Ewch i’r prif gynnwys

2020

Mae cynfyfyriwr meddygol o Brifysgol Caerdydd wedi creu gêm sy’n helpu meddygon y dyfodol i wella eu sgiliau diagnostig a chofnodi hanes.

Cafodd ‘Essential Diagnosis’ ei datblygu gan feddyg ysbyty, Chris Baker, yn ei flwyddyn olaf yn Ysgol Meddygaeth y Brifysgol.

Gêm chwarae rôl yw hon sy’n efelychu sgwrs rhwng clinigwr a chlaf, ac mae’n cael ei datblygu’n fasnachol gan Focus Games sy’n creu gemau ‘o ddifrif’ sy’n newid ymddygiad a ffyrdd o feddwl.

Meddai Chris, 26 oed, sy’n wreiddiol o Gaint ac sydd bellach yn gweithio yn Ysbyty Tunbridge Wells: “Fe wnes i feddwl am y syniad ar gyfer Essential Diagnosis ar ôl bod mewn gweithdy diddorol am sgiliau cyfathrebu ym Mhrifysgol Caerdydd. Fe wnaeth fy ysbrydoli i greu cyfle dysgu rhyngweithiol i fi fy hun a myfyrwyr meddygol eraill er mwyn ymarfer ar gyfer ein harholiadau terfynol a’n gyrfaoedd yn y dyfodol.”

“Ar ôl paratoi fersiwn gychwynnol, fe wnes i brofi’r gêm gyda myfyrwyr eraill, a chefais ymateb gadarnhaol ganddyn nhw. Roedden nhw’n teimlo ei bod yn cynnig safbwynt wahanol ar y broses o roi diagnosis, yn creu trafodaethau pwysig, ac yn eu helpu nhw i ddeall gwerth y cwestiynau sydd eu hangen i wneud diagnosis.  Fe ddangosodd y myfyrwyr welliannau amlwg yn eu sgiliau meddwl yn ddiagnostig ar ôl chwarae’r gêm am 60 munud.”

Fe gyflwynodd Dr Baker ei syniad i Bartneriaeth Gwyddorau Iechyd Academaidd De-ddwyrain Cymru (SEWAHSP) a roddodd yr arian a’r gefnogaeth i ddatblygu’r gêm yn y lle cyntaf.

Meddai Dr Corinne Squire, Rheolwr SEWAHSP: “Roedden ni’n gallu gweld ar unwaith y potensial i syniad Chris. Roedd wedi dyfeisio cysyniad rhyngweithiol a llawn hwyl i helpu myfyrwyr i ddysgu sut i ofyn y cwestiynau cywir er mwyn creu diagnosis pendant ar gyfer cyflyrau â symptomau cywir a’i ategu â gwybodaeth glinigol gywir sydd ar gael. Fe wnaethom ei gyflwyno i Focus Games a helpodd i fireinio a datblygu dyluniad Chris i ddatblygu’r gêm a gyhoeddwyd maes o law. Rydw i’n gobeithio y caiff ei defnyddio’n eang gan ysgolion meddygol yn y DU ac yn rhyngwladol.

Mae rhifyn cyntaf Essential Diagnosis ar gyfer meddygon iau ac ymarferwyr nyrsio uwch. Mae’n mynd i’r afael â thri symptom o bwys ac yn ystyried ystod eang o wahaniaethau: diffyg anadl, poen yn y frest a cholli ymwybyddiaeth.

Mae myfyrwyr meddygol wedi croesawu’r gêm. Meddai Dr Chay Markham a raddiodd yn yr Ysgol Meddygaeth:  “Mae Essential Diagnosis yn cynnig cyfle hwylus i ymarfer cofnodi hanes cyn arholiadau terfynol.”

Ychwanegodd Joseph Pickett, myfyriwr meddygol ail flwyddyn ym Mhrifysgol Southampton: “Roedd chwarae’r gêm gyda ffrindiau yn cynnig ffordd gymdeithasol o ddysgu am feddygaeth ymarferol a damcaniaethol.”

Fe gafodd y gem ei chymeradwyo hefyd gan Bartneriaeth Arloesedd Glinigol a ffurfiwyd rhwng Prifysgol Caerdydd a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro yn 2016.

Dywedodd yr Athro Ian Weeks OBE, Rhag Is-Ganghellor Coleg y Gwyddorau Biofeddygol a Bywyd a Deon Arloesedd Clinigol ym Mhrifysgol Caerdydd: “Mae’n hynod amserol bod y gêm yn dod ar y farchnad yn ystod pandemig Covid-19 oherwydd gall chwarae rôl bwysig yn addysg y myfyrwyr. Fe gafodd Essential Diagnosis ei chefnogi gan y Tîm Amlddisgyblaethol Arloesedd Clinigol ar y dechrau. Mae sawl aelod sydd wedi cael hyfforddiant meddygol yn gwybod bod meithrin sgiliau diagnostig a chofnodi hanes yn gallu bod yn dalcen caled. Mae sgyrsiau wyneb yn wyneb gyda chleifion a gweithdai efelychu yn helpu fel arfer, ond nid yw rhai o’r cyfleoedd hyn ar gael i fyfyrwyr yn ystod y pandemig.”

Mae Prifysgol Caerdydd wedi parhau yn y trydydd safle yn nhabl cynghrair y DU o gwmnïau deillio prifysgolion.

Mae'r safle yn rhestru sefydliadau am eu gallu i drosi ymchwil yn gwmnïau ffyniannus gwerth uchel.

Dim ond Prifysgol Queen’s, Belfast a Phrifysgol Caergrawnt oedd yn well na Chaerdydd ar y rhestr, a luniwyd gan Octopus Ventures, un o gronfeydd cyfalaf menter mwyaf Ewrop.

