Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Canllaw newydd i bobl ifanc ar ffyrdd diogel a chreadigol o hyrwyddo cydraddoldeb rhwng y rhywiau i sicrhau perthynas barchus

Mae academydd o Brifysgol Caerdydd wedi lansio prosiect newydd i ddatblygu canllaw arfer da gyda phobl ifanc, ynglŷn â sut gallant hyrwyddo cydraddoldeb rhwng y rhywiau i sicrhau perthynas barchus, a hynny mewn ffordd greadigol a diogel, yn eu hysgolion a'u cymunedau. Mae'n rhan o ddull addysg gyfan i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

Lansiwyd Prosiect StARTer gan yr Athro Emma Renold, Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, yng nghynhadledd Llywodraeth Cymru heddiw (dydd Mercher, 3 Rhagfyr), gan roi sylw i ddiogelu mewn addysgu gan ganolbwyntio ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

Roedd ei phrif araith, sef astudiaeth o aflonyddu rhywiol mewn perthnasoedd rhwng pobl yn eu harddegau, yn seiliedig ar ei hadroddiad 'Girls and Boys Speak Out', sef un o'r catalyddion ar gyfer diwygiadau addysgol sylweddol wrth basio Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 yn ddiweddar.

Dilynir cyflwyniad yr Athro Renold gan ddrama dan arweiniad disgyblion, "Just Good Friends?". Mae'r sgript yn seiliedig ar ganfyddiadau'r prosiect, ac mae pob llinell a gaiff ei hadrodd yn ddyfyniad uniongyrchol o'r gwaith ymchwil.

Gweithiodd hefyd gydag athro drama a chynghorydd diogelu i gynnal gweithdai cynhadledd ar gyfer ymarferwyr, sy'n dangos sut gall ysgolion weithio gyda myfyrwyr a defnyddio'r celfyddydau i fynd i'r afael ag aflonyddu rhywiol ac ar sail rhyw mewn ysgolion yn ddiogel.

I ddangos pŵer y celfyddydau wrth gyfleu materion sensitif, cyflwynodd yr Athro Renold ei phrif araith a'i gweithdai gan wisgo rhai o'r arteffactau a gynhyrchwyd ym mhrosiect ymgysylltu ESRC/AHRC Productive Margins, 'Relationship Matters', gan gynnwys sgert pren mesur a chrys-t gyda cherdd gan fyfyriwr arno, "Words won't pin me down".

Mae'r prosiect hwn yn ymddangos fel enghraifft o brosiect da yn Good Practice Guide: A whole education approach to violence against women, domestic abuse and sexual violence.

Arweinir Prosiect StARTer (Safe to Act, Right to Engage and Raise) gan yr Athro Renold mewn cydweithrediad â Chymorth i Ferched Cymru ac NSPCC.

Cefnogir y prosiect hefyd gan Swyddfa Comisiynydd Plant Cymru a Llywodraeth Cymru.

Bydd y canllawiau sy'n deillio o'r prosiect yn cael eu lansio ar 23 Mehefin 2016 yn Adeilad y Pierhead, Bae Caerdydd.

Emma Renold

Dywedodd yr Athro Renold: "Mae pobl ifanc yn gynyddol ddig ynglŷn â gorfod goddef y pwysau i gydymffurfio â stereoteipiau rhyw, a goddef rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol bob dydd. Fodd bynnag, maent yn ei chael yn anodd gwybod beth allant ei wneud i helpu i newid pethau.

"Bydd y Canllaw Arfer Da i Bobl Ifanc o fudd yn hyn o beth.

"Mae gwneud yn siŵr bod plant a phobl ifanc yn ymwneud yn uniongyrchol â'r gwaith o gynhyrchu a, lle bo'n briodol, cyflwyno ymyriadau addysgol ataliol yn rhan bwysig o ddatblygu rhai llwyddiannus. Mae'n rhaid i unrhyw adnoddau, strategaethau ac arferion gysylltu â'r hyn sy'n digwydd mewn gwirionedd ym mywydau'r bobl ifanc.

"Mae Prosiect StARTer yn fenter gyffrous ac arloesol i Gymru. Er mai megis dechrau y mae'r prosiect, rydym yn casglu ac yn creu amrywiaeth o astudiaethau achos eglurhaol. Gobeithio bydd y rhain yn ysbrydoli pobl ifanc i godi ymwybyddiaeth ac ymgyrchu ar faterion allweddol sy'n ymwneud â chydraddoldeb y rhywiau a pherthynas barchus yn eu hysgolion a'u cymunedau, o arwahanu ar sail rhyw i aflonyddu yn y stryd."

Digwyddiad i ddathlu’r gwyddorau cymdeithasol mewn cymdeithas

Mae gwaith ymchwil a gynhaliwyd gan ymchwilwyr y gwyddorau cymdeithasol yng Nghymru yn cael ei ddathlu yr wythnos hon mewn lansiad o gyhoeddiad newydd - 'Dadlau o Blaid y Gwyddorau Cymdeithasol Rhif 10:  Cymru' - a gyhoeddwyd gan Academi'r Gwyddorau Cymdeithasol a'i Hymgyrch dros Wyddor Gymdeithasol.

Mae'r cyhoeddiad yn cynnwys 14 o astudiaethau achos o ymchwil a wnaed gan sefydliadau yng Nghymru sydd wedi dylanwadu ar lywodraethau gwladol a rhyngwladol, yn ogystal â thynnu sylw at fanteision gwaith ymchwil i'r gwyddorau cymdeithasol ar gyfer polisi cyhoeddus.

