Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Mae'r Athro Chris Taylor wedi'i benodi'n gyfarwyddwr academaidd newydd Parc Ymchwil y Gwyddorau Cymdeithasol (SPARK) Prifysgol Caerdydd.

Mae’r Athro Taylor yn dod â phrofiad sylweddol i SPARK oherwydd ei rolau fel Athro'r Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd ac fel Cyd-gyfarwyddwr Caerdydd Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd Cymru, Data a Dulliau (WISERD).

Fel un o’r datblygiadau mwyaf cyffrous ym maes gwyddorau cymdeithasol y DU – a pharc ymchwil cyntaf y byd i'r gwyddorau cymdeithasol – mae SPARK yn adeiladu ar y rhagoriaeth sydd wedi gwneud Prifysgol Caerdydd yn sefydliad blaenllaw ar gyfer ymchwil a arweinir gan wyddoniaeth gymdeithasol, gyda ffocws ar ymchwil arloesol sy'n cael effaith gymdeithasol drawsnewidiol.

I’w lleoli mewn cartref pwrpasol ar Gampws Arloesedd y Brifysgol ochr yn ochr â phartneriaid allanol o amrywiaeth o sectorau, mae’r sbardun yn ysgogi cysylltiadau rhwng deg endid ymchwil mewn prifysgolion sy’n cael effaith.

Wrth ymgymryd â’r rôl, amlinellodd yr Athro Taylor y weledigaeth ar gyfer SPARK: “Rydym am greu amgylchedd ymchwil unigryw ac arloesol sy’n annog dulliau arloesol o ymdrin â’r nifer fawr o 'broblemau dyrys' sy’n ein hwynebu’n lleol, yng Nghymru, ledled y DU ac yn rhyngwladol. Mae hyn yn cynnwys y nod i gryfhau partneriaethau amlddisgyblaethol rhwng y gwyddorau cymdeithasol, ffisegol a biolegol ar draws y Brifysgol...”

Dywedodd yr Athro Rick Delbridge, Ysgol Busnes Caerdydd, a arweiniodd y gwaith o sefydlu SPARK: “Rydw i wrth fy modd bod Chris yn ymgymryd â rôl cyfarwyddwr academaidd SPARK. Mae'n wych bod gennym rywun mor abl ac ymrwymedig â Chris i arwain SPARK drwy'r cam nesaf o'i ddatblygiad. Rydw i'n falch iawn o'r hyn sydd wedi'i gyflawni hyd yn hyn ac rwy’n falch o weld bod SPARK mewn dwylo diogel.”

Ar ôl cwblhau ei PhD ym Mhrifysgol Caerlŷr, ymunodd yr Athro Taylor â Phrifysgol Caerdydd fel cydymaith ymchwil yn ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol ym mis Ionawr 2000. Daeth yn Athro yn 2012 ac ymgymerodd â’r rôl Cyd-gyfarwyddwr yn WISERD y flwyddyn ganlynol. Yn ystod y cyfnod hwnnw mae wedi bod yn rhan o dros 40 o brosiectau ymchwil a ariannwyd gwerth dros £35 miliwn. Mae’n un o brif rai sy’n arwain ymchwil rhyngddisgyblaethol a dulliau cymysg yn y DU ac mae wedi cyhoeddi’n helaeth mewn ystod eang o ddisgyblaethau.

Mae ganddo hefyd brofiad helaeth o weithio gyda sefydliadau anacademaidd, yn enwedig gyda’r Llywodraeth, elusennau a chyrff cyllido, sydd wedi golygu bod llawer o’r ymchwil hon wedi cael effaith uniongyrchol ar bolisi ac ymarfer. Yn 2017 cafodd ei gyfraniad i ymchwil addysgol yng Nghymru ei gydnabod gyda medal gyntaf Hugh Owen gan Gymdeithas Ddysgedig Cymru ac fe’i gwnaed yn Gymrawd o’r Gymdeithas yn 2018.

Dywed yr Athro Damian Walford Davies, Rhag Is-Ganghellor Coleg y Celfyddydau, y Dyniaethau a’r Gwyddorau Cymdeithasol, am y penodiad: “Fe wnaethon ni chwilio am unigolyn eithriadol i roi arweiniad i SPARK ac mae Chris yn ffitio’r rôl yn berffaith. Wrth wraidd SPARK mae’r syniadau o gyd-greu a chydweithio: pobl yn gweithio gyda’i gilydd ar draws disgyblaethau academaidd a chydag ymarferwyr ar draws sectorau preifat, cyhoeddus a thrydydd sector i fynd i’r afael â rhai o anghenion mwyaf taer cymdeithas.

“Fel Cyfarwyddwr academaidd, cylch gwaith Chris fydd cyflawni’r uchelgeisiau hyn - i gefnogi datblygiad ymchwil sy’n trawsnewid bywydau; sefydlu partneriaethau newydd rhwng y Brifysgol a sefydliadau preifat, cyhoeddus a thrydydd sector sy’n bartneriaid yn y trawsnewidiad hwnnw; a sicrhau bod SPARK yn cysylltu’n gyffrous ag ymchwil, addysgu a phrofiad y myfyriwr ar draws y brifysgol.”

Bydd SPARK mewn adeilad 12,000 metr sgwâr newydd. adeilad sydd i fod i agor yng ngwanwyn 2021. Bydd y ganolfan a’i gweithgarwch yn ganolog i Gampws Arloesi y Brifysgol gwerth £300m, ynghyd â chlystyrau ymchwil sy’n arwain y byd mewn niwrowyddoniaeth, lled-ddargludyddion cyfansawdd, iechyd meddwl a chatalysis.

Mae menywod yn elwa’n fawr ar redeg, ond rhaid i gymdeithas wneud yn siŵr nad yw eu hymrwymiadau i’r gwaith neu’r teulu darfu ar eu hamser i wneud ymarfer corff, yn ôl ymchwil newydd gan Brifysgol Caerdydd.

Partnerodd ymchwilwyr â Run 4 Wales, sy’n trefnu Hanner Marathon Caerdydd/Prifysgol Caerdydd, er mwyn ymchwilio i pam mae menywod yn rhedeg a’r ffactorau sy’n eu hatal.

