Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Mae academydd blaenllaw o Brifysgol Caerdydd sydd wedi gwneud cyfraniad aruthrol ym maes addysg wedi’i dewis ar gyfer gwobr genedlaethol ac uchel ei pharch i gydnabod ei gwaith sy’n canolbwyntio ar ddysgu ac addysgu.

Mae Emmajane Milton, darllenydd a chyd-gyfarwyddwr y radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol (MEP) yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, wedi derbyn Cymrodoriaeth Addysgu Genedlaethol gan yr Academi Addysg Uwch.

Mae diddordebau ymchwil Emmajane yn canolbwyntio ar ddysgu proffesiynol a mentora addysgol, ac mae wedi bod mewn ystod eang o rolau arwain uwch ym maes academaidd, datblygu polisïau a'r sector ysgolion statudol. Ar ôl pontio'n llwyddiannus i’r byd academaidd, mae hi wedi dangos y gall arwain portffolio addysgol sylweddol yn llwyddiannus, a chynnal hynny. Chwaraeodd rôl allweddol wrth ddatblygu ac arwain y radd Meistr mewn Ymarfer Addysgol (MEB), sy'n rhaglen gradd meistr a ariennir gan Lywodraeth Cymru, ar gyfer athrawon ar draws Cymru sydd newydd gymhwyso.

Meddai ei chyd-gyfarwyddwr, Dr Caroline Daly o Sefydliad Addysg Coleg Prifysgol Llundain: “Mae Emmajane yn esiampl ragorol - mae’n annog cydweithwyr i ganolbwyntio’n ddiflino ar addysg myfyrwyr a’u lles.”

Meddai Fran Jordan, sy’n bennaeth ysgol gynradd a raddiodd o’r rhaglen MEP yn ddiweddar: “Ychydig iawn o bobl sy’n dylanwadu ar lywio dyfodol addysg, ond sydd hefyd yn ymroddedig i helpu pobl ar lefel unigol - mae hyn yn crynhoi Emmajane i’r dim.”

Mae Emmajane hefyd wedi arwain datblygiadau dysgu ac addysgu ar ran staff academaidd Prifysgol Caerdydd, gan gefnogi proses ddysgu a datblygu cymheiriaid sydd, yn eu tro, yn addysgu a meithrin dysgwyr sy'n fyfyrwyr.

Dywedodd Emmajane: “Pleser o’r mwyaf yw ennill y wobr hon. Mae dysgu ac addysgu yn faes anodd ond hanfodol bwysig. Nid oes amheuaeth y gall gael effaith drawsnewidiol.

“Ni allwn fod wedi cyflawni hyn heb fy nghydweithwyr ar y rhaglen MEP a’r myfyrwyr gwych ac ymroddedig yr ydym wedi gweithio gyda nhw ledled Cymru. Yn bwysicaf oll, ni fyddai hyn wedi bod yn bosibl heb anogaeth a chefnogaeth ddiflino fy nheulu.

“Rydw i’n edrych ymlaen yn fawr at ymgymryd â rhagor o gyfleoedd dysgu ac addysgu cyffrous a heriol, yn ogystal â pharhau i weithio gyda myfyrwyr a chydweithwyr er mwyn gwella profiadau dysgu’r myfyrwyr ymhellach.”

Bydd Emmajane yn casglu ei gwobr yn Seremoni Wobrwyo Rhagoriaeth Addysgu y DU ar 7 Tachwedd.

Mae ymchwil arloesol sydd wedi datgelu llawer o broblemau sy'n tanseilio diogelwch morwyr yn uniongyrchol ac yn uniongyrchol yn cael ei defnyddio i gyflwyno newidiadau yn y diwydiant.

Mae ymchwil gan yr Athro Helen Sampson o'r Ganolfan Ymchwil Ryngwladol i Forwyr (SIRC) ym Mhrifysgol Caerdydd wedi darganfod cyfyngiadau yn nyluniad cyfarpar achub bywyd gorfodol sy'n tanseilio ei effeithiolrwydd mewn argyfyngau a sefyllfaoedd hyfforddi, ynghyd â thensiynau systemig yn y berthynas rhwng morwyr a gweithwyr porthladdoedd, a morwyr a staff yn eu sefydliadau eu hunain.

Yn 2018 rhoddodd un o brif gyllidwyr yr astudiaethau gwreiddiol £250,000 i Sampson i'w galluogi hi a'i thîm yn y Ganolfan i wneud mwy nag adrodd ar ganfyddiadau eu hymchwil yn unig, a chynnwys y sector morol byd-eang i gyflwyno newidiadau cadarnhaol. Bydd y gefnogaeth hael gan Sefydliad Lloyd's Register yn ariannu cyfarfodydd a gweithdai gyda rhanddeiliaid allweddol byd diwydiant megis gwneuthurwyr offer achub bywydau, ynghyd â chostau cynhyrchu deunyddiau i godi ymwybyddiaeth megis sgyrsiau fideo, canllawiau ar-lein, ac animeiddiadau fydd yn cael eu defnyddio i hyfforddi gweithwyr sy'n gweithio ar dir sych.