Mae'r cyhoeddiad yn cynnwys astudiaethau gan brifysgolion Aberystwyth, Bangor, Caerdydd, Abertawe, a Phrifysgol De Cymru, ac yn cwmpasu meysydd ymchwil sy'n cynnwys newid agweddau o blaid datganoli yng Nghymru, cyflogau'r sector cyhoeddus, triniaeth dementia drwy Theori Ysgogi Gwybyddol, a lleihau nifer y bobl yn eu harddegau sy'n ysmygu drwy gefnogaeth cyfoedion. 

Mae effaith gwaith ymchwil o Gymru wedi bod yn bellgyrhaeddol. Mae rhaglen Food Dudes, a ddatblygwyd ym Mhrifysgol Bangor, wedi cael ei chyflwyno'n llwyddiannus mewn nifer o lefydd ym Mhrydain, ac wedi cynyddu faint o lysiau a ffrwythau mae plant yn hapus i'w bwyta a disodli bwydydd eraill, sy'n llai iach, o ddeiet y plant a'u rhieni.

Mae hefyd wedi cael effaith fyd-eang sylweddol. Bu'r Athro Fiona Brookman o Brifysgol De Cymru, a fydd yn siarad yn y lansiad, yn edrych ar ddiwylliant ac arferion ymchwilio i achosion o ddynladdiad gyda swyddogion o Brydain a'r Unol Daleithiau. Dyfeisiodd ffordd newydd o farnu pa mor llwyddiannus oedd ymchwiliadau, gan arwain at newidiadau yn y ffordd mae adrannau dynladdiad yn yr Unol Daleithiau ac yn fyd-eang yn cynnal ymchwiliadau i lofruddiaethau ac yn ymgysylltu â theuluoedd a chymunedau lleol.

Mae'r pynciau ymchwil eraill yn cynnwys: mynd i'r afael â masnachu mewn pobl; dulliau newydd o ymladd yn y 'rhyfel yn erbyn cyffuriau'; ac amddiffyn hawliau dynol pobl ifanc yng Nghymru.

Yng Nghymru, sy'n gartref i ddim ond naw o 109 o Sefydliadau Addysg Uwch gwledydd Prydain, mae'r prifysgolion wedi arloesi mewn cynnal gwaith ymchwil blaenllaw yn y gwyddorau cymdeithasol ar raddfa fyd-eang ar ystod eang o bynciau, o iechyd y cyhoedd, i farchnadoedd ariannol rhyngwladol ac ansawdd bywyd yn y gweithle.

Bydd y llyfryn yn cael ei lansio ddydd Mercher 25 Tachwedd gan Mark Drakeford AC, y Gweinidog Iechyd a Gwasanaethau Cymdeithasol yn y Pierhead, Bae Caerdydd, i gynulleidfa o wneuthurwyr polisi, gweision sifil, Aelodau Cynulliad a gwyddonwyr cymdeithasol.

Y llyfryn hwn yw'r degfed yn y gyfres Dadlau o Blaid y Gwyddorau Cymdeithasol, sy'n llyfryn ar y cyd rhwng Academi'r Gwyddorau Cymdeithasol a'i Hymgyrch dros Wyddor Gymdeithasol, Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD), a Sefydliad Ymchwil y Gwyddorau Cymdeithasol Cymhwysol (RIASS). Mae'r llyfrynnau hyn yn cael eu cyhoeddi gan Academi'r Gwyddorau Cymdeithasol a'i Hymgyrch dros Wyddor Gymdeithasol i ddangos grym ymchwil yn y gwyddorau cymdeithasol i wella bywydau.

Bydd siaradwyr a phanelwyr eraill yn y lansiad yn cynnwys: Jane Hutt AC, y Gweinidog dros Fusnes a'r Gyllideb; Ceridwen Roberts OBE FLSW FAcSS; Yr Athro Fiona Brookman, Dirprwy Gyfarwyddwr Canolfan DroseddegPrifysgol De Cymru; a'r Athro David Blackaby o Adran Economeg Llafur, Prifysgol Abertawe.

Mewn astudiaeth newydd arloesol a gynhaliwyd gan arbenigwyr iechyd y cyhoedd ym Mhrifysgol Caerdydd, dangoswyd cyswllt uniongyrchol a chadarnhaol rhwng disgyblion yn bwyta brecwast, ac ansawdd y brecwast o dan sylw, a'u cyrhaeddiad addysgol, a hynny am y tro cyntaf erioed.

Diben yr astudiaeth o 5000 o blant 9-11 oed o dros 100 o ysgolion cynradd yng Nghymru oedd archwilio'r cyswllt rhwng bwyta brecwast, ac ansawdd y brecwast hwnnw, a chyrhaeddiad dilynol mewn Asesiadau Statudol gan Athrawon* yng Nghyfnod Allweddol 2, 6-18 mis wedyn.

Mae'n debyg mai'r astudiaeth hon yw'r fwyaf hyd yma, sy'n edrych ar yr effeithiau hydredol ar berfformiad ysgol safonol. Canfu fod plant sy'n bwyta brecwast, ac sy'n bwyta brecwast o ansawdd gwell, yn cael gwell canlyniadau academaidd.

Yn ôl yr ymchwil, o'i gymharu â'r disgyblion oedd yn mynd i'r ysgol heb gael brecwast, roedd y disgyblion oedd wedi cael brecwast ddwywaith yn fwy tebygol o wneud yn well na'r cyfartaledd o ran perfformiad addysgol.