Dywedodd menywod fod rhedeg yn hybu eu hiechyd corfforol a meddyliol, yn lleddfu gorbryder ac yn gwella eu lles.

Canfu’r astudiaeth hefyd fod pwysau ynghylch y teulu a’r gwaith yn tarfu ar eu hamser rhedeg, sy’n cefnogi'r dystiolaeth gan Run 4 Wales sy'n dangos mai mwy o fenywod na dynion sy’n tynnu allan cyn rasys.

Dr Sara MacBride-Stewart, o Sefydliad Ymchwil Mannau Cynaliadwy Prifysgol Caerdydd ac Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, arweiniodd yr ymchwil ochr yn ochr â’i chydweithiwr Dr Charlotte Brookfield.

“Yr hyn rydym wedi’i ganfod yw bod menywod yn gwerthfawrogi manteision rhedeg ar gyfer eu ffitrwydd a’u hiechyd meddwl, ond weithiau, nid ydynt yn teimlo bod ganddynt amser i redeg oherwydd pwysau gan y gwaith a’r teulu,” meddai Dr MacBride-Stewart.

“Os mai'r hyn sy'n cael ei golli oherwydd pwysau’r ymrwymiadau hyn yw amser gwerthfawr i redeg a gwneud ymarfer corff, efallai bydd angen i ni wneud mwy fel cymdeithas i wneud yn siŵr bod amser i wneud ymarfer corff yn cael ei werthfawrogi a’i flaenoriaethu.

“Gallai hyn gynnwys gwneud yn siŵr bod gan fenywod leoedd da i redeg sy’n hygyrch, fel nad yw hyn yn ffactor arall sy'n eu rhwystro rhag rhedeg.”

#WhyWeRun

Mae’r astudiaeth yn rhan o ymgyrch #WhyWeRun Run 4 Wales ar gyfer Hanner Marathon Caerdydd/Prifysgol Caerdydd, er mwyn dathlu cynnydd menywod sy’n rhedeg.

Anfonodd ymchwilwyr holiadur i’r holl fenywod a gofrestrodd i redeg yn y ras eleni.

Ymatebodd bron i fil ohonynt iddo, a dywedodd 90% mai lles i’w hiechyd corfforol yw un o’u rhesymau dros redeg. Gwnaeth 74% sôn am les i’w hiechyd meddwl, 71% am gyflawni nodau personol a 70% am reoli pwysau.

Ond dywedodd 42% fod eu hymrwymiadau gwaith wedi tarfu ar eu gallu i ymarfer, tra gwnaeth 39% sôn am ddiffyg amser, 37% am ymrwymiadau teuluol a 36% am salwch/anafiadau.

Eleni, mae mwy o fenywod na dynion wedi cofrestru ar gyfer y ras eleni ar 6 Hydref, ac mae’r trefnwyr yn disgwyl mwyafrif benywaidd i redeg digwyddiad torfol mwyaf Cymru am y tro cyntaf yn ei hanes.

Hefyd, gwnaeth mwy o fenywod na dynion gofrestru ar ei chyfer yn 2018, ond mwyafrif o ddynion ddechreuodd y ras ar y diwrnod.

Meddai Dr MacBride-Stewart: “Dywedodd menywod fod y lles mwyaf yn gysylltiedig â sut mae rhedeg yn gwneud iddynt deimlo - mae rhedeg yn codi hwyliau a ffitrwydd; mae’n ymlaciol, yn clirio’r meddwl, yn lleddfu gorbryder ac yn meithrin ymdeimlad da am eu hunain."

Dywedodd Prif Weithredwr Run 4 Wales, Matt Newman: “Yn ystod ymgyrch #WhyWeRun eleni, rydym wedi ymgysylltu â channoedd o fenywod i glywed eu rhesymau dros redeg.

“Y themâu mwyaf cyffredin yn yr ymatebion drwy’r cyfryngau cymdeithasol oedd sut gall rhedeg leddfu straen a meithrin ymdeimladau o ryddid a lonydd. Mae ymchwil academaidd Prifysgol Caerdydd yn ategu’r theori bod cysylltiad hanfodol rhwng iechyd meddwl ac iechyd chorfforol.

“Mae mwy o fenywod nag erioed yn clymu careiau eu sgidiau rhedeg yng Nghymru oherwydd y rhesymau a amlinellwyd yn yr astudiaeth hon gan Brifysgol Caerdydd. Byddwn yn gweld enghraifft arall o redeg torfol pan fydd 27,500 o gyfranogwyr yn cymryd rhan yn Hanner Marathon Caerdydd ar 6 Hydref.”

Anogir y rhedwyr benywaidd yn Hanner Marathon Caerdydd eleni i lenwi’r holiadur, sydd ar gael ar-lein.

Hefyd, mae ymchwilwyr yn dadansoddi canlyniadau gan grwpiau ffocws gyda menywod mewn cymunedau lleol, er mwyn dysgu mwy am brofiadau o redeg yn yr ardaloedd hynny.

Mae astudiaeth tirnod wedi canfod bod angen sawl newid i wella’r system llety diogel ar gyfer plant o Gymru.

Yr adroddiad, Profiadau a chanlyniadau pobl ifanc o Gymru sy’n derbyn Gorchmynion Llety Diogel, oedd y cyntaf o’i fath i’w lunio yng Nghymru.

Mae argymhellion yr astudiaeth, a gomisiynwyd gan Gofal Cymdeithasol Cymru, ac a oedd yng ngofal Canolfan Datblygu Ymchwil Gofal Cymdeithasol Plant (CASCADE), yn cynnwys datblygu strategaeth genedlaethol ar y ffordd orau o ddarparu’r gofal cymhleth y mae ei angen ar bobl ifanc sydd ymhlith y mwyaf bregus ac yn dioddef fwyaf o stigma yng Nghymru.