Mae mwy na 1.5 miliwn o bobl yn gweithio ar y môr ledled y byd, yn aml mewn amgylchiadau anodd gyda chyfnodau hir i ffwrdd o'u cartref.

Dywedodd yr Athro Sampson, sy'n gweithio yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol: "Yn aml mae morwyr yn cael eu hanwybyddu gan weddill y byd. Mae'n hanfodol i'r diwydiant gydweithio i wella safonau a hyfforddiant fel bod y gweithwyr hyn, sy'n chwarae rhan bwysig mewn amgylchiadau peryglus, yn cael eu diogelu ac i sicrhau nad oes neb yn manteisio arnyn nhw."

"Rydym yn edrych ymlaen at weithio'n agos gyda Sefydliad Lloyd's Register a rhanddeiliaid yn y sector cargo er mwyn sicrhau bod ein gwaith yn gwneud gwahaniaeth go iawn i fywydau'r rhai sy'n gweithio ar y môr."

Dywedodd Dr Jan Przydatek, Cyfarwyddwr Cyswllt Ymchwil yn Sefydliad Lloyd's Register: "Mae'r Sefydliad yn credu'n gryf bod angen i ymchwil ragorol gael ei defnyddio yn y byd go iawn i gael effaith. Rydym yn falch, felly, i gefnogi gwaith pwysig Helen i wella diogelwch morwyr."

Mae ymchwil wedi canfod y gall ysgolion gael dylanwad enfawr ar ddewisiadau myfyrwyr ynghylch addysg uwch, ni waeth beth yw'r graddau a gyflawnir ganddynt.

Dilynodd yr astudiaeth, a gynhaliwyd ym Mhrifysgol Caerdydd, lwybrau addysgol pob disgybl ym Mlwyddyn 11 ledled Cymru rhwng 2005 a 2007. Os yr ysgol oedd yr unig ffactor newidiol, mae'r canfyddiadau'n dangos fod pobl ifanc sydd â'r un graddau yn gwneud penderfyniadau gwahanol iawn ynghylch mynd i brifysgol ai peidio.

Ymhlith y 195 o ysgolion uwchradd yng Nghymru, fe wnaeth ymchwilwyr ganfod oddeutu 46 o ysgolion lle'r oedd pobl ifanc 35% yn fwy tebygol o fynd ymlaen i addysg uwch, a 35 o ysgolion lle'r oedd pobl ifanc 35% yn llai tebygol o wneud hynny. Mewn rhai ysgolion, roedd y tebygolrwydd o fynd i'r brifysgol cymaint â 250% yn uwch na'r cyfartaledd. Tra bod y tebygolrwydd o fynd i brifysgol cymaint â 80% yn is mewn ysgolion eraill.

Mae'r ffigurau'n datgelu fod effaith yr ysgol y mae disgybl yn ei mynychu hyd yn oed yn fwy amlwg pan ddaeth i p'un a oeddent yn mynd i brifysgolion o’r radd flaenaf neu beidio.

Daeth i’r amlwg nad oedd ansawdd cyffredinol yr ysgol, ei maint, a ph'un a oedd gwersi yn cael eu haddysgu trwy gyfrwng y Gymraeg neu'r Saesneg yn effeithio ar y gwahaniaethau hyn. Mewn gwirionedd, roedd y disgyblion o ysgolion a gafodd eu categoreiddio fel rhai "coch" neu sydd angen y gefnogaeth fwyaf o dan y System Genedlaethol ar gyfer Categoreiddio Ysgolion, ar gyfartaledd, yn fwy tebygol o fynd ymlaen i addysg uwch. Mae hyn o’i gymharu â phobl ifanc erall tebyg o ran lefel eu cyrhaeddiad a’u cefndir cymdeithasol-economaidd.

Dywedodd Prif Awdur Sefydliad Data a Dulliau Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd Cymru (WISERD), yr Athro Chris Taylor: "Mae'r canfyddiadau'n awgrymu nad cyfrifoldeb prifysgolion yn unig yw ehangu mynediad, a bod gan ysgolion hefyd rôl bwysig wrth ddylanwadu ar ddewisiadau addysgol ymadawyr, ni waeth beth fo lefelau eu cyrhaeddiad. Mae gan y ffordd y mae dyheadau addysg uwch yn cael eu trafod, eu cyflwyno a'u gweithredu mewn ysgolion rôl bwysig wrth i unigolyn ifanc ddod i benderfyniad.

Cyhoeddwyd 'The effect of schools on school leavers' university participation' yng nghyfnodolyn School Effectiveness and School Improvement ac mae ar gael yma.

Beth yw effaith addysg cyfrwng Cymraeg ar ddyheadau pobl ifanc yng nghymoedd de Cymru?

Bydd Dr Siôn Llewelyn Jones o Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd yn trafod y cwestiwn hwn mewn sgwrs ym mhabell Prifysgol Caerdydd yn yr Eisteddfod Genedlaethol ddydd Llun 6 Awst (15.00).

