Ewch i’r prif gynnwys

2020

Mae astudiaeth genedlaethol yn Lloegr wedi datgelu graddfa'r achosion o niwed sylweddol y mae modd ei osgoi ym maes gofal sylfaenol.

Bu i 13 o feddygon teulu adolygu nodiadau achos dros 90,000 o gleifion mewn tair rhanbarth yn Lloegr dros gyfnod o 12 mis yn rhan o'r astudiaeth.

Daethant i'r casgliad mai'r prif achosion o niwed y mae modd ei osgoi oedd camgymeriadau diagnostig (mwy na 60%), achosion meddyginiaeth (mwy na 25%) ac atgyfeiriadau gafodd eu gohirio (bron 11%), a gallai 80% o'r achosion fod wedi cael eu canfod yn gynt neu eu hatal yn gyfan gwbl pe byddai unrhyw weithredu.

Pan ystyriwyd y canlyniadau o ran poblogaeth Lloegr i gyd, amcangyfrifodd yr ymchwilwyr y byddai hyd at 32,000 o achosion o niwed sylweddol y mae modd ei osgoi i gleifion ar gyfartaledd bob blwyddyn.

Mae'r ymchwil, gafodd ei hariannu gan Raglen Ymchwil Polisi'r Sefydliad Cenedlaethol er Ymchwil Iechyd, wedi'i chyhoeddi heddiw yng nghyfnodolyn Ansawdd a Diogelwch BMJ.

Gweithiodd meddyg teulu o'r enw Dr Andrew Carson-Stevens, darllenwr clinigol yn Ysgol Meddygaeth Prifysgol Caerdydd, ac arbenigwr ar ddiogelwch cleifion, ar yr astudiaeth.

"Gellid osgoi'r rhan fwyaf o'r achosion hyn o niwed sylweddol mewn practis cyffredinol drwy wella systemau gweinyddol sy'n sicrhau y gall gweithwyr proffesiynol gofal iechyd atgyfeirio at wasanaeth neu glinigwr arall yn ddibynadwy, adolygu a gweithredu ar ganlyniadau profion, monitro a galw cleifion nad ydynt yn mynychu archwiliadau pwysig yn ôl, a chyfathrebu'n eglur gyda chlinigwyr eraill sydd ynghlwm wrth ofal eu cleifion", meddai Dr Carson-Stevens, sydd hefyd yn arweinydd ymchwil diogelwch cleifion yn y Ganolfan Ymchwil Gofal Sylfaenol a Gofal Brys.

Mae'r ymchwil yn un o'r astudiaethau mwyaf a mwyaf cynhwysfawr o ran niwed y mae modd ei osgoi ym maes gofal sylfaenol hyd heddiw. Gallai achos o niwed y mae modd ei osgoi fod yn broblem o ran diagnosis, megis oedi neu ddiagnosis anghywir neu broblemau gyda meddyginiaeth, megis camgymeriad o ran presgripsiwn neu gamgymeriadau monitro.

Nododd yr ymchwilwyr sawl ffactor oedd yn cyfrannu at y niwed, gan gynnwys ffactorau sefydliadol, clinigol a ffactorau cleifion, megis sawl problem iechyd, gan gynnwys gwendidau.

Roedd Dr Carson-Stevens a'i Grŵp Ymchwil Diogelwch Cleifion (PISA) yn gyfrifol am ddiffinio achos o niwed sylweddol y mae modd ei osgoi at ddiben yr astudiaeth hon.

Yna, defnyddiodd yr astudiaeth ddulliau'r Grŵp PISA, sydd â bri rhyngwladol, o ran archwilio a dysgu o achosion o niwed y mae modd ei osgoi yn ymwneud â gofal iechyd. Hyfforddodd y grwp ymchwil feddygon teulu i adolygu cofnodion meddygol electronig ac adnabod tystiolaeth o ofal anniogel o bosibl, ac roedd tîm Caerdydd yn gyfrifol am adnabod a dysgu o bob achos o niwed yr oedd modd ei osgoi.

Arweiniwyd yr ymchwil gan Ganolfan Ymchwil Trosiannol Diogelwch Cleifion Manceinion Fwyaf NIHR (GM PSTRC), partneriaeth rhwng Prifysgol Manceinion ac Ysbyty Brenhinol Salford, ar y cyd â Phrifysgol Nottingham. Cyflawnwyd yr ymchwil yn 2015/16.