Llwyddiant Cwmnïau Deillio: Roedd Rhestr Effaith Entrepreneuraidd 2020 yn mesur effeithiolrwydd prifysgolion y DU o ran cynhyrchu eiddo deallusol, creu cwmnïau deilliannol a llwyddiant wrth adael cwmnïau deilliannol, o'i gymharu â chyfanswm yr arian nawdd a gawsant.

Yn ôl yr Athro Colin Riordan, Llywydd ac Is-ganghellor Prifysgol Caerdydd, “Rydym yn falch iawn o gadw ein safle yn 2020. Mae gan Gaerdydd draddodiad balch o fasnacheiddio ymchwil. Mae'r adroddiad yn nodi ein darpariaeth o fynediad at arian sbarduno ar gyfer datblygu syniadau prawf o gysyniad a phrototeipiau, a budd rhwydweithiau a chynghreiriau fel y Bartneriaeth SETSquared wrth helpu i fanteisio i’r eithaf ar gyfleoedd."

“Nod ein buddsoddiad yng Nghampws Arloesedd Caerdydd, sy’n cael ei adeiladu ar hyn o bryd, yw cynnal llwyddiant cwmnïau deilliannol yn y dyfodol drwy helpu arbenigwyr blaenllaw i bontio'r bwlch rhwng ymchwil gynnar a'r cam masnachol."

Bydd y Campws yn gartref i sbarc | spark, canolfan o'r radd flaenaf sy'n cynnwys unedau masnachol, lle mewn labordai i gwmnïau deilliannol a busnesau newydd, a chanolfan ddelweddu. Bydd Hwb Ymchwil Drosiadol drws nesaf yn gweithio gyda diwydiant i ddatblygu technolegau’r dyfodol. Disgwylir i'r Campws agor yn 2022.

Dywedodd Dr David Bembo, Cyfarwyddwr Gwasanaethau Ymchwil ac Arloesedd ym Mhrifysgol Caerdydd, “Mae Caerdydd yn deilwng o aros ymhlith y tri uchaf, o ganlyniad i’w hymrwymiad hirdymor i fasnacheiddio ymchwil.  Mae hon yn ymdrech hynod gydweithredol sy'n llwyddo trwy gyfraniad dyfeisgar staff academaidd a sylfaenwyr, ymrwymiad gweithwyr proffesiynol sy’n trosglwyddo technoleg a'r cyngor beirniadol, doeth a'r cyfalaf a ddarperir gan ein buddsoddwyr allanol, arbenigwyr a mentoriaid.

Mae ein technolegau yn parhau i gefnogi cystadleurwydd busnesau ac adferiad economaidd yn Brifddinas-Ranbarth Caerdydd, yn genedlaethol ac yn fyd-eang. Nid ydym yn fodlon gorffwys ar ein bri ac yn 2020-21 mae Cronfa Arloesi Ymchwil Cymru newydd HEFCW yn darparu adnoddau ychwanegol i'w croesawu i gefnogi ein cwmni deillio a'n hecosystem fentro.”

Mae Prifysgol Caerdydd yn rhagori ar droi ymchwil yn arloesedd. Y llynedd, sicrhaodd y Brifysgol y swm uchaf erioed o £150 miliwn mewn grantiau a chontractau ymchwil newydd ac mae cyfanswm o fwy na £100 miliwn wedi'i fuddsoddi mewn cwmnïau deillio Prifysgol Caerdydd / Fusion IP.

Caiff arloesi mewn polisi cyhoeddus ei seilio ar ymddiriedaeth dros amser. Ar ôl blynyddoedd o weithio ar y cyd, mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol (ONS) a Phrifysgol Caerdydd wedi creu partneriaeth strategol er mwyn mynd ar ôl targedau a rennir ym mis Gorffennaf y llynedd. Yma, mae Ystadegydd Cenedlaethol y DU, yr Athro Syr Ian Diamond, ac Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd, yr Athro Colin Riordan, yn archwilio sut mae heriau COVID-19 wedi dod â'r ddau sefydliad yn agosach at ei gilydd.

'Ymhen ychydig dros flwyddyn, mae ein partneriaeth wedi adeiladu seiliau cryf ar dir cyffredin.

Fel cynhyrchydd annibynnol mwyaf y DU o ystadegau swyddogol a'i sefydliad ystadegol cenedlaethol cydnabyddedig, mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol yn casglu ac yn cyhoeddi ystadegau ynghylch yr economi, y boblogaeth a chymdeithas ar lefel genedlaethol, rhanbarthol a lleol.

Fel sefydliad Grŵp Russell blaengar dim ond 10 milltir i ffwrdd, mae Prifysgol Caerdydd yn gryf o ran ymchwil ar sail data, o'r Sefydliad Ymchwil Arloesedd Data i SPARK - 11 o grwpiau ymchwil y gwyddorau cymdeithasol sydd wedi ymrwymo i ddod o hyd i atebion arloesol i broblemau cymdeithasol.

Gyda’n gilydd, rydym wedi pennu nodau cyffredin. Mae gweithio'n agosach gyda'n gilydd wedi creu cyfleoedd i ddatblygu technegau gwyddorau data newydd a phrosiectau i helpu i hyrwyddo gwneud penderfyniadau'n well o ran polisi cyhoeddus.  Mae'r rhain eisoes wedi cael effaith gymdeithasol ac economaidd sylweddol ledled y themâu Heneiddio'n Iach, Effaith Ranbarthol, Addysg a Sgiliau a Deallusrwydd Economaidd.

Flwyddyn yn ddiweddarach, gyda'n gilydd rydym wedi gallu cyhoeddi sawl menter gyffrous sydd nid yn unig yn datblygu ein galluoedd gwyddorau data, ond sydd hefyd yn cynnig cyfleoedd cyffrous i'r genhedlaeth nesaf o ddadansoddwyr ac arloeswyr data.