Dywedodd: "Ceir rhagdybiaeth fod ysgolion cyfrwng Cymraeg de ddwyrain Cymru'n sefydliadau addysgol hynod lwyddiannus.

"Fodd bynnag, ychydig o ymchwil sydd wedi'i wneud yn edrych ar sut y gallai'r ysgolion hyn ddylanwadu ar uchelgais pobl ifanc at y dyfodol.

"Un o ganfyddiadau'r ymchwil oedd bod gwahaniaethau rhwng dyheadau pobl ifanc a fynychodd yr ysgol cyfrwng Cymraeg a'r ysgol cyfrwng Saesneg.

"Byddaf yn trafod i ba raddau mae mynychu ysgol cyfrwng Cymraeg neu ysgol cyfrwng Saesneg yn dylanwadu ar ddyheadau pobl ifanc."

Mae cyflwyniad Dr Jones yn seiliedig ar ganfyddiadau ymchwil a gynhaliwyd ganddo i ddyheadau disgyblion ym mlwyddyn olaf addysg orfodol (blwyddyn 11).

Ychwanegodd: "Yn ogystal, mae'n bwysig edrych ar yr effaith y gallai addysg cyfrwng Cymraeg ei gael ar ddyheadau pobl ifanc oherwydd mae Llywodraeth Cymru'n bwriadu ehangu addysg cyfrwng Cymraeg fel rhan o'i strategaeth i gynyddu'r nifer o siaradwyr Cymraeg i filiwn erbyn 2050."

Mae Llywodraeth Cymru wedi nodi bod ysgolion yn allweddol i gyflawni'r targed yn llwyddiannus.

Cynhelir Eisteddfod Genedlaethol 2018 ym Mae Caerdydd rhwng 3-11 Awst.

Mae tîm ym Mhrifysgol Caerdydd yn gweithio i fynd i'r afael â phroblem tlodi tanwydd yng Nghymru.

Mae'r grŵp Deall Risg, sy'n dod â staff o'r Ysgolion Seicoleg a'r Gwyddorau Cymdeithasol ynghyd, yn arwain prosiect a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru, Dyfodol Teg, mewn partneriaeth ag Energy Systems Catapult.

Nod y cynllun yw nodi'r ffactorau cyffredin a brofir gan bobl, nawr ac yn y dyfodol, a allai arwain at dlodi tanwydd. Bydd y canfyddiadau o'r ymchwil yn helpu llunwyr polisïau a chyflenwyr ynni i lunio strategaethau er mwyn cynnig cefnogaeth well i deuluoedd sy’n agored i niwed, gan gynnwys defnyddio technolegau newydd lle gallai'r rhain fod yn ddefnyddiol.

Yn y lle cyntaf, mae ymchwilwyr yn canolbwyntio ar gartrefi yng Nghaerau, Pen-y-bont ar Ogwr, yn cyfweld â thrigolion er mwyn cael gwybod rhagor am eu profiadau o reoli costau nwy a thrydan. Dros yr ychydig fisoedd nesaf, byddant yn dadansoddi canlyniadau, a chaiff y canfyddiadau eu cyhoeddi ddechrau’r flwyddyn nesaf.

Dywedodd Dr Christopher Groves o Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol: "Mae tlodi tanwydd yn broblem sy'n wynebu llawer o deuluoedd yng Nghymru ac yn wir, y DU. Bydd ein hymchwil yn rhoi tystiolaeth gadarn i ddangos y rhesymau niferus ac amrywiol ynghylch pam y gallai pobl fod yn cael trafferth talu am adnodd hanfodol. Bydd hefyd yn darparu gwybodaeth i ddangos beth yw gwir ddymuniadau ac anghenion pobl o'r ynni maent yn ei brynu."

Ystyrir bod arloesedd yn offeryn pwysig i fynd i'r afael â thlodi tanwydd.  Mae llawer o bobl yn y DU yn cael anhawster cael gafael ar yr ynni rhataf, fforddio'r dechnoleg fwyaf effeithlon, neu ddeall beth yw'r ffordd orau o ddefnyddio'r ynni y maent yn eu prynu.

“Rydym yn arbenigo mewn dulliau gwyddorau cymdeithasol a chredwn ei bod yn bwysig cael dealltwriaeth fanwl o brofiadau pobl ac anawsterau bob dydd - megis talu eu biliau, ac ymdopi â newidiadau yn gyffredinol. Wrth gwrs, ni fydd pobl bob amser yn barod i siarad am yr anawsterau y gallen nhw fod yn eu hwynebu. Fodd bynnag, o ystyried maint y broblem, nid yw tlodi tanwydd yn rhywbeth y gallwn ddewis ei anwybyddu", meddai’r Athro Karen Henwood, o Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol.

Dywedodd Phil New, Prif Weithredwr Energy Systems Catapult sy'n cefnogi'r defnydd o arloesedd wrth ddatblygu atebion ynni clir: "Dylai gallu cael mynediad at wres i gadw'n gynnes, gwresogi bwyd a chadw'n lân fod yn hawl dynol sylfaenol sydd ar gael i bob un ohonom, ac eto mae cyfran sylweddol o gymdeithas yn dal i gael eu hystyried i fod yn 'dlawd o ran tanwydd'.