Dyma rai o ganfyddiadau’r adroddiad:

  • cafodd 38% o blant brofiadau cadarnhaol ar ôl gadael llety diogel. O’r lleill, cafodd 38% brofiadau negyddol ac roedd 25% yn gymysg
  • roedd dros 50% o’r bobl ifanc wedi’u lleoli mewn llety diogel y tu allan i Gymru
  • roedd llai na 25% mewn llety dim ond ar gyfer pobl ifanc sydd angen cael eu cadw’n ddiogel am resymau lles
  • roedd dau berson ifanc wedi’u lleoli mewn llety heb ei gofrestru
  • soniodd rhai pobl ifanc am deimlo eu bod wedi’u ‘cyfyngu’ yn hytrach na’u helpu
  • teimlai rhai hefyd nad oedd y math o ofal roedden nhw’n ei dderbyn bob amser yn teimlo’n briodol.

Ymhlith yr argymhellion pellach o’r adroddiad mae:

  • rhagor o hyfforddiant i ofalwyr maeth a gweithwyr gofal plant preswyl i sicrhau eu bod yn gallu diwallu anghenion penodol pob person ifanc
  • darparu gwell cymorth o ran iechyd meddwl pan fydd angen hynny ar bobl ifanc
  • sicrhau bod barn pobl ifanc yn cael ei chynnwys wrth gynllunio beth mae angen ei wneud
  • gwella golwg a theimlad llety diogel
  • lleoli pobl ifanc yn agos at eu cartref, os yw hynny’n briodol.

Mae’r adroddiad a’i argymhellion yn awr yn cael eu cyflwyno i Grŵp Cynghori Gweinidogol Llywodraeth Cymru ar Wella Canlyniadau i Blant.

Nod yr astudiaeth oedd creu darlun gwirioneddol a llawn o brofiadau plant a phobl ifanc o Gymru a leolwyd mewn llety diogel rhwng Ebrill 2016 a Mawrth 2018.  Roedd yr astudiaeth yn canolbwyntio ar 43 o bobl ifanc oedd wedi’u lleoli mewn llety o’r fath i’w cadw’n ddiogel.

Roedd y rhain yn bobl ifanc a fyddai wedi profi esgeuluso, camdriniaeth, profedigaeth neu broblemau perthnasoedd, ac roedden nhw fel arfer yn dod o deuluoedd a oedd wedi cael cefnogaeth gan iechyd, addysg a’r gwasanaethau cymdeithasol.

Dywedodd Sue Evans, Prif Weithredwr Gofal Cymdeithasol Cymru: “Er bod traean o’r bobl ifanc y mae gennym ni wybodaeth amdanynt yn cyflawni canlyniadau cadarnhaol, nid yw’r lleill yn gwneud cystal.  Nid yw darllen yr adroddiad hwn yn brofiad dymunol, yn arbennig profiadau’r bobl ifanc hyn yn eu geiriau eu hunain.  Gwaetha’r modd, nid yw’r canfyddiadau’n syndod llwyr, o ystyried ein bod yn trafod y bobl ifanc mwyaf bregus yng Nghymru, sef un y cant o’r holl rai sydd mewn gofal.

“Ond dyna pam roedd mor bwysig ein bod ni’n comisiynu’r astudiaeth hon.  Dyma’r tro cyntaf i astudiaeth o’r fath gael ei chynnal, ac roeddem yn awyddus i glywed gan y bobl ifanc eu hunain er mwyn casglu tystiolaeth bendant am y sefyllfaoedd maen nhw’n eu hwynebu.  Dim ond trwy wybod beth yw’r materion hyn y gallwn ni ystyried sut mae gwella pethau iddyn nhw.

“Mae’n wirioneddol bwysig ein bod ni i gyd yn gwneud rhywbeth i roi gwell cefnogaeth i’r bobl ifanc hyn, a gwell taith i oedolaeth. Nid un asiantaeth yn gwneud pethau’n anghywir sydd wedi creu’r canfyddiadau yma.  Yn hytrach maen nhw’n amlygu’r angen am wneud newidiadau i’r system gyfan.  A dyna pam rydym ni’n ei gyflwyno i’r Grŵp Cynghori Gweinidogol er mwyn iddo fedru trafod y canfyddiadau a chytuno ar yr hyn y dylid ei wneud i roi i’r plant a’r bobl ifanc hyn, sydd mor fregus, y profiadau a’r canlyniadau cadarnhaol maen nhw’n eu haeddu. Yn Gofal Cymdeithasol Cymru, rydym ni’n barod i helpu mewn unrhyw ffordd y gallwn i gyflawni’r gwelliannau sy’n angenrheidiol.”

Mae canolfan ymchwil genedlaethol wedi ennill £6.3 miliwn er mwyn parhau ei astudiaethau ynghylch y gymdeithas sifil.

Mae’r Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD) yn un o bedair canolfan ymchwil y gwyddorau cymdeithasol yn y DU sydd wedi llwyddo yng nghystadleuaeth hynod gystadleuol Canolfannau’r Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC). Dyma’r trydydd dyfarniad o gyllid sylweddol yn y deng mlynedd ers i WISERD gael ei sefydlu.

Bydd ymchwilwyr yng Nghanolfan Cymdeithas Sifil newydd WISERD yn ymgymryd â rhaglen bum mlynedd uchelgeisiol. Drwy gynhyrchu tystiolaeth empirig newydd a dadansoddiadau, eu nod fydd mynd i’r afael â nifer o’r prif heriau sy’n wynebu cymdeithas, fel anghydraddoldeb cymdeithasol ac economaidd, polareiddio ac ymddieithrio gwleidyddol, mudo ac amlddiwylliannaeth, deinameg newidiol gwaith a’r economi ‘gig’, ac effaith arloesiadau technolegol newydd.

Bydd WISERD yn manteisio ar arbenigedd ac arloesedd ar draws ei brifysgolion partner yn Aberystwyth, Bangor, Caerdydd, De Cymru ac Abertawe. Bydd partneriaethau â phrifysgolion eraill yn y DU a ledled y byd hefyd yn chwarae rôl bwysig. Bydd meysydd allweddol o sgiliau a gwybodaeth yn cynnwys ymchwil gymharol ryngwladol, dylunio a dadansoddi ymchwil arhydol, ymchwil ethnograffig ac arsylwi, astudiaethau achos estynedig a dulliau ymchwil cyfranogol. Bydd seilwaith data ac integreiddio data hefyd yn ffocws yn y rhaglen newydd.