Drwy gydol y pandemig, mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol a'i thîm Gwyddorau Data ar y campws wedi bod yn gweithio i sicrhau bod gan y wlad yr wybodaeth orau er mwyn llywio'r ymateb i'r pandemig: mae lansio ac estyn yr arolwg o heintiau COVID-19 yn Lloegr, a chyhoeddiadau data COVID-19 am gymdeithas, marwolaethau ac economi’r DU wedi helpu’r wlad i gadw golwg ar effaith y feirws.

Gan gydweithio, mae'r Swyddfa Ystadegau Gwladol a Phrifysgol Caerdydd wedi gallu ymchwilio ymhellach i ddeall yr effeithiau iechyd, cymdeithasol a rhanbarthol, gan wella'r wybodaeth sydd gennym eisoes gan ffynonellau presennol. Mae hyn yn cynnwys modelu mathemategol ac ymchwil i ategu'r cynllunio sydd ei angen ar gam lleddfu'r pandemig.

Mae Academi Gwyddorau Data Prifysgol Caerdydd wedi cael ei sefydlu i addysgu’r to nesaf o arbenigwyr yn y maes hwn. Bydd gwyddonwyr data, mathemategwyr ac arbenigwyr cyfrifiadura yn cydweithio ar brosiectau a data go iawn, gan gynyddu eu cyflogadwyedd a rhoi profiad 'byd go iawn' gwerthfawr iddynt gyda sefydliadau allanol.

Wedi'i lansio gyntaf gan Gampws Gwyddorau Data'r Swyddfa Ystadegau Gwladol a phartneriaid academaidd yn 2017, mae cwrs meistr mewn Dadansoddi Data i'r Llywodraeth (MDataGov) yn rhoi sgiliau blaengar sydd wir eu hangen i fyfyrwyr o ran echdynnu a thrin 'data mawr', all yn ei dro helpu busnesau a sefydliadau'r llywodraeth i wneud penderfyniadau gwell. Ymunodd Prifysgol Caerdydd â'r fframwaith ym mis Ebrill 2020, a bydd yn cynnig y rhaglen ar sail amser llawn.

Mae uwch ddarlithydd a ariennir ar y cyd hefyd wedi'i benodi i ddod â'r gwaith ynghyd, cynnal ymchwil gwyddorau data a dod â phrofiad ymchwil y brifysgol sydd â bri rhyngwladol i raglenni ymchwil gwyddorau data'r Swyddfa Ystadegau Gwladol, addysgu, ymchwil ac arloesedd.

Yn ogystal â'r penodiad hwn, mae'r ddau sefydliad wedi ymrwymo adnoddau ar gyfer 10 arweinydd thema strategol: byddant yn cydweithio i gyd-greu cyfleoedd ac ymchwil newydd i fwrw ymlaen â chenadaethau strategol y bartneriaeth er budd y cyhoedd.

Yn y flwyddyn sydd i ddod, mae potensial cyffrous i Dde Cymru ddod yn brif hwb Deallusrwydd Artiffisial a Data, gyda'r ddau sefydliad yn defnyddio eu harbenigedd ar y cyd.

O ystyried y cyflymder y gwnaeth y Swyddfa Ystadegau Gwladol a Phrifysgol Caerdydd ymateb i bandemig COVID-19, rydym yn hyderus y bydd ein harbenigedd sefydliadol cyfunol yn gyrru'r bartneriaeth, drwy ddarparu prosiectau polisïau cyhoeddus unigryw gyda chefnogaeth mewnwelediad ifanc ac egni graddedigion talentog ac uchelgeisiol.

Mae heriau COVID-19 wedi rhoi neges glir i bawb sydd ynghlwm wrth bolisïau cyhoeddus. Dim ond drwy gydweithio’n agos, dealltwriaeth ar y cyd ac arbenigedd a rennir y gallwn ni ddatblygu'r dadansoddi data o safon er mwyn mapio dyfodol mwy eglur a lleddfu effaith y feirws."

European Regional Development Fund logo

Buddsoddiad a chyllid

Mae Cyfleuster Microsgopeg Electron newydd Sefydliad Catalysis Caerdydd (CCI-EMF) a fydd yn yr Hwb Ymchwil Drosiadol (TRF) wedi'i sefydlu’n rhan o gynllun datblygu cyfalaf gwerth £300 miliwn y Brifysgol. Mae hyn yn cynnwys cefnogaeth a buddsoddiad gan Lywodraeth Cymru, Sefydliad WolfsonCyngor Cyllido Addysg Uwch Cymru (CCAUC)Chronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop. Mae CCI-EMF yn cael ei ariannu'n rhannol gan Gronfa Datblygu Ranbarthol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru.

Bydd mynediad digynsail at gaeau glaswellt a phob tywydd, o'r radd flaenaf, ac o dan lifoleuadau, ar gael i fyfyrwyr a thimau chwaraeon Prifysgol Caerdydd o ganlyniad i bartneriaeth unigryw â Chlwb Pêl-droed Dinas Caerdydd a Chyngor Caerdydd.

Mae'r tri phartner wedi dod ynghyd i greu cytundeb lle bydd y Brifysgol yn trosglwyddo tir yn gyfnewid am fynediad at gaeau glaswellt ychwanegol. Mae hefyd yn cynnwys buddsoddiad gwerth miliynau o bunnoedd mewn tri chae pob tywydd pwrpasol o dan lifoleuadau ar safle Meysydd Chwaraeon y Brifysgol yn Llanrhymni.

Yn rhan o’r cytundeb, y safle hwn hefyd fydd cartref parhaol academi Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd. Dim ond Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd fydd yn cael defnyddio rhai rhannau o feysydd chwaraeon Llanrhymni er mwyn creu academi a chaeau hyfforddi newydd i’w defnyddio gan y clwb yn unig.

Bydd y buddsoddiad hefyd yn cynnig mynediad at gaeau glaswellt pob tywydd i glybiau chwaraeon lleol.

