwyn helpu i fonitro cynnydd.

Bydd y Comisiwn yn ystyried yn ogystal a ellir datblygu camau i hyrwyddo gwaith teg sydd ar gael i Lywodraeth Cymru ar hyn o bryd, a nodi pa gamau newydd neu ychwanegol y gellid eu cymryd.

Bydd yr Athro Felstead, o Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol y Brifysgol, yn ymuno â'r cadeirydd, yr Athro Linda Dickens MBE, Athro Cysylltiadau Diwydiannol ym Mhrifysgol Warwick; Sharanne Basham-Pyke, Cyfarwyddwr Shad Consultancy Ltd; Edmund Heery, Athro Cysylltiadau Cyflogaeth yn Ysgol Busnes Caerdydd; a Sarah Veale CBE, cyn Bennaeth Hawliau Cydraddoldeb a Chyflogaeth yng Nghyngres yr Undebau Llafur yn 2015.

Yn rhinwedd ei rôl fel Cynghorydd Arbenigol Annibynnol, bydd yr Athro Felstead yn casglu a dehongli'r dystiolaeth ar gyfer mynd i'r afael â'r cylch gorchwyl.

Mae'r penodiad hwn yn adeiladu ar ymchwil helaeth yr Athro Felstead ynghylch sgiliau, hyfforddiant ac ansawdd swyddi, yn enwedig wrth arwain a datblygu rowndiau diweddar o'r Arolwg Sgiliau a Chyflogaeth, a dyfeisio teclyn newydd ac arloesol o hunanasesu ansawdd swyddi.

Yn y gorffennol, cafodd adrannau o'r llywodraeth gyngor arbenigol annibynnol ganddo, ac ymysg yr adrannau hynny roedd yr Adran Busnes, Ynni a Strategaeth Ddiwydiannol ac asiantaethau megis Comisiwn y DU dros Gyflogaeth a Sgiliau, Swyddfa'r Llywodraeth ar gyfer Gwyddoniaeth a Swyddfa’r Ystadegau Gwladol.

Ynghylch ei benodiad, dywedodd yr Athro Felstead: "Braint ac anrhydedd yw cael fy ngwahodd i ymgymryd â'r rôl hon.  Yn bwysicach, fodd bynnag, mae'n golygu y bydd rhywfaint o'r ymchwil yr wyf yn ei chynnal, ac yn gwybod amdani, yn cael effaith ystyrlon a gwirioneddol ar fywydau gwaith pobl Cymru."

Yn ôl Arweinydd y Tŷ a'r Prif Chwip, Julie James: "Rwyf wedi gofyn i'r Comisiwn ystyried y wybodaeth a gwneud argymhellion ar gyfer hyrwyddo ac annog gwaith teg yng Nghymru. Mae cefndir yr Athro Felstead mewn ymchwil i'r farchnad lafur yn golygu ei fod mewn lle da i roi cyngor arbenigol annibynnol er mwyn cefnogi gwaith y Comisiwn."

Mae Prifysgol Caerdydd yn helpu athrawon i roi’r sgiliau sydd eu hangen ar gyfer cymhwyster newydd Bagloriaeth Cymru.

Ym mhedwaredd Cynhadledd Flynyddol Athrawon Bagloriaeth Cymru a gynhaliwyd yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, rhoddwyd cefnogaeth i alluogi athrawon i gyflwyno cymhwyster newydd Tystysgrif Her Sgiliau Bagloriaeth Cymru

Cymerodd athrawon o bob cwr o dde Cymru ran mewn cyfres o weithdai oedd yn canolbwyntio ar ymchwil fel eu bod yn gallu rhoi’r sgiliau sydd eu hangen ar blant.

Nod yr Her Sgiliau yw datblygu sgiliau myfyrwyr ar gyfer rhagor o astudiaethau a byd gwaith.

Roedd y gweithdai yn cynnwys pynciau fel technegau mewn cyfweliadau, dylunio cwestiynau arolygon, a dadansoddi data ansoddol i gynorthwyo’r rhan o’r her a elwir y ‘prosiect unigol’ sy’n cael ei graddio.

Cafodd yr athrawon adnoddau ystafell dosbarth hefyd i’w cynorthwyo.

Mae'r datblygiad proffesiynol parhaus hwn, sy'n rhan o Genhadaeth Ddinesig y Brifysgol, yn rhoi sgiliau a gwybodaeth i athrawon i gefnogi addysgu o safon uchel yng Nghymru.

Datblygwyd y digwyddiad mewn partneriaeth ag ymchwilwyr ar draws y Brifysgol yn ogystal ag athrawon cynghorol o Gonsortiwm Canolbarth y De (Pen-y-bont ar Ogwr, Caerdydd, Merthyr Tudful, Rhondda Cynon Taf a Bro Morgannwg) a’r Gwasanaeth Cyflawni Addysg (Blaenau Gwent, Caerffili, Sir Fynwy, Casnewydd a Thorfaen).

Cymerodd nifer o sefydliadau partner ran gan gynnwys BBC Bitesize, Amgueddfa Cymru, Cynulliad Cenedlaethol Cymru a CBAC.

Mae’r gynhadledd hon, a agorwyd gan y Dirprwy Is-Ganghellor yr Athro Karen Holford, yn un o nifer o weithgareddau ac adnoddau y mae’r Brifysgol yn eu cynnig ar gyfer Bagloriaeth Cymru i helpu ysgolion a cholegau sy'n darparu'r cymhwyster.