Dywedodd 1 plentyn o bob 5 ei fod yn bwyta eitemau nad ydynt yn iach, fel losin a chreision, i frecwast, ond nid oedd hyn yn cael unrhyw effaith gadarnhaol ar gyrhaeddiad addysgol.

Gofynnwyd i ddisgyblion restru'r holl fwydydd a diod roeddent wedi'i gael dros gyfnod o ychydig dros 24 awr (gan gynnwys dau frecwast), gan nodi beth yr oeddent yn ei fwyta a'i yfed ar adegau penodol drwy gydol y diwrnod blaenorol, ac i frecwast y diwrnod hwnnw.

Ochr yn ochr â nifer o eitemau brecwast iach a oedd yn cael eu bwyta i frecwast, roedd gan ymddygiad deietegol arall - gan gynnwys sawl math o losin a chreision a ffrwythau a llysiau a gafodd eu bwyta drwy gydol y dydd - i gyd gysylltiad arwyddocaol a chadarnhaol â pherfformiad addysgol.

Dywed gwyddonwyr cymdeithasol fod y gwaith ymchwil, a gyhoeddwyd yng nghyfnodolyn Public Health Nutrition, yn rhoi'r dystiolaeth orau hyd yma o gysylltiad ystyrlon rhwng ymddygiad deietegol a mesurau cadarn o gyrhaeddiad academaidd. 

Dywedodd Hannah Littlecott o Ganolfan Datblygu a Gwerthuso Ymyriadau Cymhleth er mwyn Gwella Iechyd y Cyhoedd (DECIPHer), Prifysgol Caerdydd, prif awdur yr astudiaeth: "Er bod bwyta brecwast yn cael ei gysylltu'n aml â chanlyniadau iechyd cyffredinol a mesurau manwl o allu i ganolbwyntio a gweithgarwch gwybyddol, nid yw'r dystiolaeth ynghylch cysylltiadau â chanlyniadau addysgol cadarn wedi bod yn glir hyd yma. Felly, mae'r astudiaeth yn rhoi'r dystiolaeth orau hyd yma o'r cysylltiadau rhwng agweddau ar beth mae disgyblion yn ei fwyta a'u llwyddiant yn yr ysgol, sydd â goblygiadau pwysig ar gyfer polisïau addysg ac iechyd y cyhoedd. Mae hyn yn arwyddocaol iawn yng ngoleuni'r si y gallai prydau ysgol am ddim gael eu dileu ar ôl adolygiad o wariant George Osborne ym mis Tachwedd.

"Gall neilltuo amser ac adnoddau i wella iechyd plant ymddangos fel gwaith diangen i ysgolion, sy'n tynnu eu sylw oddi ar eu prif orchwyl, sef addysgu disgyblion. Mae hyn, yn rhannol, oherwydd y pwysau sy'n rhoi'r ffocws ar godi cyrhaeddiad addysgol yn unig. Ond mae'r gwrthwynebiad hwn i gyflawni ymyriadau i wella iechyd yn anwybyddu'r cysylltiad amlwg rhwng iechyd ac addysg. Gallai ymgorffori gwelliannau iechyd i weithgarwch craidd yr ysgol arwain at welliannau addysgol hefyd."

Ychwanegodd Dr Graham Moore, cyd-awdur yr adroddiad: "Mae'r rhan fwyaf o ysgolion cynradd yng Nghymru bellach yn gallu cynnig brecwast am ddim, gydag arian gan Lywodraeth Cymru. Roedd ein papurau cynharach ar ôl treialu'r cynllun hwn ledled Cymru yn dangos ei fod yn effeithiol o ran gwella ansawdd brecwast plant, er bod llai o dystiolaeth glir bod y cynllun yn lleihau'r achosion o fynd heb frecwast.

"Mae cysylltu ein data â data perfformiad addysgol go iawn wedi ein galluogi i ddarparu tystiolaeth gadarn o'r cyswllt rhwng bwyta brecwast a llwyddo yn yr ysgol. Felly, mae rheswm da dros gredu y byddai ysgolion yn manteisio'n sylweddol yn addysgol pa gallant ddod o hyd i ffyrdd o annog y bobl ifanc hynny nad ydynt yn bwyta brecwast adre i wneud hynny yn yr ysgol."

Roedd yr Athro Chris Bonell, Athro Cymdeithaseg a Pholisi Cymdeithasol yn Sefydliad Addysg Coleg Prifysgol Llundain, yn croesawu canfyddiadau'r astudiaeth. Dywedodd: "Mae'r astudiaeth hon yn ychwanegu at gorff cynyddol o dystiolaeth ryngwladol sy'n awgrymu bod buddsoddi adnoddau mewn ymyriadau effeithiol i wella iechyd pobl ifanc hefyd yn debygol o wella eu perfformiad addysgol. Mae hyn yn pwysleisio ymhellach yr angen i ysgolion ganolbwyntio ar iechyd ac addysg eu disgyblion fel blaenoriaethau sy'n ategu ei gilydd, yn hytrach na chystadlu yn erbyn ei gilydd. Mae llawer o ysgolion ledled y DU bellach yn cynnig brecwast i'w disgyblion. Gallai gwneud yn siŵr bod y bobl ifanc hynny sydd fwyaf mewn angen yn elwa ar y cynlluniau hyn, gynnig dull pwysig o hybu perfformiad addysgol pobl ifanc ledled y DU".