Meddai’r Prif Ymchwilydd a Chyfarwyddwr y Ganolfan, yr Athro Ian Rees Jones: “Mae hon yn garreg filltir bwysig i WISERD. Un o’n prif gryfderau yw’r gallu i gynnal ymchwil gyda phartneriaid cymdeithas sifil, fel elusennau a’n cymunedau lleol. Mae’r wobr hon yn rhoi’r cyfle i ni gryfhau’r partneriaethau a’r rhwydweithiau hyn ymhellach, yn y DU ac yn rhyngwladol, a chynnig rhaglen cyfnewid gwybodaeth gyffrous a hygyrch dros y pum mlynedd nesaf. Rydym ni hefyd yn edrych ymlaen at barhau i ehangu capasiti ymchwil y gwyddorau cymdeithasol a meithrin cenhedlaeth newydd o arweinwyr ymchwil y dyfodol.”

Meddai’r Athro Jennifer Rubin, Cadeirydd Gweithredol ESRC: “Rydym ni wrth ein boddau’n cyhoeddi’r cyllid ar gyfer y pedair canolfan hyn, sy’n dangos ehangder rhagoriaeth y gwyddorau cymdeithasol yn y DU. Mae’n galonogol gweld y canolfannau ESRC presennol yn parhau i adeiladu ar gorff dirfawr o waith.”

Meddai Prif Weithredwr Ymchwil ac Arloesedd y DU, yr Athro Syr Mark Walport: “Mae’r pedair canolfan hyn yn cynrychioli buddsoddiadau sylweddol ar draws tirwedd ymchwil y gwyddorau cymdeithasol. Byddant yn chwarae rhan bwysig o ran cynnal safle rhyngwladol y DU ar flaen y gad gydag ymchwil y gwyddorau cymdeithasol.”

Bydd Canolfan Cymdeithas Sifil newydd WISERD yn dechrau arni ym mis Hydref eleni ac yn parhau hyd 2024.

Mae ymchwil newydd wedi dod i’r casgliad bod plant sy’n cael eu symud yn rheolaidd o amgylch y system gofal cymdeithasol yn fwy tebygol o fod yn agored i gamfanteisio rhywiol.

Arweiniwyd yr astudiaeth gan Dr Sophie Hallett o Brifysgol Caerdydd, a ddefnyddiodd gofnodion achos i ddilyn carfan o 205 o blant a oedd yn gysylltiedig â’r gwasanaethau cymdeithasol mewn un awdurdod lleol yng Nghymru. Y rhain oedd y bobl ifanc gyntaf yn y DU i gael eu hasesu ynglŷn â’r perygl o ddioddef achosion o gamfanteisio rhywiol yn ystod eu plentyndod - fel grŵp cyfan - yn ôl yn 2006.

Mae’r dadansoddiad yn cynnig dealltwriaeth fanwl o ba ffactorau sy’n gwneud plant yn fwy agored i ddioddef y math hwn o gamdriniaeth yn hwyrach ymlaen.

Mae camfanteisio ar blant yn rhywiol yn digwydd pan mae dioddefwyr yn derbyn rhywbeth fel anrhegion, arian neu anwyldeb o ganlyniad i gyflawni gweithgareddau rhywiol neu bobl eraill yn cyflawni gweithgareddau rhywiol arnynt. Mae ymchwil flaenorol Dr Hallett wedi dangos bod camfanteisio o’r fath ynghlwm wrth broblemau ac anawsterau eraill y mae pobl ifanc yn eu hwynebu. Gall y problemau hyn olygu bod rhai plant ifanc a phobl ifanc yn cyfnewid rhyw fel ffordd o ymateb.

Mae’r adroddiad yn dangos bod merched yn y garfan yn fwy tebygol o fod yn ddioddefwyr i achosion o gamfanteisio ar blant yn rhywiol. Os oedd y plentyn wedi cael ei gam-drin yn rhywiol yn y gorffennol, roedd bum gwaith yn fwy tebygol o gael ei cam-drin drwy gamfanteisio rhywiol.

Y ffactor arwyddocaol arall oedd symud plant o’u hamgylchiadau byw. Po fwyaf o weithiau y mae plentyn yn symud, yr uchaf yw’r tebygolrwydd y byddant yn dioddef o gamfanteisio rhywiol yn nes ymlaen. Ar gyfartaledd, cafodd y plant yn y garfan eu symud i drefniadau byw amgen naw gwaith. 57 gwaith oedd y nifer uchaf y bu’n rhaid i blentyn symud.

Dywedodd Dr Hallett, sy'n gweithio yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol: “Er i’r astudiaeth ganolbwyntio ar un awdurdod lleol yn unig, mae’r materion systemig rydym wedi’u darganfod yn cynrychioli’r sector ledled y DU. Gall amgylchedd cartref mwy ansicr gael effaith enfawr ar blant. Heb fywyd cartref sefydlog, mae teimladau o wrthod ac ansicrwydd yn gwaethygu. Oherwydd sawl rheswm cymhleth, mae’n eu harwain at fod yn fwy agored i’r math hwn o gam-drin.

“Mae’r dadansoddiad hefyd yn amlygu nifer o broblemau eraill sydd, er gwaethaf eu hymdrechion gorau, yn ei gwneud hi’n eithriadol o anodd i’r rhai sy’n gyfrifol am ofalu am y bobl ifanc hyn allu cynnig y gefnogaeth briodol.”