Dywedodd yr Is-Ganghellor, yr Athro Colin Riordan: “Rydym wrth ein bodd ein bod wedi gweithio gyda C.P.D. Dinas Caerdydd a Chyngor Caerdydd i sicrhau buddsoddiad ariannol o bwys yn ein Meysydd Chwaraeon yn Llanrhymni.

“Ar ôl ei gwblhau, bydd yn creu Canolfan Ragoriaeth a bydd ein myfyrwyr yn elwa ar allu cael mynediad heb ei ail at gyfleusterau chwaraeon awyr agored o’r radd flaenaf o dan lifoleuadau. Yr un mor bwysig, mae'n golygu bod y gymuned leol yn elwa oherwydd bydd timau lleol yn cael mynediad at ein cyfleusterau newydd, a’r safle hwn fydd cartref parhaol academi Clwb Pêl-droed Dinas Caerdydd.

“O ystyried y sefyllfa ariannol hynod heriol, mae hon yn enghraifft wych o’r hyn y gellir ei gyflawni pan ddaw partneriaid o Gaerdydd ynghyd i weithio’n arloesol er eu budd unigol eu hunain ac er budd cymuned chwaraeon ehangach Caerdydd.”

Yn ei gyfanrwydd, bydd y buddsoddiad yn golygu bydd y Brifysgol yn cael:

  • Tri chae newydd dan lifoleuadau y gall myfyrwyr chwarae arnynt yn ystod pob tywydd, a chwarae gemau, un ar ôl y llall, trwy'r dydd, 7 diwrnod yr wythnos a 365 diwrnod y flwyddyn.
  • Wyth erw o dir yn cael ei osod fel caeau glaswellt ar gyfer chwaraeon myfyrwyr a defnydd cymunedol sy'n cynhyrchu incwm.

Ychwanegodd Claire Morgan, Rhag Is-Ganghellor, Addysg a Myfyrwyr: “Rydyn ni wedi cydnabod  ers cryn amser bod angen uwchraddio ein cyfleusterau chwaraeon awyr agored.

“Dyna pam rwyf wrth fy modd ein bod wedi sicrhau’r buddsoddiad hwn yn ein cyfleusterau chwaraeon awyr agored yn Llanrhymni, oherwydd byddant yn cael eu trawsnewid yn rhai o’r caeau chwaraeon gorau yn y DU.

“Mae hefyd yn cynnig hwb mawr ei angen i brofiad chwaraeon ein myfyrwyr. Mae'n golygu y bydd mwy o fyfyrwyr yn gallu elwa ar chwaraeon. Gwyddom y gallai hyn helpu i wella a chynnal iechyd meddwl, hybu cyflawniad academaidd, a gwella eu rhagolygon wrth chwilio am swyddi.

“Ar ôl cwblhau’r gwaith, bydd ein caeau pob tywydd ar gael ar gyfer chwaraeon myfyrwyr awyr agored, gan bron ddyblu faint o le sydd ar gael ar y safle ar hyn o bryd.”

Yn amodol ar gymeradwyaeth derfynol, gobeithir y bydd y gwaith ar y safle yn dechrau ddiwedd 2020 a disgwylir i'r caeau pob tywydd fod yn barod i'n myfyrwyr a chymuned ehangach Caerdydd erbyn diwedd 2021.

Mae'r cam cychwynnol hwn yn rhan o gynlluniau uchelgeisiol y Brifysgol i fuddsoddi ymhellach mewn cyfleusterau chwaraeon yn safle Llanrhymni.

Yn amodol ar sicrhau cyllid ychwanegol, y gobaith yw y bydd y ddau gam nesaf yn datblygu cae pob tywydd ychwanegol ar gyfer hoci yn ogystal ag ailddatblygu’r Pafiliwn a chyfleusterau newid yn llwyr.

Bydd Cyfleuster Microsgopeg Electron newydd ym Mhrifysgol Caerdydd yn gweithio ar draws disgyblaethau academaidd i ysgogi ymchwil – o ganlyniad i wobr newydd.

Bydd yr ystafell ymchwil bwrpasol – a fydd yn y Ganolfan Ymchwil Drosiadol newydd – yn ehangu ei gallu i baratoi samplau ar draws nifer o gryfderau ymchwil y Brifysgol.

Cydweithiodd aelodau o Sefydliad Catalysis Caerdydd (CCI) â'r Sefydliad Lled-ddargludyddion Cyfansawdd (ICS), y grŵp ymchwil Deunyddiau Magnetig a Chymwysiadau (MAGMA), ac Ysgolion Gwyddorau’r Ddaear a'r Amgylchedd, y Biowyddorau a Pheirianneg i ennill £185 mil gan Gronfa Effaith Ymchwil EPSRC.

Bydd yr offer paratoi samplau newydd yn galluogi rhannu a mireinio ystod eang o ddeunyddiau organig ac anorganig fel meinweoedd biolegol, polymerau, metelau, lled-ddargludyddion, cerameg a samplau daearegol.

Ychwanegodd yr Athro Rudolf Allemann, y Rhag Is-Ganghellor, Rhyngwladol a Recriwtio Myfyrwyr a Phennaeth Coleg y Gwyddorau Ffisegol a Pheirianneg: "Mae'r wobr hon yn dangos gwerth yr EMF a'r Ganolfan Ymchwil Drosiadol (TRH) fel canolfannau lle mae ymchwilwyr mwyaf blaenllaw y byd yn dod o hyd i ffyrdd newydd o weithio gyda phartneriaid ar draws sectorau gan gynnwys ynni, gofal iechyd a deunyddiau uwch i feithrin arloesedd, galluogi cyfeiriadau ymchwil newydd a datblygu cynigion ariannu."