"Mae digideiddio a datgarboneiddio yn trawsnewid y system ynni, ac nid oes unrhyw amheuaeth ynghylch sut y gallai arloesedd wella bywydau'r rhai sydd mewn tlodi tanwydd."

Dywedodd Lesley Griffiths AM, Ysgrifennydd y Cabinet dros Ynni, Cynllunio a Materion Gwledig yn Llywodraeth Cymru: "Rydym wedi buddsoddi dros £240 miliwn mewn rhaglenni tlodi tanwydd ers 2011 ac mae'n bwysig sicrhau bod aelwydydd sy'n agored i niwed yn gallu manteisio ar gyfleoedd sy'n deillio o'r agenda ynni deallus newydd yn ogystal â gweithgareddau cysylltiedig ehangach megis iechyd a thrafnidiaeth."

Am y drydedd flwyddyn yn olynol, cwblhaodd myfyrwyr o Brifysgol Caerdydd a Phrifysgol Normal Beijing (BNU) ysgol haf gyfnewid yn astudio gwaith cymdeithasol a chymdeithaseg.

Treuliodd grŵp o bedwar ar ddeg o fyfyrwyr BNU bythefnos yn astudio gyda darlithwyr gwaith cymdeithasol a chymdeithaseg ym Mhrifysgol Caerdydd.

Yn ystod eu harhosiad, cafodd y myfyrwyr ddarlithoedd ar waith cymdeithasol rhyngwladol; cymdeithaseg; mudo a mewnfudo a pharatoi ar gyfer ymarfer gan Gyfarwyddwr y Rhaglen Abyd Quinn Aziz a'r Athro Ralph Fevre.

Students from Beijing Normal University studying at Cardiff University Social Work Summer School

Hefyd aeth y myfyrwyr ar ymweliadau â Llundain a Sain Ffagan a mwynhau darlith gymdeithaseg deithiol drwy Gaerdydd gyda Dr Robin Smith, Uwch-ddarlithydd mewn Cymdeithaseg.

Yn ystod eu cyfnod yng Nghaerdydd, ymwelodd y grwp â sefydliadau lleol i drafod eu gwaith gan gynnwys Diverse Cymru, Cyngor y Ffoaduriaid a'r Cynulliad Cenedlaethol.

I orffen yr ysgol haf, cynhyrchodd pob myfyriwr gyflwyniad ar yr hyn roeddent wedi'i ddysgu yn ystod eu cyfnod yng Nghaerdydd, ynghyd â fideo ffarwel gan y grŵp.

Dywedodd Zhai Daoyue am ei hymweliad fel myfyriwr: "Fe ges i amser gwych yn astudio ac yn chwarae gydag athrawon a myfyrwyr Prifysgol Caerdydd. Gwnaeth y gweithwyr cymdeithasol a'r cyrff gwasanaethau cymdeithasol yng Nghaerdydd i fi deimlo mor optimistaidd am ein cymdeithas sy'n cael ei chefnogi gan y gweithwyr cymdeithasol hyn bob yn ychydig.

"Roeddwn i'n caru'r profiadau a'r teimladau a gefais yng Nghaerdydd. Mae pobl Caerdydd bob amser mor dwymgalon ac yn ein trin ni fel teulu. Mae Caerdydd yn lle gwych i ddysgu a byw."

Y mis hwn, aeth Dr Alyson Rees hefyd gyda thri myfyriwr gwaith cymdeithasol o Brifysgol Caerdydd ar ymweliad â BNU ar gyfer eu Hysgol Haf Gwaith Cymdeithasol a Chymdeithaseg.

Yn ystod eu pum noson yn Beijing, buont yn mynychu darlithoedd, seminarau a gweithdai, ynghyd â chyfranogwyr o Sbaen, yr Unol Daleithiau a Tsieina, yn astudio systemau cymharol o les cymdeithasol rhwng y gwahanol wledydd.

Students from Cardiff University visiting Beijing Normal University

Aethant hefyd i ymweld â sefydliadau gofal cymdeithasol yn ogystal â'r Wal Fawr, Sgwar Tiananmen a Theml y Nefoedd.

Dywedodd Abyd Quinn Aziz, Cyfarwyddwr y Rhaglen Meistr mewn Gwaith Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd am y cyfnewid: "Rwy'n credu bod gwir werth i'r bartneriaeth hon wrth i ni geisio cynnal golwg fyd-eang ar waith cymdeithasol ochr yn ochr â'n gwaith gyda Ffederasiwn Rhyngwladol y Gweithwyr Cymdeithasol. Mae'r cyfnewid yn caniatáu i'n myfyrwyr ni ymweld â Tsieina ac edrych ar egin waith cymdeithasol yng nghyd-destun cenedl ddiwydiannol sy'n tyfu'n gyflym a gweld yn ymarferol sut mae polisi cymdeithasol yn effeithio ar bobl hŷn a chymunedau trefol.