Mae’r adroddiad, Cadw’n Ddiogel? Dadansoddiad o ddeilliannau’r gwaith gyda phobl ifanc yng Nghymru sydd wedi dioddef cam-fanteisio rhywiol, hefyd yn dangos:

  • Yn ogystal â chynyddu'r risg o brofi camfanteisio rhywiol, mae symud plant yn rheolaidd o’u llety yn cynyddu’r siawns y byddant yn mynd ymlaen i gael eu cam-drin mewn perthnasoedd agos pan fyddant yn oedolion cynnar, yn ogystal â bod mewn sefyllfa ansefydlog o ran tai. Mae hefyd yn ei gwneud hi’n fwy tebygol na fydd y person ifanc mewn addysg ac/neu gyflogaeth.
  • Roedd un o bob tri o bobl ifanc yn yr astudiaeth gyfan (33.7%) wedi cael eu cam-drin yn rhywiol ar ryw adeg yn eu plentyndod. Mae’r ffigwr hwn yn uwch ymysg pobl ifanc sydd â risg uchel o gamfanteisio rhywiol (46.3%) Roedd dwy ran o dair o’r sampl gyfan wedi profi cam-drin emosiynol yn y gorffennol (70.2%), dros hanner wedi profi trais corfforol (58%) a hanner (50.7%) wedi profi esgeulustod gan rieni/rhoddwyr gofal cyn mynd i ofal.
  • Roedd dros hanner y bobl ifanc a oedd wedi dioddef achos o gam-fanteisio’n rhywiol wedi dod yn rhieni yn ystod cyfnod yr astudiaeth (57.4%) o gymharu â 17.9% yn y grŵp nad oedd wedi profi .
  • Ni chafodd ymyriadau a ddefnyddir yn aml ar gyfer ymatebion i gamfanteisio rhywiol, fel addysg perthnasoedd iach, effaith gadarnhaol ar fwyafrif y bobl ifanc a gafodd y gefnogaeth hon, ac roeddent yn gysylltiedig â deilliannau negyddol mewn rhai achosion.
  • Cael oedolyn cefnogol yn eu bywydau gafodd yr effaith fwyaf cadarnhaol ar bobl ifanc. Gwaith un-i-un, megis treulio amser gyda pherson ifanc, ennyn ei ddiddordeb mewn gweithgareddau, neu fynd i’r afael â’i hyder a’i hunan-barch oedd yr ymyriad oedd fwyaf tebygol o helpu. Roedd y rhai a gafodd y math hwn o gymorth yn llai tebygol o wynebu problemau o ran camddefnyddio alcohol a chyffuriau, ac ymwneud â gwasanaethau cymdeithasol yn hwyrach ymlaen.

Ochr yn ochr â'r dadansoddiad hwn o ffeiliau achos, treuliodd Dr Hallett chwe wythnos mewn cartref preswyl i blant gyda phobl ifanc a ystyrir i fod mewn risg o gamfanteisio rhywiol. Llwyddodd hefyd i gael barn gweithwyr cymdeithasol, gweithwyr gofal preswyl, gofalwyr maeth a phobl ifanc. Dywedodd bod yr ymchwil yn tynnu sylw at y rhwystredigaethau ynghylch cyn lleied oedd yn gallu cael ei wneud i fynd i’r afael ag achosion gwreiddiol o’r gamdriniaeth hyn.

Dywedodd: “Mae’r adroddiad yn cyflwyno darlun sy’n peri pryder o’r holl system ofal. Roedd pobl ifanc yn flin am y sylw corfforol neu ymddygiadol a gawsant, a'r diffyg gofal amdanyn nhw a'u hapusrwydd yn ôl pob golwg.

“Mae gofalwyr maeth wedi dweud nad oedd unrhyw gefnogaeth i fynd i’r afael a’r cam-drin a’r profiad o gael eu gwrthod y mae plant wedi’i brofi. Roedd y gofalwyr maeth hefyd yn bryderus bod y camau diogelu yr oeddent yn gorfod eu rhoi ar waith yn rhoi negeseuon i bobl ifanc mai nhw oedd y rhai ar fai.

“Roedd gweithwyr preswyl a gweithwyr cymdeithasol yn teimlo bod eu gwaith yn ymwneud a rheoli ymddygiad peryglus ac nid oedd ganddynt yr adnoddau i ganolbwyntio ar achosion dyfnach y mae llawer o’r bobl ifanc hyn yn cael trafferth â nhw, fel materion hunaniaeth, colled, cam-drin neu gael eu gwrthod.

“Oni bai bod mwy yn cael ei wneud i gydnabod y pryderon eang hyn a mynd i’r afael â nhw, mae camfanteisio’n rhywiol ar blant am barhau i fod yn broblem ddifrifol.”

Mae Dr Hallett yn cyflwyno ei chanfyddiadau heddiw i weithwyr cymdeithasol a llunwyr polisïau. Bydd yn rhannu ystod o gyfarpar a deunyddiau gweledol a gynhyrchwyd drwy’r ymchwil i ysgogi trafodaeth a helpu ymarferwyr a rheolwyr gwasanaethau i ystyried eu harferion a’u newid.

Mae deallusrwydd artiffisial yn cael ei ddefnyddio i fynd i’r afael â throsedd casineb gwrth-Bwylaidd yn y cyfnod cyn Brexit.

Mae ymchwilwyr yn y LabordyGwrthGasineb, ym Mhrifysgol Caerdydd, yn gweithio â Labordy Samurai, labordy Deallusrwydd Artiffisial o Wlad Pwyl, i fonitro cynnwys ymosodol ar y cyfryngau cymdeithasol a nodi unrhyw gysylltiadau â digwyddiadau all-lein.

Gwelwyd y cynnydd mwyaf mewn troseddau casineb a gofnodwyd gan yr heddlu yn y flwyddyn ar ôl y bleidlais Brexit - cynnydd o 57% o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol.  Yn 2017/18, cofnodwyd 94,098 o droseddau casineb gan yr heddlu yng Nghymru a Lloegr - cynnydd o 17% o’i gymharu â’r flwyddyn flaenorol.

Mae mwy na 900,000 o bobl o Wlad Pwyl yn byw yn y DU, sy’n golygu mai nhw yw’r grŵp lleiafrifol mwyaf. Mae astudiaethau peilot a gynhaliwyd gan Labordy Samurai yn dangos bod gan hyd at 5% o’r deunydd sydd wedi’i gyhoeddi am y grŵp hwn ar gyfryngau cymdeithasol y DU ystyr negyddol neu sarhaus.