Dywedodd yr Athro Duncan Wass, Cyfarwyddwr CCI: "Bydd yr offer y gofynnir amdano yn datgloi gallu sydd heb ei wireddu eto yng nghanolfan ragoriaeth EMF. Bydd alinio anghenion nifer o weithrediadau a ariennir gan ERDF Llywodraeth Cymru yn helpu ymchwilwyr i hyrwyddo twf economaidd drwy ymgysylltu â busnesau, cynyddu'r broses o ennill grantiau, hyfforddi ac uwchsgilio ymchwilwyr a denu talent."

Mae'r wobr yn agor y drws i’r ICS ac CCI gydweithio yn y dyfodol. Bydd y ddau sefydliad – sy'n datblygu arbenigedd ymchwil i drawsnewid diwydiant - yn rhannu labordy o’r radd flaenaf a swyddfeydd yn y Ganolfan Ymchwil Drosiadol.

Dywedodd yr Athro Peter Smowton, Rheolwr Gyfarwyddwr, ICS: "Bydd datblygu ystafell arbenigol ar gyfer Microsgopeg Electron yn cyflymu'r effaith ym mhob maes ac yn cynnal cystadleurwydd yn y sectorau AU cenedlaethol a rhyngwladol."

Bydd yr EMF a’r Cyfleuster dadansoddi arwyneb XPS yn cael eu lleoli drws nesaf i’r TRH ar Gampws Arloesedd Caerdydd. Disgwylir i’r ganolfan agor yn 2022.

https://www.youtube.com/watch?v=f-Twvj_UHjk

Mae system gyfrifiadura ar gyfer dadansoddi dilyniannau COVID-19 wedi ennill gwobr flaenllaw.

Cafodd y prosiect Seilwaith Cwmwl ar gyfer Biowybodeg Microbaidd (CLIMB) ei gydnabod gan Wobrau Dewis Darllenwyr a Golygyddion HPCwire 2020.

Derbyniodd wobr y Darllenwyr am y prosiect cydweithredol gorau mewn Cyfrifiadura perfformiad uchel am ei rôl mewn cefnogi Consortiwm Genomeg COVID-19 y DU (COG-UK).

Mae’r consortiwm yn bartneriaeth ar draws y DU sy’n gweithio i ddilyniannu genomau feirws SARS-CoV-2 i ddeall sut mae’r feirws yn lledaenu ac i gynghori strategaethau rheoli lleol a chenedlaethol. Mae CLIMB wedi chwarae rhan hanfodol yn hyn, gan ddarparu'r seilwaith cyfrifiadurol a’r gallu dadansoddi biowybodeg sydd hyd yma wedi helpu i ddilyniannu mwy na 100,000 o enynnau firysau.

Lansiwyd CLIMB yn 2014 gyda grant gan y Cyngor Ymchwil Feddygol i ddiwallu anghenion microbiolegwyr meddygol sy’n ymdrin â'r symiau enfawr o ddata sydd ynghlwm wrth genomeg. Mae'n seilwaith cyfrifiadurol agored ar gwmwl ar gyfer datblygu a rhannu setiau data a meddalwedd, offer a dulliau biowybodeg i ddehongli "data mawr".

Mae'n bartneriaeth rhwng Prifysgolion Caerdydd, Caerfaddon, Birmingham, Caerlŷr, Abertawe a Warwick, Ysgol Hylendid a Meddygaeth Drofannol Llundain ac adran Biowyddoniaeth Sefydliad Quadram.

Dr Thomas Connor

Dywedodd Yr Athro Tom Connor o Brifysgol Caerdydd a phensaer technegol CLIMB: “Pan wnaethom sefydlu CLIMB y syniad oedd y byddai’n lle arloesol ar gyfer dod â data ac ymchwilwyr ynghyd i frwydro yn erbyn clefydau heintus.

"Gyda COVID-19, mae CLIMB wedi profi ei werth, gan roi'r platfform i ni allu datblygu a graddio seilwaith dadansoddi yn gyflym i gefnogi ymateb pandemig COVID-19.

“Mae CLIMB COVID wedi cael effaith enfawr, o gefnogi dadansoddiad yr achosion yn ein ysbytai i ddarparu dadansoddiadau sy’n llywio polisïau’r llywodraeth. Mae effaith CLIMB a’r wobr hon yn dyst i waith caled y tîm a gweledigaeth ehangach prosiectau CLIMB a CLIMB-BIG-DATA."

Sefydlodd CLIMB ei hun fel gallu cenedlaethol i ficrobiolegwyr, gyda chymuned o fwy na 900 o ddefnyddwyr mewn prifysgolion, sefydliadau ymchwil a sefydliadau iechyd cyhoeddus ledled y DU. Ar ddechrau 2020, dyfarnodd UKRI £2m ar gyfer y prosiect dilynol, CLIMB-BIG-DATA – ac roedd hyn yn golygu bod y seilwaith yn barod ac yn gallu cefnogi'r ymateb i bandemig byd-eang COVID-19.

Dywedodd Dr Ewan Harrison, o Sefydliad Wellcome Sanger a Phrifysgol Caergrawnt, a Chyfarwyddwr Strategaeth COG-UK, fod CLIMB-COVID wedi bod “yn un o’r prif resymau dros lwyddiant ymdrechion COG-UK”.

Mae HPCwire yn adnodd newyddion a gwybodaeth sy’n cyflenwi’r cyfrifiaduron cyflymaf yn y byd a’r bobl sy’n eu rhedeg. Ceir rhestr lawn o enillwyr gwobrau 2020 yma.

Dewiswyd ystadegydd meddygol o Brifysgol Caerdydd i dderbyn gwobr nodedig, gan ddathlu llwyddiannau menywod sy'n gweithio mewn STEM.