Astudiaeth yn amlygu'r ffaith mai dim ond 8% o'r plant sy'n derbyn gofal sy'n parhau i brifysgol

Ceir galwadau heddiw am gamau pendant gan lunwyr polisïau i gau'r 'bwlch amlwg' rhwng cyrhaeddiad addysgol y plant sy'n derbyn gofal o'i gymharu â phlant eraill.

Mae adroddiad newydd gan ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd, a gomisiynwyd gan Lywodraeth Cymru, yn tynnu sylw at y gwahaniaeth enfawr rhwng cyrhaeddiad addysgol plant sy'n derbyn gofal o'i gymharu â'u cyfoedion, ac yn galw am gamau i gau'r bwlch hwn.

Yn ôl yr adroddiad gan dîm yng Nghanolfan Ymchwil a Datblygu Gofal Cymdeithasol i Blant (CASCADE), dim ond 8% o'r rhai sy'n gadael gofal sydd mewn addysg amser llawn pan maent yn 19 oed, o'i gymharu â 43% o'r holl bobl ifanc. Ar ben hynny, dim ond 2.4% ohonynt sy'n mynd i brifysgol*.

Mae'r adroddiad, a edrychodd ar grwpiau ffocws oedd yn cynnwys plant sy'n derbyn gofal, yn amlygu anawsterau ar bob cam yn nhaith addysgol yr unigolyn ifanc, gan gynnwys y rhai sy'n deillio o stigma, lleoli ac ansefydlogrwydd mewn ysgolion.

Mae'r adroddiad yn galw am gamau i hwyluso cyfathrebu rhwng ysgolion, awdurdodau lleol ac asiantaethau i achosi cyn lleied o aflonyddwch a straen â phosibl. mae hefyd yn galw am fwy o bwyslais ar roi cefnogaeth ychwanegol wedi i blant sy'n derbyn gofal symud ysgol.

Mae cynnal cyfarfodydd am amgylchiadau gofal y tu allan i oriau ysgol, i leihau aflonyddwch a sylw, ymhlith yr argymhellion yn ogystal â chynnig cynlluniau cyffredinol sydd ar gael i bob plentyn i geisio lleihau stigma.

Daeth cyrhaeddiad addysgol isel y gofalwyr i'r amlwg hefyd i'r ymchwilwyr, gan olygu nad oeddent yn gallu cefnogi dysgu'n ddigonol. Yn ôl yr adroddiad, mae hyn yn broblem o bwys sy'n effeithio ar agweddau plant sy'n derbyn gofal at addysg. Gellir mynd i'r afael â hyn drwy gynnig cyfleoedd i ofalwyr maeth gael cymwysterau a hyfforddiant ychwanegol.

Awgrymodd yr ymchwil mai barn besimistaidd sydd gan weithwyr proffesiynol yn aml ynglŷn â photensial addysg plant sy'n derbyn gofal, a'u bod bron â bod yn disgwyl iddynt gael eu trin yn wahanol oherwydd eu hamgylchiadau.

Fel y dywedodd un o'r bobl ifanc a gymerodd ran yn yr ymchwil: "Nid ydym am i bobl fod yn rhai 'sy'n derbyn gofal'. Dwi eisiau bod yn blentyn cyffredin fel pawb arall." Yn ôl un arall: "Fe wnaethon nhw wneud imi deimlo fel rhywun o'r tu allan am fy mod yn derbyn gofal. Gwnaeth hyn imi deimlo ar wahân, yn rhwystredig, yn unig ac yn agored i niwed".

Yn ôl yr ymchwilwyr, mae'r canfyddiadau'n dangos bod angen i blant sy'n derbyn gofal allu gael gafael ar adnoddau addysgol, cefnogaeth wrth fynychu clybiau ar ôl ysgol, a chyfleoedd eraill i ddatblygu a chynnal rhwydweithiau pwysig gyda chyfoedion. Maent hefyd yn argymell sefydlu 'hyrwyddwr gofal' annibynnol ym maes addysg h.y. llysgennad y tu allan i'r awdurdod lleol sy'n gallu dwyn asiantaethau i gyfrif.

Meddai prif awdur yr adroddiad, Dr Dawn Mannay o Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol Prifysgol Caerdydd: "Er gwaethaf llawer o gamau a pholisïau llawn bwriadau da gan Lywodraeth Cymru, dangosodd ein hymchwil fod Cymru yn parhau i gael trafferth newid patrymau negyddol cynhenid oherwydd y lefelau cyrhaeddiad addysgol isel ymhlith pobl ifanc yn y system ofal".

"Yn ôl y bobl ifanc y buom yn siarad â nhw, maen nhw'n wynebu rhwystrau eang ar bob cam yn eu taith addysgol. Mae hyn yn dechrau'n gynnar iawn oherwydd agwedd eu hathrawon a'u cyd-ddisgyblion tuag atynt oherwydd eu bod 'yn derbyn gofal'. Yn aml, mae hyn yn cael effaith negyddol sylweddol a pharhaus ar eu cyrhaeddiad a'u cyflawniad dilynol".


Ychwanegodd Dr Eleanor Staples, Rheolwr Prosiect o Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol y Brifysgol: "Yr hyn a welwn mewn gwirionedd yw plant y rhieni cyfoethocaf – y wladwriaeth - yn cyflawni'r canlyniadau addysgol gwaethaf. Er bod yr ymchwil yn cydnabod y pwysau aruthrol ar wasanaethau cyhoeddus yn y maes hwn, mae angen diwygio polisïau, herio agweddau a cheisio cynnig cefnogaeth sy'n diwallu anghenion pob plentyn neu unigolyn ifanc."