"Mae'r myfyrwyr sy'n ymweld â ni'n dweud eu bod yn cael dealltwriaeth o ddamcaniaeth ac ymarfer gwaith cymdeithasol drwy addysgu ac ymweld â lleoliadau gwaith. Ond hefyd ceir 'cyfnewid diwylliannol' gwerthfawr a'r hyn a gofiaf o'r ymweliad diweddar hwn yw Zhou Zepeng yn rhyfeddu at liw'r machlud o ffenest ei ystafell wely yn Neuadd Aberdâr a holl fyfyrwyr y BNU yn rhuthro i'r môr yn Ynys y Bari i badlo - gyda llawer heb weld y môr erioed o'r blaen!"

Mae Rachel Hopkins, myfyriwr MA blwyddyn gyntaf mewn Gwaith Cymdeithasol yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, wedi ennill gwobr genedlaethol am draethawd gan Undeb y Gweithwyr Cymdeithasol.

Dewiswyd Rachel fel un o bedwar enillydd Cystadleuaeth Aseiniad Traethawd Diwrnod Gwaith Cymdeithasol y Byd Undeb y Gweithwyr Cymdeithasol. Roedd y gystadleuaeth yn gwahodd myfyrwyr gwaith cymdeithasol i gyflwyno traethawd ar ‘How social workers can solve austerity’, gyda'r pedwar buddugol yn ennill £500.

Wrth siarad am ei gwobr a'i hangerdd dros waith cymdeithasol, dywedodd Rachel, "Eisoes yn fy ymarfer fel myfyriwr gwaith cymdeithasol, rwyf i wedi gweld llawer iawn o bobl fregus yn dioddef caledi yn bennaf ganlyniad i bolisïau llymder. Rwyf i'n credu bod gan weithwyr cymdeithasol ddyletswydd i godi llais yn erbyn anghydraddoldeb, ac roeddwn yn falch i gael cyfle i wneud hyn drwy'r gystadleuaeth aseiniad.

"Rwyf i wrth fy modd i fod ymhlith yr enillwyr, ac yn awyddus i barhau i herio llymder drwy gydol fy ymarfer yn y dyfodol."

Yn ei thraethawd, ysgrifennodd Rachel "Ni all gweithwyr cymdeithasol fod yn oddefol mewn cyfnodau o lymder. Rhaid i ni ddefnyddio ein pwerau'n gyfrifol ac yn sensitif i ymdrin â'r llinell rhwng mynd i'r afael ag annhegwch strwythurol, a grymuso asiantaeth bersonol y defnyddwyr gwasanaeth rydym ni'n gweithio gyda nhw."

Dywedodd Abyd Quinn Aziz, Cyfarwydd y Rhaglen MA mewn Gwaith Cymdeithasol am lwyddiant Rachel, "Llongyfarchiadau, ac rwy'n falch iawn ar ran Rachel.  Roeddwn i'n arbennig o hoff o farn Rachel fod rhaid i waith cymdeithasol roi llais i bryderon am effeithiau niweidiol llymder, defnyddio ymarfer yn greadigol i liniaru ei effeithiau cymaint ag y gallwn a chofleidio gwaith cymdeithasol radical ac ymgyrchu yn erbyn llymder."

Dywedodd John McGowan, ysgrifennydd cyffredinol Undeb y Gweithwyr Cymdeithasol, "Rwyf i wrth fy modd yn gweld y diddordeb yn yr aseiniad hwn ac mae pwnc 'Llymder' i'w weld wedi sbarduno myfyrwyr gwaith cymdeithasol i gyflwyno nifer fawr iawn o geisiadau."

Dywedodd Guy Shennan, cyn gadeirydd Cymdeithas Gweithwyr Cymdeithasol Prydain, ac un o feirniaid y gystadleuaeth, "Roedd ansawdd y ceisiadau yn y gystadleuaeth yn gyson uchel gyda rhai'n rhagorol.

"Roedd hyn yn tystio i safon y myfyrwyr sy'n mynd i'r proffesiwn a pha mor bwysig i'n darpar weithwyr cymdeithasol yw'r frwydr yn erbyn llymder. Roedd marcio'r traethodau hyn yn bleser pur."

Gellir darllen traethawd Rachel ‘How social workers can solve austerity’ ar-lein yma.

Mae astudiaeth wedi dangos fod plant yn eu harddegau sy'n gwrthdaro'n rheolaidd â'u rhieni yn fwy tebygol o fod wedi rhoi eu hamser i elusen neu achos dyngarol.

Roedd yr arolwg o bobl ifanc 13 a 14 oed a gynhaliwyd gan academyddion ym Mhrifysgol Caerdydd, yn dangos fod y rhai a oedd yn dadlau "llawer" gyda'u rhieni, o gymharu â'r rhai nad oedd "byth" yn dadlau, hefyd yn fwy tebygol o fod wedi bod yn gysylltiedig â sefydliad hawliau dynol yn y 12 mis diwethaf, ac i fod wedi cysylltu â gwleidydd neu lofnodi deiseb.