Roedd Dr Rhian Daniel ymhlith 11 o fathemategwyr a gwyddonwyr cyfrifiadurol i gael eu hanrhydeddu yng Ngwobrau Menywod mewn Gwyddoniaeth ar gyfer Mathemateg a Chyfrifiadureg yn gynharach y mis hwn.

Mae'r wobr yn cydnabod eu cyflawniadau gwyddonol a'r gwaith maen nhw’n ei wneud i hyrwyddo mathemateg a chyfrifiadura ar gyfer y genhedlaeth nesaf.

Dim ond 24% o'r rhai sy'n gweithio mewn galwedigaethau gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg a mathemateg craidd yn y DU sy'n fenywod o hyd – a dim ond 13% o fyfyrwyr sy'n astudio cyfrifiadureg a 36% yn astudio cyrsiau mathemateg.

Dywedodd Dr Daniel, darllenydd mewn ystadegau meddygol yn Ysgol Meddygaeth Prifysgol Caerdydd, fod y wobr yn "syndod ac yn anrhydedd".

"Mae ymuno â'r rhwydwaith cynyddol o fenywod ysbrydoledig sydd wedi derbyn Gwobrau Menywod mewn Gwyddoniaeth yn gwneud i mi deimlo’n wylaidd, yn enwedig ar adeg pan fo amrywiaeth a chynhwysiant yn y byd academaidd ar ein meddyliau yn fwy nag erioed," meddai.

Mae ei gwaith yn canolbwyntio ar ddulliau o amcangyfrif cydberthnasau achos-effaith o ddata arsylwi cymhleth. Er enghraifft, pan fydd marciwr genetig wedi’i gysylltu â chlefyd dynol, mae hi'n gweithio ar ddulliau o ddatgysylltu'r llwybrau achosol niferus sy'n arwain at y berthynas hon.

Mae deiliaid blaenorol y gwobrau yn dewis 11 o enillwyr am eu cyflawniadau gwyddonol a’u gallu i ysbrydoli eraill. Mae'r "cyfnewid" gwyddonol hwn yn digwydd bob dwy flynedd a'i nod yw creu rhwydwaith ysbrydoledig o fenywod sy'n cael eu cysylltu â'r cynllun.

Enwebwyd Dr Daniel gan ei chyd-ystadegydd meddygol yr Athro Ruth Keogh, o Ysgol Hylendid a Meddygaeth Drofannol Llundain.

"Mae Rhian yn fioystadegydd gwych ac mae wedi gwneud ymchwil hanfodol yn y maes hwn," meddai.

“Mae hi'n gydweithiwr cefnogol a hwyliog sydd bob amser yn cynnig ateb i broblem anodd ac mae'n oruchwylydd hael i fyfyrwyr ac ymchwilwyr ar ddechrau eu gyrfa.

"Mae Rhian hefyd yn fodel rôl i famau yn y byd academaidd, ac yn ystod y pandemig mae wedi bod yn cyfuno ei hymchwil, gan gynnwys gwaith gwyddonol yn ymwneud â COVID-19, gyda chyd-ofalu am ei dau blentyn bach."

Gemwaith a wnaed â llaw gan fyfyrwyr yn Central Saint Martins-UAL yw’r gwobrau o dan sylw, a fu’n gweithio gyda gwyddonwyr i ddylunio darnau a ysbrydolwyd gan ymchwil a’r mudiad dros roi pleidlais i fenywod:

Pattern of Thought by Veronika Fábián and Mathematical Beauty by Emine Gulsal

Mae Gwobrau Menywod mewn Gwyddoniaeth yn ei thrydedd blwyddyn ac mae Sefydliad Gwyddorau Meddygol MRC Llundain yn curadu’r gwobrau.

Dywedodd yr Athro Fonesig Amanda Fisher, cyfarwyddwr y sefydliad, mai diben y gwobrau oedd "dathlu gwyddonwyr benywaidd, eu cyflawniadau gwyddonol a'u gallu i ysbrydoli eraill".

Cewch hyd i ragor o wybodaeth am y cynllun yma.

Mae ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd wedi dechrau gweithio ar raglen UKRI-EPSRC werth £6.1 miliwn i drawsnewid y ffordd caiff data ei synhwyro, ei drosglwyddo a'i brosesu ar sglodion silicon.

Gan weithio gyda chydweithwyr o Brifysgolion UCL, Caergrawnt a Southampton, nod y gwyddonwyr yw creu cylchedau lle mae ffynonellau laser dot cwantwm wedi'u hintegreiddio ar un darn o silicon.

Bydd y rhaglen Dotiau Cwantwm ar Silicon (QUDOS) yn ymchwilio i ffyrdd newydd o integreiddio'r holl rannau sydd eu hangen ar gyfer cyfathrebu optegol capasiti uchel a phrosesu signalau ar ficrosglodyn.

Mae synhwyro, prosesu a chludo gwybodaeth wrth wraidd bywyd modern – o ffonau clyfar i systemau llywio lloeren. Mae'r rhyngrwyd yn dibynnu ar systemau optegol o ffibr i'r cartref, drwy ganolfannau data i geblau optegol ar draws cefnforoedd sy'n cysylltu'r byd.

I greu'r systemau hyn, mae angen alinio cydrannau’n fecanyddol i gywirdeb o lai na micron - tua chant gwaith yn llai na diamedr gwallt dynol - proses gostus a llafurus.

Mae'r tîm wedi dyfeisio technolegau i integreiddio'r cydrannau gofynnol ar sglodion silicon, gan alluogi’r rhyng-gysylltiadau, switshis a synwyryddion data cyntaf.

Professor Peter Smowton

Dywedodd yr Athro Peter Smowton, Rheolwr Gyfarwyddwr Sefydliad Lled-ddargludyddion Cyfansawdd Prifysgol Caerdydd – "Rydym yn falch o fod yn bartner yn y prosiect QUDOS - cam allweddol arall yn esblygiad gwyddoniaeth Lled-ddargludyddion Cyfansawdd, gan ddatblygu'r genhedlaeth nesaf o dechnoleg galluogi allweddol ac adeiladu grym gweithgynhyrchu yn y DU.