Meddai Dr Sophie Hallett, Ymchwilydd y Prosiect:

"Dywedodd sawl un o'r bobl ifanc y buom yn siarad â nhw eu bod yn teimlo'n 'lwcus' am fod ganddynt y pethau mwyaf sylfaenol - llyfrau, bag, ysgrifbinnau, papur, rhywun i'w helpu gyda'u gwaith cartref, rhywun i wneud yn siŵr eu bod yn gallu gweld eu ffrindiau.

"Dyma'r hanfodion y byddai disgwyl i unrhyw riant allu eu rhoi i'w plentyn. Mae sefyllfa lle nad yw plant yn cael y rhain, neu'n teimlo'n 'lwcus' i'w cael, yn annerbyniol. Mae angen ymyrryd ar unwaith i wneud yn siŵr bod plant a phobl ifanc sydd wedi cael trawma a'u gwahanu, yn cael eu cefnogi ym mhob un o'r ffyrdd bychain a hanfodol hyn".

Meddai Dr Emily Warren, Cyfarwyddwr y Rhwydwaith Maethu yng Nghymru: "Rydym yn uchelgeisiol ar gyfer plant a phobl ifanc yng Nghymru ac mae'n dda gweld bod y Llywodraeth yn buddsoddi yn eu dyfodol. Fel pob plentyn arall, ni ddylai plant sy'n derbyn gofal oddef stigma ac agwedd negyddol. O ystyried i ba raddau yr ymgynghorwyd â phobl ifanc yn ystod yr ymchwil, credwn y gallai'r adroddiad hwn ddenu sylw gweithwyr proffesiynol ledled y wlad.

"Mae angen annog a chefnogi gofalwyr maeth ledled Cymru i gael yr hyder i fod yn addysgwyr cyntaf y plant sydd o dan eu gofal. Drwy eu cefnogi i wneud hyn, gallant gael effaith fydd yn aros gyda'r rhai o dan eu gofal drwy gydol eu bywydau.

Rhaglen o ddigwyddiadau i ddathlu Gŵyl Gwyddorau Cymdeithasol y DU gyfan

Yr wythnos hon (7-14 Tachwedd), bydd y Brifysgol yn cynnal rhaglen o ddigwyddiadau sy'n ceisio dangos a dathlu rôl y gwyddorau cymdeithasol yn ein bywydau cymdeithasol, economaidd a gwleidyddol.

Fel rhan o Ŵyl Gwyddorau Cymdeithasol y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC) a gynhelir ledled y DU, bydd y digwyddiadau'n dangos sut mae'r gwyddorau cymdeithasol yn dylanwadu ar yr ymatebion i rai o heriau mwyaf dybryd y byd modern.

Bydd sefydliadau academaidd ledled y DU yn defnyddio'r ŵyl wythnos o hyd i arddangos eu gwaith ymchwil ym maes y gwyddorau cymdeithasol.

Yng Nghaerdydd, mae'r ŵyl yn rhan o berthynas hirsefydlog ers hanner canrif rhwng y Brifysgol a'r Cyngor. Mae wedi paratoi'r ffordd ar gyfer ymchwil arloesol a gaiff ei hystyried wrth lunio polisïau yng Nghymru, y DU a thu hwnt.

Mae'r ŵyl yn gyfle pwysig i'r Brifysgol arddangos ei gwaith amlwg ym maes y gwyddorau cymdeithasol ers blynyddoedd lawer. Mae hyn yn cynnwys sawl canolfan ragoriaeth - gan gynnwys Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD), Canolfan Datblygu a Gwerthuso Ymyriadau Cymhleth er mwyn Gwella Iechyd y Cyhoedd (DECIPHer), Sefydliad Polisïau Cyhoeddus Cymru (PPiW), a Chanolfan Hyfforddiant Doethurol Cymru-gyfan ESRC.

Mae'r Brifysgol hefyd wrthi'n sefydlu Parc Ymchwil Gwyddorau Cymdeithasol cyntaf y byd (SPARK). Bydd hyn yn golygu buddsoddiad cyfalaf o bwys mewn cyfleusterau i gefnogi gwaith ymchwil rhyngddisgyblaethol a arweinir gan y gwyddorau cymdeithasol, sy'n ceisio canfod atebion arloesol ac effeithiol i broblemau cymdeithasol o bwys. Bydd SPARK yn cynnig gofod a chyfleusterau i gyd-leoli cydweithwyr ymchwil allanol ochr yn ochr ag ymchwilwyr y gwyddorau cymdeithasol a disgyblaethau eraill, i hyrwyddo syniadau a gwaith ymchwil creadigol newydd.

Dyma rai o'r digwyddiadau sy'n rhan o raglen Gŵyl Gwyddorau Cymdeithasol ESRC:

  • ‘Sea Change: Visions of climate change': arddangosfa ryngweithiol sy'n defnyddio delweddau a chyfweliadau i ddangos sut mae lefel y môr wedi newid yn Aber Hafren (28 Hydref - 20 Tachwedd)
  • A world of data: sy'n ceisio dangos i fyfyrwyr ysgolion sut i gynhyrchu data ei ddadansoddi a'i ddelweddu mewn ffordd ystyrlon a defnyddiol (10 Tachwedd)
  • WISERD Data Portal Demonstration: arddangosiad o sut gall sefydliadau'r trydydd sector ddefnyddio Porth Data WISERD ar gyfer ymchwil am Gymdeithas Sifil (11 Tachwedd)
  • DECIPHer SciSCREEN: The Perks of Being a Wallflower - ffilm sy'n adrodd hanes bachgen 15 oed a'i anawsterau iechyd meddwl wrth iddo dyfu fyny (13 Tachwedd)