Dywedodd yr Athro Sally Power, Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD) a arweiniodd yr astudiaeth: "Yn draddodiadol, mae dadleuon rhwng plant yn eu harddegau a rheini wedi cael ei ystyried yn annerbyniol ac yn rhan anodd a llawn straen o dyfu i fyny.

"Ond mewn gwirionedd, mae ein hymchwil yn awgrymu y gall ddadleuon fod yn ffordd y mae pobl ifanc yn caffael sgiliau dadlau sy'n eu galluogi i fod â lefelau uwch o ymgysylltu sifig."

Mae'r ymchwil hefyd yn dangos:

  • Mae merched bron ddwywaith yn fwy tebygol o ddadlau gyda'u mam a'u tad ynghylch eu dillad;
  • Mae merched yn fwy tebygol o ddadlau gyda'u mam ynghylch gwaith tŷ;
  • Mae bechgyn ddwywaith mor debygol o ddadlau â'u mamau (ond nid eu tadau) am wleidyddiaeth;
  • Mae bechgyn hefyd yn fwy tebygol o ddadlau gyda'u mamau ynghylch gwaith cartref.

Wrth ganolbwyntio ar ethnigrwydd yr ymatebwyr, datgelodd yr ymchwil fod pobl ifanc gwyn yn eu harddegau yn fwy tebygol na phobl o gefndiroedd Duon, Asiaidd a Lleiafrifoedd Ethnig (BAME) o ddadlau am waith tŷ ac arian. Dangosodd y dadansoddiad hefyd fod ymatebwyr BAME saith gwaith yn fwy tebygol o ddadlau ynghylch crefydd.

Yn ôl yr arolwg, roedd mamau yn fwy tebygol o ddadlau â'u plant na thadau. Dywedodd bron i 83% o bobl yn eu harddegau eu bod erioed wedi dadlau gyda neiniau a theidiau.

Dywedodd yr Athro Power: "Mae ein hymchwil yn dangos rhai gwahaniaethau diddorol rhwng dynion/bechgyn a menywod/merched, yn ogystal â'r gwahaniaeth rhwng teuluoedd gwyn a theuluoedd BAME. Mae angen inni ymchwilio'n ddyfnach pam mae hyn yn digwydd, a pha effeithiau a gaiff hyn wrth i blant dyfu."

Mae'r ymchwil o ganolfan ymchwil prosiect Cymdeithas Sifil ESRC 'Trosglwyddo ‘rhinweddau sifig’ rhwng y cenedlaethau: rôl y teulu mewn ymgysylltiad cymdeithas sifil'. Mae'r canfyddiadau yn deillio o arolwg o 976 o bobl ifanc rhwng 13 ac 14 oed yng Nghymru a gynhaliwyd rhwng Hydref 2016 - Mawrth 2017.

Gall dros hanner (58%) o gyflogeion Prydain nodi newidiadau yn y gwaith a fyddai'n eu gwneud yn fwy cynhyrchiol, yn ôl astudiaeth a gyhoeddwyd heddiw (dydd Iau 19 Gorffennaf 2018).

Mae Arolwg Sgiliau a Chyflogaeth 2017, a gynhaliwyd gan ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd, Sefydliad Addysg Coleg Prifysgol Llundain a Choleg Nuffield, Rhydychen, yn ceisio barn cyflogeion ar draws ystod o sectorau. Cynhaliwyd cyfweliadau â chyfanswm o 3,300 o weithwyr 20 i 65 oed ar draws y Deyrnas Unedig ar gyfer y gwaith ymchwil, sy’n cael ei ariannu gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC), yr Adran Addysg a Phrifysgol Caerdydd.

Dengys yr astudiaeth, sy’n cyflwyno canlyniadau bob pum mlynedd, fod syniadau sy'n gwella effeithlonrwydd yn cael eu cynnig a’u gweithredu’n amlach mewn sefydliadau lle mae cyfranogiad cyflogeion yn uchel.  Mae cyflogwyr o'r fath yn caniatáu mwy o ymreolaeth i gyflogeion benderfynu sut mae gwneud eu swyddi, yn fwy cefnogol i’r rhai y maent yn eu rheoli, yn rhoi mwy o gyfle i gyflogeion fynegi barn, ac yn cynnal arfarniadau sy’n effeithio ar enillion cyflogeion a/neu eu cyfleoedd hyfforddi. Er enghraifft, mae 28% o'r rhai sydd â rheolwr llinell cefnogol iawn mewn swyddi sydd hefyd yn rhoi cyfle i gyflogeion gynnig syniadau ar gyfer gwella effeithlonrwydd, o gymharu â 13% yn unig o’r rhai sydd â rheolwr llai cefnogol.