"Mae QUDOS wedi esblygu o'n gwaith ar Ganolfan Gweithgynhyrchu Lled-ddargludyddion Cyfansawdd EPSRC a bydd yn cysoni ein gweithgareddau ar draws CSConnected – prosiect blaenllaw gwerth £43.7 miliwn i ddatblygu clwstwr Lled-ddargludyddion Cyfansawdd cyntaf y byd. Derbyniodd y prosiect y cyllid yn ddiweddar gan Gronfa Cryfder mewn Lleoedd UKRI.

"Rydw i’n edrych ymlaen at weithio gyda chydweithwyr academaidd eithriadol o UCL, Caergrawnt, Caerdydd a Southampton gyda datblygiadau gwyddonol pellach a'u trosi i'n partneriaid diwydiannol gan gynnwys CSConnected yn Ne Cymru."

Mae QUDOS yn adeiladu ar waith blaenorol gan aelodau'r tîm a ddangosodd, am y tro cyntaf erioed, donnau telathrebu laser wedi'u hintegreiddio'n uniongyrchol ar swbstradau silicon yn llwyddiannus.

Bydd cael gwared ar yr angen i gynnull cydrannau unigol yn galluogi systemau gwybodaeth i weithredu ar raddfa llawer uwch ac yn llawer mwy ymarferol am gost llawer is.

Dywedodd yr Athro Alwyn Seeds, Prif Ymchwilydd QUDOS: "Bydd Rhaglen QUDOS, drwy integreiddio’r holl swyddogaethau TGCh optegol gofynnol ar silicon yn fonolithig, yn cael effaith drawsnewidiol debyg ar TGCh i'r hyn a gafodd creu'r cylchedau electronig integredig silicon cyntaf ar electroneg.

"Rydw i’n edrych ymlaen at weithio gyda chydweithwyr nodedig o Brifysgolion Caergrawnt, Caerdydd a Southampton, ynghyd â phartneriaid diwydiannol rhagorol o bob maes ar y gadwyn gyflenwi o ddeunyddiau i systemau, er mwyn gwireddu'r weledigaeth hon."

Mae ymchwil yn awgrymu y gallai cynnydd mewn gweithio o bell a gweithio hyblyg, ers pandemig COVID-19 wneud y proffesiwn cyfreithiol yn fwy hygyrch i bobl anabl.

Yn ôl arolwg o fwy na 100 o gyfreithwyr anabl gan y tîm ymchwil Anabledd Cyfreithiol ym Mhrifysgol Caerdydd, mewn partneriaeth â Chymdeithas Cyfraith Cymru a Lloegr, roedd gweithio o gartref yn ystod pandemig COVID-19 wedi galluogi'r rhan fwyaf o ymatebwyr i reoli eu hanabledd yn fwy effeithiol.

Mae ei ganlyniadau yn dangos y byddai'n well gan 70% o'r rhai hynny arolygwyd weithio o bell yn yr hir dymor.

Yn ystod cyfnod clo COVID-19, dechreuodd llawer o gwmnïau a busnesau cyfreithiol a thimau mewnol ganiatáu staff weithio o gartref – addasiad rhesymol roedd llawer o gyfreithwyr anabl wedi gofyn amdano cyn y pandemig.

Dywedodd un ymatebydd: “Mae'n haws gweithio o gartref, gan fod pawb yn gwneud hynny, sy'n ddefnyddiol i mi. Gan fod pawb yn gofyn am addasiadau, mae'n normaleiddio gwneud hynny ar gyfer y rhai sydd ag anableddau sydd eu hangen."

Dywedodd Debbie Foster, prif ymchwilydd y prosiect Anabledd Cyfreithiol ac Athro Cysylltiadau Cyflogaeth ac Amrywiaeth yn Ysgol Busnes Caerdydd: “Yn y rhan fwyaf o achosion, mae gweithio o gartref wedi rhoi mwy o reolaeth i bobl anabl dros sut maen nhw'n rheoli eu nam a'u hamgylchedd gwaith. Gwelsom fod llawer o bobl anabl yn profi lefelau uwch o ymddiriedaeth ac annibyniaeth yn ystod y cyfnod clo a bod hyfforddiant, datblygiad gyrfaol a rhwydweithio yn fwy cynhwysol a hygyrch.

Mae'r astudiaeth yn dangos nad oedd rhai agweddau ar weithio o bell yn fuddiol. Roedd profiadau o gyfweliadau swyddi o bell a phrofiadau gwaith yn amrywio, gyda llawer yn cyfeirio at broblemau technolegol a hygyrchedd profion ar-lein fel rhwystrau.

Mater allweddol arall a godwyd oedd addasiadau rhesymol – roedd 19% o ymatebwyr yn credu ei fod yn hawdd neu'n hawdd iawn gofyn am addasiadau rhesymol yn ystod y cyfnod a arolygwyd, o gymharu ag 18% a nododd eu bod wedi'i gweld hi'n anodd neu'n anodd iawn ac 17% nad oedd yn gwybod pa addasiadau oedd ar gael iddynt.

Dim ond 52% ddywedodd bod ganddynt addasiadau rhesymol ar waith eisoes cyn COVID-19.

Mae'n ddiddorol bod 9% ac 19% wedi datgelu eu hanabledd i'w cyflogwr presennol a'u cydweithwyr, yn y drefn honno, am y tro cyntaf yn ystod y cyfnod clo. Nododd llawer bod cydweithwyr yn fwy cefnogol na chyflogwyr.