Dyma rai o'r digwyddiadau eraill a gynhelir yn ystod wythnos yr Ŵyl:

  • Ymchwil CASCADE am Blant sy'n Derbyn Gofal ac Addysg – lansio ymchwil newydd am ddyheadau addysgol plant sy'n derbyn gofal yng Nghymru (11 Tachwedd)
  • Seminar Cymdeithas Sifil WISERD: Undebau sy'n ymgyrchu, Llywodraeth ddatganoledig: myfyrdodau am wladwriaeth, undebau a chymdeithas sifil (12 Tachwedd)
  • Atal plant rhag cael eu cam-drin yn rhywiol: Gwersi a ddysgwyd o ymchwil a gwaith Stop it Now! Cymru (12,13 Tachwedd)
  • Sesiwn adborth am ymchwil ynglŷn â chamau gweithredu cymunedol yn Butetown, Glan yr Afon a Grangetown (13 Tachwedd)

Dywedodd yr Athro Gill Bristow, Deon Ymchwil, Coleg y Celfyddydau, y Dyniaethau a'r Gwyddorau Cymdeithasol:  'Mae'r digwyddiadau sydd wedi'u trefnu yng Nghaerdydd ar gyfer Gŵyl Gwyddorau Cymdeithasol ESRC yn gyfle gwych i gael gwybod rhagor am waith ymchwil ym maes y gwyddorau cymdeithasol yng Nghaerdydd, a'r llu o ffyrdd pwysig y mae'r gwaith ymchwil hwn yn effeithio ar ein cymunedau a'n cymdeithas'.

Cliciwch yma i weld rhestr o'r digwyddiadau sy'n agored i'r cyhoedd, a manylion am sut i gadw lle.

The School of Social Sciences has organised a range of events for this year’s ESRC Festival of Social Science, a week-long celebration of social sciences across the UK. 

Visit the pages for individual events for information on venues, times, and booking.

A world of data, 10 November
Analysing numerical data can be a daunting task for many students studying humanities subjects. These hands-on interactive workshops for year 12 and 13 students will help alleviate anxieties about using numbers in the social sciences by showing students how to generate data, as well as how to analyse and visual it in a useful and meaningful way.

Looked after children and education research, 11 November
A launch event presenting the findings from a study exploring the educational experiences and opinions, attainment, achievement and aspirations of looked after children in Wales. The research, commissioned by the Welsh Government, was carried out by the Children’s Social Care Research and Development Centre (CASCADE). Come to hear about the research and reflect on its policy and practice implications from the project team and project partners. There will also be a chance to view and hear the films, music and artwork generated from the project.

Showcasing WISERD’s Data Portal for Civil Society research, 11 November
The WISERD Data Portal (WDP) is an online data search, discovery and mapping application, designed to show third sector organisations the capabilities of re-using and re-purposing existing data (their own and others) to undertake research and analysis.  This event will demonstrate the WDP and how it can be used by third sector organisations for Civil Society research.

Preventing child sexual abuse, 12 and 13 November
This seminar draws on current research and practice on child sexual abuse prevention. It focuses on the work of Stop it Now! Wales, specifically the delivery of their education and awareness-raising sessions, aimed at engaging communities, publics and society in an informed discourse about child sexual abuse. The event is open to all members of the public and will not include any graphic or explicit materials.

Mental health film screening for young people, 13 November
To engage young people about mental health and wellbeing research, DECIPHer in conjunction with Cardiff sciSCREEN will hold a film screening of The Perks of Being a Wallflower. The film is a coming-of-age story about a 15-year-old’s struggle with mental health, the suicide of a best friend, and searching for a peer group.

Post-film discussions will focus on research conducted on: school-based social and emotional wellbeing interventions; young people’s use of the internet for self-harm; mental health service users as researchers; online resources for depression. 

This event is for young people aged 15 and over and who are accompanied by a teacher, youth worker or other DBS checked individual.

Study reveals the cultural barriers and practical challenges facing the introduction of personal budgets in children’s social work

A study by Dr Emilie Whitaker, Lecturer in Social Science, focused on a children’s social work team in England during its first year of adopting personalisation, the process which promises choice and control by allocating personal budgets to families.

A number of key concerns were identified by the study, including:

  • The process actually increased paperwork as the user’s needs have to be translated into budgets and then costed in detail
  • This in turn leads to practitioners feeling ‘deskilled’ as the administrative elements of personalisation mean less face-to-face time spent with families
  • The promise of more choice for families cannot always be delivered due to a limited range of services available to use
  • The additional responsibilities placed on families – such as completing quarterly reports and financial monitoring forms – may ‘overload’ those families with high-end levels of need.

Those families able to manage the reporting and administrative duties did, however, praise the flexibility and continuity provided by personalisation.

More information can be found in Dr Whitaker’s research briefing, ‘Personalisation in Children’s social work: An ethnographic study of practice in England’. These research briefings, short summaries communicating key research findings for policy and practice, are published regularly by CASCADE, the Children’s Social Care Research and Development Centre.

Head of School, Professor Amanda Coffey welcomed six former Pathway to Social Science students to this year’s undergraduate cohort.

The Pathways programme offers adults the opportunity to achieve their ambition of studying towards a degree at Cardiff University.  The six students have transferred from Continuing and Professional Education after studying social science modules part-time for one year.