Mae’r LabordyGwrthGasineb yn ganolfan fyd-eang ar gyfer data a gwybodaeth am fynegi casineb a throseddau casineb. Gan ddefnyddio dulliau gwyddor data, gan gynnwys deallusrwydd artiffisial (AI) moesegol, cafodd y fenter ei sefydlu er mwyn mesur ac atal casineb ar-lein ac all-lein. Mae’r Dangosfwrdd Mynegi Casineb Ar-lein wedi’i ddatblygu gan academyddion gyda phartneriaid polisi er mwyn achub y blaen ar achosion o droseddau casineb ar y strydoedd.

Meddai’r Athro Matthew Williams, Cyfarwyddwr y LabordyGwrthGasineb ym Mhrifysgol Caerdydd: “Rydym yn gwybod bod refferendwm yr UE yn 2016 wedi ysgogi ymchwydd mewn mynegiadau o gasineb ar-lein a bod hyn yn cyd-fynd â chynnydd sylweddol mewn troseddau casineb all-lein. Wrth i’r Deyrnas Unedig baratoi i adael yr Undeb Ewropeaidd, bydd defnyddio’r dulliau deallusrwydd artiffisial mwyaf datblygedig yn hanfodol i helpu’r awdurdodau i adnabod arwyddion rhybuddio a rhoi sicrwydd a diogelwch i’r gymuned o Bwyliaid sy’n byw yma.”

Mae’r algorithmau Deallusrwydd Artiffisial a ddatblygwyd gan Labordy Samurai yn gallu gwahaniaethu rhwng ymddygiad ymosodol ar y we â sylwadau diniwed. Maen nhw hefyd yn gallu nodi mathau penodol o ymddygiad ymosodol. Mae’r nodweddion hyn yn arbennig o bwysig pan fydd angen nodi adegau pan mae cynnwys o’r fath yn cynyddu ar yr un pryd â digwyddiadau all-lein.

Dywedodd Michał Wroczyński, Prif Weithredwr Labordy Samurai: “Yn gyntaf fe wnaethom nodi 8 categori iaith ymosodol sydd wedi’u defnyddio tuag at drigolion y DU sy’n dod o dras Bwylaidd, gan ddechrau â sarhadau a gofyn iddynt fynd adref, i achosion o fygwth bywyd a chymalau.

“Nid yw iaith ymosodol o reidrwydd yn cyfeirio at y tarddiad. Mae’r rhan fwyaf ohono yn eiriau sarhaus a allai gael ei dargedu at unrhyw genedl. Mae digwyddiadau o’r fath yn cynrychioli tua 40% o’r holl achosion.

Dywedodd Gniewosz Leliwa, Cyfarwyddwr Ymchwil Deallusrwydd Artiffisial Labordy Samurai: “Mae’n rhaid i ni fod yn fanwl iawn a gweithio gyda dealltwriaeth gref o’r iaith. Mae allweddeiriau yn sicr yn annigonol. Mae’n bosib i rywun wneud bygythiad y gellir ei gosbi heb ddefnyddio un gair nodweddiadol. “Yn yr un modd, nid yw defnydd o fwlgariaeth yn gysylltiedig â neges ymosodol bob tro. Mae ein system yn gallu deall y cyd-destun ac yn gallu gwahaniaethu rhwng bygythiad go iawn a thrafodaeth gyffredin.”

Mae’r LabordyGwrthGasineb, rhan o Labordy Gwyddorau Data Cymdeithasolrhwng Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol ac Ysgol Cyfrifiadureg a Gwybodeg y Brifysgol, wedi’i sefydlu gyda chyllid gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC) yn ogystal ag Adran Cyfiawnder yr Unol Daleithiau. Mae wedi cael  cyfanswm o £1,726,841 o gyllid dros bum prosiect parhaus .

Ychwanegodd yr Athro Williams: “Rydym yn gyffrous iawn i weithio gyda Labordy Samurai. Mae eu dull arloesol wedi cael canlyniadau cywir iawn wrth chwilio am seiberfwlio ac ymddygiad ymosodol ar y we. Rydym am gael llwyddiant tebyg wrth chwilio am ymddygiad ymosodol tuag at leiafrifoedd.

“O ystyried cefndir Pwylaidd Labordy Samurai, gobeithiwn gael gwybodaeth newydd a dealltwriaeth fwy manwl o’r broblem. Bydd y dechnoleg y maent yn ei datblygu yn ffurfio rhan bwysig o’n Dangosfwrdd Ar-lein.

Mae ymchwil ynghylch bywyd teuluol mabwysiadol yng Nghymru wedi datgelu lefel yr adfyd y mae llawer o blant wedi ei phrofi.

Dadansoddodd academyddion o Brifysgol Caerdydd gofnodion gwasanaethau cymdeithasol ynghylch carfan o blant yng Nghymru a fabwysiadwyd yn yr un flwyddyn. Yn ogystal, llenwodd rhieni sy’n mabwysiadu arolygon am y plant dros gyfnod o bedair blynedd ar ôl i'r lleoliad ddechrau, gan wneud sylwadau bob blwyddyn ynghylch unrhyw anawsterau roedd y plentyn yn eu cael a'u ffyrdd o fagu plant.

Cofnododd yr astudiaeth nifer y profiadau andwyol yn ystod plentyndod (ACE), fel cam-drin ac esgeulustod, yr oedd y plant wedi eu profi cyn iddynt gael eu mabwysiadu. Roedd dros hanner y plant (54%) wedi cael eu hesgeuluso yn eu bywydau cynnar, gyda 37% wedi dod i gysylltiad â thrais yn y cartref a 34% wedi dod i gysylltiad â rhiant oedd yn camddefnyddio cyffuriau.  Yn ogystal, roedd symptomau trallod emosiynol a phroblemau ymddygiad yn sylweddol uwch yn y grŵp hwn o gymharu â phoblogaeth y DU yn gyffredinol.