Dywedodd Llywydd Cymdeithas y Gyfraith, David Greene: “Mae ein hymchwil yn dangos yn glir bod gan fwy o weithio o bell ac yn hyblyg y potensial i wneud y proffesiwn cyfreithiol yn fwy hygyrch i gyfreithwyr anabl. Gobeithio bydd cwmnïau'n ystyried hyn wrth wneud cynlluniau yn y dyfodol ar gyfer gweithio o bell.

“Fodd bynnag, mae'n peri pryder gweld nad oedd 17% o ymatebwyr yn gwybod pa addasiadau rhesymol allai fod o fudd iddynt. Yr addasiad mwyaf cyffredin y gofynnwyd amdano nad oedd yn cael ei ddarparu oedd hyfforddiant ymwybyddiaeth o anabledd ar gyfer cydweithwyr. Dylai cwmnïau a busnesau cyfreithiol sicrhau y caiff addasiadau sy'n ceisio newid eu diwylliant a'u hagweddau – nid addasiadau i weithio corfforol ac o bell yn unig – eu hystyried yn eu cynlluniau amrywiaeth hir dymor.

Cynhaliwyd yr arolwg o 23 Gorffennaf i 16 Awst 2020 a gofynnwyd cwestiynau i 108 o ymatebwyr a oedd yn berthnasol i’w gwaith yn ystod y cyfnod rhwng y cyfnod clo ym mis Mawrth 2020 a Gorffennaf/Awst 2020. Roedd yn gyfyngedig i gyfreithwyr anabl mewn hyfforddiant neu gyflogaeth neu a oedd yn chwilio am hyfforddiant a chyflogaeth, a oedd yn ystyried Cymdeithas Cyfraith Cymru a Lloegr fel eu corff proffesiynol.

Mae Prifysgol Caerdydd yn ymuno â phrifysgolion ledled y DU i chwyldroi'r ffordd y caiff adnoddau eu rheoli yn niwydiant cemegol y DU, sydd werth £32bn, ac adeiladu economi mwy gwyrdd, mwy effeithlon a chylchol.

Mae'r Ganolfan Amlddisgyblaethol Cenedlaethol ar gyfer Economi Cemegol Gylchol (NIC3E) gwerth £4.3m yn dwyn ynghyd saith o brifysgolion a dros 20 o bartneriaid diwydiannol a rhyngwladol i ddyfeisio ffyrdd o leihau ein dibynadwyedd ar fewnforio deunyddiau crai ar gyfer ein diwydiannau.

Catalysis yw'r broses o ddefnyddio cyfansoddiadau penodol iawn i gyflymu adweithiau cemegol er mwyn gwneud cynhyrchion yn rhatach, glanach, mwy diogel a mwy cynaliadwy. Amcangyfrifir bod 90% o adweithiau cemegol yn cael eu cataleiddio, ac felly, mae wrth wraidd NIC3E.

Yn rhan o NIC3E, bydd tîm Prifysgol Caerdydd yn dylunio catalyddion i drawsffurfio cyfansoddion sy'n cael eu gwaredu yn gyfansoddion defnyddiol, megis ireidiau a thanwyddau.

Yn rhan o'r ffrydiau gwastraff nwyol, nod y Ganolfan yw dal y carbon deuocsid yn uniongyrchol, a'i drawsffurfio'n borthiant oleffin ffres. Oleffinau yw'r deunydd crai ar gyfer 70% o'r holl gynhyrchiant cemegol organig. Maent yn cael eu defnyddio i greu ffibrau synthetig, plastigau, toddyddion ac arbenigeddau gwerth uchel eraill.

Bydd gwyddonwyr o Brifysgol Caerdydd yn defnyddio efelychiadau cyfrifiadurol o'r radd flaenaf er mwyn sgrinio cannoedd o ddeunyddiau er mwyn gwella dyluniad catalyddion gwydn ac effeithlon.

Dywedodd arweinydd Prifysgol Caerdydd y prosiect, Dr Alberto Roldan Martinez, o'r Ysgol Cemeg: "Mae sylfaen NIC3E yn rhoi cyfle ardderchog i yrru newidiadau o ran galluoedd a chynaliadwyedd y diwydiannau gweithgynhyrchu cemegol, gan symud y DU yn nes at economi di-wastraff, wrth wella cystadleurwydd y sector gweithgynhyrchu."

Yn ogystal â datblygu technolegau trawsffurfiol newydd, bydd NIC3E yn gweithio gyda busnesau i wella pob agwedd ar y broses gweithgynhyrchu i leihau eu hôl-troed carbon.

Mae partneriaid y prosiect yn eang iawn, o gwmnïau rhyngwladol megis Exon Mobil, Shell a Unilever, Croda i BBaChau, mentrau cenedlaethol a lleol, gan gynnwys WRAP, er mwyn cynrychioli amrywiaeth ac ehangder llawn y diwydiant cemegol.

Bydd y Ganolfan hefyd yn edrych ar ffyrdd i annog y cyhoedd i dderbyn technoleg a chynnyrch adnewyddadwy drwy weithio gyda llunwyr polisïau i wella agweddau at yr economi gylchol.

"Mae datblygiad diwydiant cemegol cynaliadwy yn hanfodol i'r DU a'r byd, a bydd y datblygiadau gwyddonol a gynigir yn y prosiect cyffrous hwn yn allweddol er mwyn cyflawni'r targed hwn," dywedodd Syr Richard Catlow, aelod o tîm y prosiect o'r Ysgol Cemeg.

Mae'r ganolfan yn rhan o fuddsoddiad o £22.5m a gyhoeddwyd heddiw, fydd yn trawsffurfio sut mae'r DU yn rheoli economi gwastraff ac adnoddau'r wlad - yn fwy penodol, yn y diwydiannau tecstilau, adeiladu, cemegol a metel.

Bydd pump o Ganolfannau Economi Cylchol Aml-ddisgyblaethol Ymchwil ac Arloesedd y DU (UKRI) yn cael eu sefydlu i fwrw'r targedau hyn.