Professor Coffey said: “I am delighted to welcome a new cohort of Pathway students into the School of Social Sciences. It is particularly pleasing to see that the opportunities provided through the Pathway modules enable adult learners to access degree level studies with confidence and enthusiasm.” 

Every year adults from a diverse range of backgrounds choose to begin studying one of the nine pathways provided by Continuing and Professional Education in different subjects.  In most cases previous qualifications are not needed and the only requirements are an interest and enthusiasm for the subject.

New undergraduate Deborah Johnson, studying the BSc Social Science, said “I felt like I needed to do something for myself and I have always wanted to work towards a degree.” And her advice to others: “Just go for it! I totally surprised myself at how much I could do despite not studying for many years”

Fellow Social Science student Alysha Sammut added “I couldn’t believe you didn’t need any qualifications to do it!  It has been brilliant!  I have made lots of friends and the subjects have been very interesting”

Jan Stephens, Co-ordinator of the Pathway to Social Science commented: “I wish all former pathway students starting undergraduate degrees this semester the best of luck!  All the hard work and commitment has been worth it as the students take a step closer to achieving their undergraduate degrees.  Well done everyone!” 

The Division of Continuing and Professional Education has announced that 15 students have enrolled on the first module of the Pathway to Social Science this year.

Ymchwil newydd yn amlygu "bygythiad difrifol" troseddau economaidd

Rhaid i'r rhai sy'n gorfodi'r gyfraith fabwysiadu dulliau newydd i fynd i'r afael â phroblem gynyddol troseddau economaidd ar-lein, yn ôl adroddiad newydd gan Brifysgol Caerdydd ar gyfer Corfforaeth Dinas Llundain, a gefnogir gan Heddlu Dinas Llundain.

Mae'r adroddiad a gyhoeddwyd heddiw (06 Hydref 2015), yn amlygu graddfa troseddau ar-lein yn y DU gan gyfeirio at y ffaith fod Action Fraud wedi cael gwybod gan unigolion a busnesau am 106,681 o achosion yn ymwneud â thwyll yn chwarter olaf 2014, gydag un achos o bob tri yn ymwneud â thwyll yn y diwydiant credyd a bancio.

Yn ôl yr adroddiad 'The Implications of Economic Cybercrime for Policing’, collwyd cyfanswm o £217.4m o ganlyniad i dwyll e-fasnach yn 2014, a chollodd y sector bancio £60.4m yn 2013/14 oherwydd twyll mewn bancio ar-lein - y ffigur uchaf erioed.

Cyfeirir hefyd at ddata gan y cwmni cyfrifeg PWC yn yr ymchwil sy'n dangos bod 90% o sefydliadau mawr wedi wynebu bygythiad i'w diogelwch yn 2013/2014.

Yn y cyd-destun hwn, mae'r adroddiad yn galw am ymdrech newydd gan y rhai sy'n gorfodi'r gyfraith wrth atal a mynd i'r afael â'r math hwn o droseddu.

Mae'n amlinellu'r prif heriau sy'n wynebu strategaeth 'Pedwar P' y Llywodraeth wrth blismona troseddau economaidd ar-lein. Mae'r strategaeth yn ystyried cymhlethdod achosion; sut maent yn ehangu ar draws tiriogaethau; tactegau'r troseddwyr sy'n newid yn gyflym; nifer y digwyddiadau; y ffaith nad yw troseddwyr yn aml yn ymwybodol o'r effaith; amharodrwydd parhaus i roi gwybod am droseddau; a diffyg rhannu a chasglu gwybodaeth am grwpiau a gweithgarwch troseddol.

Mae’r argymhellion yn cynnwys:

  • Dylai fod mwy o bwyslais ar 'Diogelu' a ‘Pharatoi’ (atal a hydwythedd) yn y strategaeth yn hytrach nag 'Erlyn'. Mae hyn yn cynnwys addysgu dinasyddion am beryglon troseddau ar-lein yn well, yn enwedig pobl sy'n agored i niwed ac sy’n debygol o gael eu targedu dro ar ôl tro, a’u helpu i’w diogelu. Dylai pobl fusnes sydd â mynediad TG corfforaethol eang ystyried eu gwasanaethau eu hunain yn ofalus rhag ofn bod rhai o fewn a thu allan i’w cwmnïau’n ceisio amharu ar eu systemau. Dylai cwmnïau adolygu beth sydd angen bod yn gysylltiedig â’r we mewn gwirionedd os yw’r cwmni’n dibynnu ar yr asedau hynny.
  • Dylai fod pwyslais ar weithio mewn partneriaeth a mwy o gydweithio ar draws heddluoedd a chyrff pwysig eraill, yn genedlaethol ac yn rhyngwladol – gan gynnwys yr Asiantaeth Troseddu Cenedlaethol, y Swyddfa Eiddo Deallusol a Safonau Masnach fel rhan o'r teulu plismona ehangach, yn ogystal â phartneriaid rhyngwladol.
  • Dylai'r rhai sy'n gorfodi'r gyfraith roi mwy o sylw i dactegau amharu – megis adnabod a chau gwefannau twyllodrus – yn hytrach nac adrodd ac ymchwilio drwy ddulliau traddodiadol.
  • Adeiladu ar ymdrechion presennol i blismona troseddau economaidd ar-lein ar y cyd a mynd i'r afael â'r troseddau hynny sy'n cynnig y bygythiad mwyaf yn ôl pob golwg o ran maint, gwerth, niwed a/neu ddifrifoldeb y bygythiad, ac adnabod y sefydliad a lleoliad y troseddwyr.