Mae gweithwyr yn aml yn dyheu am y cyfle i ddweud wrth gyflogwyr beth ddylai gael ei wneud, ac mae 18% ohonynt yn amcangyfrif y byddai eu hawgrymiadau, o’u gweithredu, yn cynyddu eu cynhyrchiant llawer iawn.  Mae'r newidiadau hyn yn cynnwys:

  • "Cael caniatâd i gynnig mwy o syniadau yn hytrach na chael pobl sy’n methu gwneud y gwaith yn dweud wrthyn ni beth i’w wneud” (gweithredwr peiriant yn gweithio i gwmni cemegau).
  • "Mae angen i sgiliau’r tîm gael eu diweddaru; byddai hynny’n fy ngwneud yn fwy cynhyrchiol. Felly, fyddai dim rhaid i mi wirio’u gwaith drwy’r amser, fel sy’n digwydd nawr” (technegydd ffowndri yn gweithio i gwmni cerfluniau efydd).
  • "Gwell cysylltedd rhyngwladol, megis fideo-gynadledda rhwng swyddfeydd Singapore, Denver a Llundain" (dadansoddwr busnes sy’n gweithio ym myd bancio).

Dangosodd yr arolwg hefyd fod un o bob 8 (13%) o gyflogeion wedi gwneud awgrymiadau yn ystod y flwyddyn ddiwethaf i reolwyr a/neu eu cydweithwyr oedd wedi cyfrannu llawer iawn i wella effeithlonrwydd. Roedd dros 70% wedi cymryd camau mwy uniongyrchol drwy gyflawni mentrau gwella effeithlonrwydd eu hunain neu gyda chydweithwyr.

Yn ôl ‘Productivity at Work: the Workers’ Perspective', un o’r tri adroddiad sy’n cael eu cyhoeddi heddiw, “mae angen gwneud mwy - ac mae modd gwneud hynny - i wella cynhyrchiant... Mwy o gyfranogiad gan y gweithwyr yw’r elfen allweddol, ond dyma lle mae arferion rheoli wedi cymryd cam yn ôl yn ystod y blynyddoedd diwethaf, a chynhyrchiant dilewyrch yw un o ganlyniadau digroeso hynny.”

Dyma ragor o’r canfyddiadau:

  • Er gwaethaf y prinder sgiliau mewn sectorau economaidd penodol, yn gyffredinol mae’r twf yn y galw am sgiliau wedi arafu’n sylweddol ers dechrau'r gyfres o arolygon yng nghanol y 1980au, ac mae hyd yn oed wedi cael ei wyrdroi  mewn rhai meysydd.  Mae hyn yn rhoi pwysau ar i lawr ar gynhyrchiant.  Ers 2012, mae pwysigrwydd sgiliau llythrennedd a rhifedd, er enghraifft, wedi gostwng, mae’r duedd at gymwysterau uwch adeg mynediad wedi dod i ben ac mae’r amser a dreulir yn dysgu wrth weithio ac yn cael hyfforddiant wedi gostwng.  Erbyn 2017, roedd yr amser hyfforddi cyfartalog ar gyfer swyddi wedi gostwng i 7.8 mis – lefel oedd heb ei chofnodi ers canol y 1980au.
  • Dim ond chwarter (25%) o'r ymatebwyr oedd yn cytuno'n gryf bod eu cyflogwr yn trin gweithwyr yn y sefydliad yn deg.   Mae ymchwilwyr yn credu y gallai hyn fod yn cael effaith ganlyniadol ar berfformiad yn y gwaith gan fod rhai sydd â synnwyr uchel o degwch sefydliadol yn fwy parod i fynd y filltir ychwanegol a dod yn fwy cynhyrchiol o ganlyniad.
  • Yn ystod y ddau ddegawd diwethaf, mae menywod nid yn unig wedi dal i fyny, ond wedi goddiweddyd dynion o ran meddiannu'r swyddi sy'n gofyn am gymwysterau addysg uwch. Mae gwahaniaethau rhwng y rhywiau o ran hyd y cyfnod o  hyfforddiant a’r amser sy’n angenrheidiol i ddysgu gwneud y swydd yn dda naill ai wedi lleihau neu wedi diflannu'n llwyr. Fodd bynnag, mae’r ymchwilwyr yn nodi: "Mae llawer eto i'w wneud i droi mwy o gydraddoldeb rhwng y rhywiau o ran sgiliau swyddi yn gyflog cyfartal, fel y dangosir gan y ffaith bod y bwlch cyflog yn dal i fodoli rhwng y rhywiau."

Dywedodd Alan Felstead, Athro Ymchwil yn Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol Prifysgol Caerdydd ac arweinydd y tîm ymchwil: "Mae bwlch cynhyrchiant llafur hirsefydlog rhwng Prydain a’i chystadleuwyr, er bod cyflogeion Prydain yn gweithio’n ddwysach nag mewn llawer o genhedloedd eraill.  Nod ein gwaith ymchwil ni yw ceisio deall rôl gweithwyr wrth sbarduno newid y mae mawr angen amdano i wyrdroi’r sefyllfa honno.

Mae'r ymchwilwyr hefyd yn nodi bod nifer yr achosion o newid technegol yn y gwaith wedi gostwng yn sydyn ar draws pob grŵp galwedigaethol ers 2012 a bod y newidiadau hyn wedi dod yn llai heriol o ran datblygu sgiliau.