Mae'r canlyniadau'n dangos cysylltiad rhwng rhieni sy’n mabwysiadu a fynegodd lefelau uwch o ddulliau 'magu plant mewn ffyrdd cariadus', fel canmoliaeth ac anwyldeb, a lefelau is o drallod emosiynol plant hyd yn oed pan oedd y plentyn wedi profi nifer o ddigwyddiadau anodd.  

Dywedodd y prif ymchwilydd Dr Rebecca Anthony, o Ganolfan Datblygu a Gwerthuso Ymyriadau Cymhleth er mwyn Gwella Iechyd y Cyhoedd: “Roedd iechyd meddwl y plant yn ein hastudiaeth gryn dipyn yn waeth na phoblogaeth y DU yn gyffredinol ar bob adeg benodol, gan amlygu'r angen am wasanaethau cymorth i deuluoedd sy'n mabwysiadu plant o wasanaethau gofal.

“Mae'r ymchwil hefyd yn ychwanegu mwy o dystiolaeth am bwysigrwydd amgylchedd gofal cadarnhaol wrth amddiffyn plant rhag effeithiau trawma yn gynharach mewn bywyd. Er ein bod yn awgrymu y dylai polisi, hyfforddiant a dylunio gwasanaethau gael eu 'hysbysu' gan brofiadau andwyol yn ystod plentyndod, gall agweddau eraill ar hanes y plentyn, megis hyd y cyfnod y bu mewn cysylltiad ag adfyd, amser mewn gofal, sawl gwaith y bu’n rhaid symud, ansawdd perthynas â brawd neu chwaer, roi gwell dealltwriaeth o iechyd meddwl plant."

Profiadau Andwyol yn ystod Plentyndod ymhlith Plant a Fabwysiadwyd o Ofal: Mae pwysigrwydd mabwysiadu a magu plant mewn ffyrdd cariadus er mwyn i blant addasu yn y dyfodol ar gael yma.

Mae'r Athro Mike Levi wedi derbyn Gwobr Cyflawniad Rhagorol gan Gymdeithas Troseddeg Prydain.

Cyflwynwyd y wobr gan Lywydd y Gymdeithas, yr Athro Sandra Walklate.

Mae’r Athro Levi wedi ymgymryd ag ymchwil o'r radd flaenaf mewn llu o feysydd troseddegol. Mae ganddo enw da yn rhyngwladol am ragoriaeth ymchwil ynghylch gwyngalchu arian, llygredd, seiberdroseddau, troseddau cyfundrefnol rhyngwladol a throseddau coler wen.

Ymunodd yr Athro Levi â Phrifysgol Caerdydd ym 1975 drwy gael ei benodi’n Ddarlithydd Troseddeg, ar ôl ennill graddau israddedig ac ôl-raddedig ym Mhrifysgolion Rhydychen, Caergrawnt a Southampton.

Mae wedi bod yn cynnal ymchwil ryngwladol ar reoli troseddau coler wen a throseddau cyfundrefnol, llygredd a gwyngalchu arian, ac ariannu terfysgaeth ers 1972.

Dywedodd yr Athro Levi: Mae'n anrhydedd enfawr i mi fy hun ac i'm meysydd arbenigedd i gael y wobr hon yn enwedig ymysg cynifer o ymgeiswyr a meysydd pwnc haeddiannol eraill.”

Bu Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol yn croesawu dirprwyaeth o academyddion ac erlynwyr cyhoeddus ar ymweliad o Frasil ym mis Mehefin 2019 ar gyfer cyfres o weithdai a chyfarfodydd i drafod tlodi a chaethwasiaeth fodern ym Mrasil.

Roedd y ddirprwyaeth yn cynnwys academyddion uwch ym meysydd cyfraith gyfansoddiadol, hawliau dynol ac addysg, ynghyd ag erlynydd o’r Weinyddiaeth Lafur Gyhoeddus, Gustavo Accioly.

Yn eu plith roedd cynrychiolwyr o Brifysgol Campinas, Prifysgol Sao Paulo, Prifysgol Ffederal Minas Gerais, Faculdade de Direito do Sul de Minas, y Brifysgol Gatholig Archesgobol a Phrifysgol Londrina.

Roedd yr ymweliad yn rhan o brosiect gan Dr Will Baker a Dr Shailen Nandy, a ariannwyd gan GCRF, ar fesur tlodi aml-ddimensiwn ym Mrasil, ac yn parhau â threfniant cydweithio rhwng Prifysgol Caerdydd a Phrifysgol Campinas (UNICAMP), wedi i bartneriaeth strategol gael ei llofnodi ym mis Rhagfyr 2018.

Cynhaliwyd gweithdy i drafod sefyllfa bresennol caethwasiaeth fodern ym Mrasil, a’r gwaith sy’n cael ei wneud i ddod â’r arfer i ben yn niwydiant ffasiwn Brasil.  Amlygodd pob siaradwr etifeddiaeth hirhoedlog caethwasiaeth hanesyddol ym Mrasil, a’r berthynas ddi-ildio rhwng hiliaeth, tlodi a chaethwasiaeth.

Cafwyd cyflwyniad gan Andrew Davies, Uwch Swyddog Ymchwilio Awdurdod Meistri Gangiau a Cham-drin Llafur y Deyrnas Unedig, ar broblem gynyddol caethwasiaeth fodern yn y Deyrnas Unedig, a’r ymchwiliadau niferus sydd ar waith mewn trefi a dinasoedd ar draws y wlad.  Roedd cynrychiolwyr yn bresennol o Ysgolion y Gwyddorau Cymdeithasol, Newyddiaduraeth, Ieithoedd Modern, y Gyfraith a Gwleidyddiaeth, a Busnes.

Roedd yr ymweliad wythnos o hyd yn gyfle i ddatblygu rhwydweithiau proffesiynol ar gyfer ymchwilwyr sy’n rhannu diddordeb mewn tlodi, hawliau dynol, digartrefedd a chyfiawnder cymdeithasol.  Bu Joanna Mack, Cymrawd Ymchwil Uwch ar ymweliad â Phrifysgol Bryste, a’r Athro David Gordon, Cyfarwyddwr Sefydliad Townsend ar gyfer Ymchwil Tlodi Rhyngwladol a Sefydliad Tlodi Bryste, yn cwrdd â’r cynrychiolwyr yng Nghaerdydd ac yn cyflwyno’u gwaith ar sawl degawd o dlodi.