Dywedodd yr Athro Mike Levi, Athro Troseddeg ym Mhrifysgol Caerdydd a phrif awdur yr adroddiad: "Mae cyflwyno technoleg soffistigedig wedi gweddnewid y ffordd y cyflawnir troseddau economaidd – gan alluogi twyll i ddigwydd ar raddfa eang, yn gyflym iawn, ac o bell, a heb fod angen unrhyw gyswllt corfforol rhwng y troseddwr a'r dioddefwr.

"Mae'r math yma o drosedd yn herio modelau plismona confensiynol sy'n canolbwyntio ar ganfod ac ymchwilio gan olygu bod y ffyrdd y cyflawnir troseddau o'r fath yn newid yn llwyr. Felly, mae plismona – yn y DU a ledled y byd – yn wynebu sawl her wrth addasu ac ymateb i'r patrymau troseddu hyn sy'n esblygu.

"Mae'r adroddiad hwn yn rhoi data a dadansoddiad newydd ynghylch graddfa'r gweithgaredd hwn ac mae'n cynnig darlun cynhwysfawr o'r heriau sy'n wynebu cyrff plismona a gorfodwyr y gyfraith wrth ymateb. Mae'n gwerthuso llwyddiant gwahanol ddulliau o atal a mynd i'r afael â throseddau, ac mae'n cynnig awgrymiadau ymarferol sy'n canolbwyntio ar weithio mewn partneriaeth, addysg a chodi ymwybyddiaeth, rhannu gwybodaeth ar draws y diwydiant, a phlismona ar sail gwybodaeth.

"Bydd y perygl o gael eich twyllo gan droseddwyr wrth ddefnyddio'r rhyngrwyd yn parhau i gynyddu oni bai ein bod yn gwneud mwy i ddiogelu ein hunain ac eraill. Wrth i droseddau newid, rhaid newid dulliau plismona hefyd."

Dywedodd Adrian Leppard, Comisiynydd QPM Heddlu Dinas Llundain: "Dylem ddisgwyl i holl luoedd yr heddlu roi blaenoriaeth i droseddau ar-lein, ac ystyried ffyrdd y gallant ddefnyddio eu hadnoddau presennol ynghyd â gwirfoddolwyr a busnesau lleol i helpu eu hymdrechion i ddiogelu. Ni ddylai troseddau ar-lein fod yn llai o flaenoriaeth i'r heddlu dim ond am nad oes digon o adnoddau ar gael.

"Mae angen ymdrech newydd sy'n rhoi gofal ac addysg i ddioddefwyr troseddau ar-lein, fel bod llai yn gorfod dioddef. Mae angen i ni gyrraedd y rhai sydd mewn perygl, yn enwedig busnesau bach a chanolig a'r unigolion hynny y mae'r rhyngrwyd yn gymharol newydd iddynt."

A number of our academics have successfully secured Cardiff University International Collaboration Seedcorn funding to support both incoming and outgoing international collaborative research activities; some of which are combined with an international student placement.

Dr Annie Williams, CASCADE Research Associate, will use her funding to explore international developments in family-centred services for vulnerable families at The Australian Centre for Social Innovation. She will be exploring a new community-based programme, Families by Families, developed following consultation with local communities which identified a need for support for families undergoing challenges, provided by families who had experienced similar concerns.

Dr Sara MacBride-Stewart’s funding will enable an academic collaboration with the University of Auckland, New Zealand and will allow Dr Rachel Simon-Kumar, a Senior Lecturer from that institution, to spend time at Cardiff as a research collaborator. The collaborative project will focus on health and environmental sustainability/degradation, paying particular attention to the social and health impact of a global divide in health/medicine and sustainable development.

Professor Ian Rees Jones, Dr Sin Yi Cheung and Research Fellow Rhys Davies have been awarded funding to develop collaborative research links in the specific area of data linkage methodology and social stratification research. They will be working with Professor Mike Hout, Professor of Sociology at New York University, and Professor David Grusky, Professor of Sociology at Stanford University, on the methodological aspects of data linkage, comparison of techniques, ethical considerations, data quality and data status issues.

Professor Paul Chaney, Wales Institute of Social & Economic Research, Data & Methods (WISERD), has been awarded funding to develop his research links with Sahoo Sarbeswar, Professor of Sociology at the Indian Institute of Technology, New Delhi, who will visit Cardiff in 2016. This collaboration will enhance the work of WISERD’s Civil Society’s Research Programme as Professor Sarbeswar has worked extensively on civil society, as well as on his other research interests, which include the study of the postcolonial state, Hindu nationalism, and neo-liberal globalisation.

Professor Mike Levi has been awarded funding to pursue collaboration on the changing shape and effectiveness of anti-money laundering efforts around the world. Professor Levi will work with leading scholars in the US (primarily Peter Reuter at the University of Maryland) and Australia (Jason Sharman at Brisbane and Lous de Koker at Deakin Universities), along with policy makers and practitioners.

Dr Robin Smith and Dr Tom Hall were awarded funds to visit colleagues at CUNY, to deliver two papers at a well-attended public seminar and continue to develop research relationships with the Manhattan Outreach Consortium (the agency responsible for outreach social work, housing and street care for the homeless across Manhattan).  They were also awarded funding for a student placement at the Public Space Research Group, directed by Setha Low (Professor of Environmental Psychology, Geography, and Anthropology, and Women’s Studies) at The Graduate Center, City University of New York.