“Yn gymharol ddiweddar, dim ond y bobl fwyaf dysgedig oedd yn defnyddiocyfrifiaduron, ond erbyn heddiw maent wedi dod yn dechnoleg diben cyffredin, a cheir hyd iddynt ym mhob sefydliad a diwydiant, fwy neu lai, gyda’r rhan fwyaf o weithwyr yn eu defnyddio”, meddai’r Athro Francis Green o’r Ganolfan ar gyfer Dysgu a Chyfleoedd Bywyd mewn Economïau Gwybodaeth a Chymdeithasau (LLAKES), Sefydliad Addysg Coleg y Brifysgol, Llundain. "Tra bod y dechnoleg hon yn cael ei chyflwyno roedd angen i bawb ddatblygu eu medrau, ond yn ystod y degawd diwethaf mae nifer yr achosion o newid technegol yn y gwaith wedi bod yn gostwng, ac ers 2012, mae’r lefel ofynnol o sgiliau llythrennedd a rhifedd yn y gwaith wedi gostwng ar gyfer y tro cyntaf."

Mae tri adroddiad a gyhoeddwyd heddiw, ‘Productivity in Britain’,Skills Trends at Work in Britain’ a ‘Fairness at Work in Britain’, yn rhan o Arolwg Sgiliau a Chyflogaeth 2017.

Mae gan Alysha Sammut a’i theulu lawer i’w ddathlu.

Ar ôl dychwelyd i addysg ar ôl saib o 10 mlynedd, mae’r fenyw 33 oed bellach wedi cyflawni gradd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Cymdeithasol o Brifysgol Caerdydd.

Dywedodd y fam i ddau fod eu breuddwydion wedi’u gwireddu. “Fyddai hyn heb fod yn bosib heb gefnogaeth fy nheulu,” meddai. “Rhedodd fy mab i mewn i’r ysgol i ddweud wrth ei ffrindiau a’i athrawon fy mod i wedi pasio.”

Gadawodd Alysha yr ysgol yn 17 oed ac aeth yn syth i weithio fel gwas sifil. Dywedodd: “Ro’n i eisiau dechrau ennill arian ac ro’n i’n mwynhau fy ngwaith. Ond roedd wastad teimlad gen i nad oeddwn i wedi cyrraedd fy mhotensial llawn.”

Ar ôl derbyn pecyn dileu swydd, cymerodd saib o’r gweithle i fagu ei theulu - mae Joseph nawr yn wyth a Tallulah yn chwech.

“Yn ystod y cyfnod hwnnw, fe geisiais ddechrau yn y coleg deirgwaith ond am ba reswm bynnag, ni weithiodd pethau. Ro’n i’n teimlo na fyddai hyn yn digwydd i mi, fy mod i wedi colli fy nghyfle,” meddai.

Yna, dechreuodd Alysha sy'n byw gyda’i gŵr Matthew a'u plant yng Ngabalfa, Caerdydd weithio'n rhan-amser fel derbynnydd.
Daeth o hyd i lwybr newydd ar ôl ymweld â’r llyfrgell leol ar gyfer “Amser Odli” gyda'i phlant .

"Gwelais y llyfryn hwn am gyrsiau rhan-amser i oedolion.
Cefais gip cyflym arno ac roedd yn dweud nad oedd angen unrhyw gymwysterau arnoch i gofrestru. Ro’n i’n llawn cyffro. Ffoniais i nhw yn syth ar ôl cyrraedd adref. Fe ddwedon nhw eu bod yn cynnal diwrnod agored y diwrnod hwnnw, felly fe es i lawr i gwrdd â’r tiwtoriaid. Ffawd oedd hyn.”

Drwy gwblhau'r Llwybr at radd yn llwyddiannus yn adran Addysg Barhaus a Phroffesiynol y Brifysgol, cafodd gynnig diamod i astudio yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol.

“Fe ymddiswyddais a dechrau astudio’n amser llawn,” meddai.

Cyfaddefodd fod ei diwrnod cyntaf o ddarlithoedd yn un brawychus. “Ro’n i’n nerfus iawn ac yn poeni y baswn i’n edrych yn rhy hen i fod yno. Ond doedd hyn ddim yn wir o gwbl. Roedd yna gymysgedd go iawn o bobl yn astudio.

“Fe wnes i ymgartrefu’n gyflym a mwynhau’r gwaith yn fawr. Roedd mynd i ddarlithoedd yn ysbrydoliaeth ac roedd y tiwtoriaid mor gefnogol, yn arbennig o’r ffaith fy mod i’n cydbwyso fy nghwrs gyda magu dau o blant.”

Wrth sôn am y seremoni raddio, dywedodd Alysha: "Roedd yn foment eithaf emosiynol. Dwi wedi gwneud ffrindiau newydd o bob cefndir, a dwi’n gwybod y byddwn ni’n cadw mewn cysylltiad. Dwi’n edrych ymlaen at weld beth ddaw gyda’r dyfodol.”

I ddysgu mwy am lwybrau at radd, ewch i https://www.caerdydd.ac.uk/part-time-courses-for-adults/pathways-to-a-degree