Yn ystod y cyfarfod hwn trafodwyd sut gallai dulliau a ddatblygwyd i’w defnyddio yn y Deyrnas Unedig gael eu haddasu a’u mabwysiadu i wella’r dull o fesur tlodi aml-ddimensiwn ym Mrasil.

Cyfarfu’r ddirprwyaeth â seneddwyr sy’n gweithio ar fater caethwasiaeth fodern, gan gynnwys Maria Miller AS a Florence Gildea, aelod o staff Frank Field AS, a fu fel ei gilydd yn cynnal adolygiad o Ddeddf Caethwasiaeth Fodern y Deyrnas Unedig yn 2015.  Cafwyd cyfarfod hefyd gyda Dr Malu Gatto o Sefydliad UCL Cyfandiroedd America, a staff Freedom Fund, un o’r sefydliadau anllywodraethol mwyaf sy’n gweithio i fynd i’r afael â chaethwasiaeth fodern ar draws y byd.

Dywedodd Dr Will Baker, a drefnodd yr ymweliad: “Roedd y grant GCRF yn fodd i mi, sy’n academydd gyrfa gynnar, reoli prosiect yn llwyddiannus gyda chydweithwyr rhyngwladol ac arbenigwyr yn eu meysydd. Mae wedi golygu y gallwn ni wneud gwaith ymchwil pwysig, sy’n cael effaith, gyda chydweithwyr ym Mrasil, a datblygu perthnasoedd a fydd yn fwy perthnasol fyth wedi Brexit.”

Dywedodd yr Athro Ana Elisa Spaolonzi Queiroz Assis o UNICAMP a Faculdade de Direito do Sul de Minas, Prif Ymchwilydd y prosiect ym Mrasil: “Roedd yn brofiad pwysig iawn cael datblygu’r prosiect hwn ar y cyd rhwng UNICAMP a Phrifysgol Caerdydd, trwy gefnogaeth y GRCF.  Mae’r thema - tlodi ac amddifadedd - yn berthnasol ar raddfa fyd-eang a lleol y dyddiau hyn; bydd gwybod am y Dull Gweithredu Cydsyniol a’i ddefnyddio yn gwella ein persbectifau ymchwil ansoddol ar y pwnc.”

Yn ôl ymchwil, mae gwaith cymdeithasol dwys yn effeithiol wrth atal plant rhag gorfod mynd i ofal. Mae’r gwaith hwn wedi’i gynllunio i gynnig cymorth i deuluoedd mewn argyfwng.

Yn gysylltiedig â'i bartner ymchwil, y Ganolfan Ymchwil a Datblygu Gofal Cymdeithasol i Blant (CASCADE) ym Mhrifysgol Caerdydd, mae What Works for Children's Social Care wedi lansio ei adroddiad diweddaraf am sylfaen dystiolaethol ac effeithiolrwydd Gwasanaethau Dwys i Gadw Teuluoedd Gyda’i Gilydd (IFPS). Bydd yr ymchwil yn llywio polisïau ac ymarfer gweithwyr cymdeithasol yn Lloegr.

Yn ôl adolygiad systematig a meta-ddadansoddiad o 37 papur, mae IFPS yn effeithiol wrth atal plant rhag gorfod mynd i leoliadau i ffwrdd o'r cartref. Mae nifer y plant y gofelir amdanynt yn y system ofal ar ei lefel uchaf ers 1985 ac yn ôl data'r Adran Addysg ar gyfer 2017–2018, dechreuwyd gofalu am 32,050 yn 2017–2018. Yn ôl academyddion, gallai rhoi’r IFPS ar waith yn briodol helpu i ostwng cyfradd y plant sy'n mynd i ofal – blaenoriaeth allweddol i awdurdodau lleol yn Lloegr.

Cafwyd bod y gwasanaethau yn amrywio o ran effeithiolrwydd, sy'n awgrymu bod y modd y cânt eu rhoi ar waith yn ffactor pwysig. Mae'n debygol bod elfennau allweddol y model, fel gweithio gyda phlant sydd mewn perygl o fynd i ofal ymhen dim, a chynnig cefnogaeth ymhen 24 awr ar ôl cyfeirio plentyn, yn bwysig wrth wneud yn siŵr bod y gwasanaeth yn effeithiol.

Yn ôl yr Athro Donald Forrester, Cyfarwyddwr CASCADE: "Mae'n gyffrous gweld tystiolaeth o'r gwahaniaeth y gall gwaith cymdeithasol dwys gyda theuluoedd ei wneud drwy ei weithredu fel hwn. Mae'r rhan fwyaf o'r ymchwil yn hanu o UDA, felly'r cam nesaf yw cefnogi awdurdodau lleol i roi'r gwasanaethau ar waith yn y DU, neu wella arnynt. Rydym yn cynnal ymchwil er mwyn dysgu am ganfyddiadau ynghylch arferion effeithiol a’u rhannu. Gyda lwc, bydd modd gwerthuso gwasanaethau IFPS yn Lloegr yn y dyfodol agos.

Yn ôl Michael Sanders, Cyfarwyddwr What Works for Children's Social Care: "Mae adolygiadau o'r math hwn, ochr yn ochr ag astudiaethau ymchwil cynradd, yn rhan bwysig o gronni a throsi'r sylfaen dystiolaethol er mwyn cefnogi ymarfer gweithwyr cymdeithasol. Mae gostwng nifer y plant sy'n mynd i ofal yn flaenoriaeth i awdurdodau lleol yn Lloegr, felly mae nodi modd o ymyrryd sy'n gweithio, yn ôl tystiolaeth ryngwladol, yn ddigwyddiad o bwys."

Mae'r adroddiad llawn ar wefan What Works for Children’s Social Care, yn ogystal ag adroddiad o grynodeb.