Dywedodd Tony Avery, Athro Gofal Iechyd Sylfaenol ym Mhrifysgol Nottingham: "Ni allwn obeithio taclo'r broblem hon heb ddeall faint o achosion sy'n digwydd.

"Mae'r pandemig COVID-19 wedi newid y ffordd y mae gofal sylfaenol yn gweithio, gan olygu bod ein hargymhellion hyd yn oed yn fwy perthnasol mewn byd pan nad yw ymgynghoriadau wyneb yn wyneb yn bosibl bob tro."

Argymhellodd yr ymchwilwyr y dylid gwella parhad gofal i gleifion ym maes gofal sylfaenol, yn benodol pobl hŷn a'r rheiny gyda sawl cyflwr iechyd hirdymor, ac adnabod a hyrwyddo ffyrdd y gellid defnyddio TG i fynd ar ôl rhai o'r gwelliannau hyn.

Mae poblogaeth Lloegr yn fwy na 55 miliwn, ac mae dros 300 miliwn o ymgynghoriadau meddygaeth deuluol bob blwyddyn.

Dywedodd yr Athro Avery: "Mae'n hanfodol ein bod ni'n rhoi'r ymchwil hon yn ei chyd-destun a chofio, ar gyfer 97% o gleifion sy'n cyflwyno gyda phroblemau iechyd sylweddol, does dim tystiolaeth bod gofal sylfaenol wedi cyfrannu at yr achos."

Mae Cymru’n wynebu “ton” o broblemau iechyd meddwl yn sgîl COVID-19, gydag oedolion ifanc, menywod a phobl o ardaloedd difreintiedig yn dioddef fwyaf, yn ôl ymchwil newydd.

Dyna’r rhybudd sy’n deillio o astudiaeth gan yr Athro Robert Snowden o Brifysgol Caerdydd a’r Athro Nicola Gray o Brifysgol Abertawe, sydd wedi bod yn ymchwilio i effaith y pandemig ar les meddyliol pobl Cymru.

Dangosodd canfyddiadau arolwg cychwynnol ym mis Mehefin a Gorffennaf (2020) fod tua hanner y 13,000 o gyfranogwyr wedi nodi gofid seicolegol sy’n arwyddocaol yn glinigol, gyda thua 20% yn dweud eu bod yn dioddef effeithiau difrifol.

Mae eu papur, The influence of the COVID-19 pandemic on mental wellbeing and psychological distress: impact upon a single country, yn cael ei gyhoeddi heddiw yng nghyfnodolyn Frontiers in Psychiatry.

Dywedodd yr Athro Snowden, o Ysgol Seicoleg Prifysgol Caerdydd: “Er bod angen gwyddoniaeth arnom i fynd i’r afael â goblygiadau ffisegol clefyd a lleihau cyfradd yr haint, mae angen i ni ddeall effeithiau penderfyniadau fel cyfnodau clo ar iechyd meddwl a lles pobl fel nad yw unrhyw driniaeth yn waeth na’r clefyd y mae’n gobeithio ei wella.”

Dywedodd yr Athro Gray: “Gwnaethom ymchwilio i les seicolegol a pha mor gyffredin oedd gofid meddwl sy’n arwyddocaol yn glinigol mewn sampl mawr rhwng 11 ac 16 wythnos ar ôl dechrau’r cyfnod clo, cyn mynd ati i gymharu hyn â data sy’n seiliedig ar y boblogaeth a gasglwyd cyn COVID-19. Roedd yn dangos gostyngiad mawr o ran lles o gymharu â’r lefelau cyn COVID-19.”

Dywedodd bod yr effeithiau yng Nghymru - ac ar sail hynny yn y DU a thu hwnt - yn waeth nag oedd astudiaethau blaenorol wedi awgrymu.

“Yn ôl pob tebyg, mae hyn yn adlewyrchu’r ffaith i’r data cyfredol gael ei gymryd yn hwyrach yn y cyfnod clo o gymharu â gwerthusiadau blaenorol. Mae angen i wasanaethau baratoi ar gyfer y don o broblemau iechyd meddwl gyda phwyslais ar oedolion ifanc, menywod, ac mewn ardaloedd lle mae lefelau uwch o amddifadedd,” dywedodd.

Sefydlwyd y prosiect i olrhain effaith y pandemig ar les pobl, gan archwilio nifer yr achosion o ofid seicolegol sylweddol ac edrych ar y ffactorau a allai liniaru neu waethygu'r gofid hwnnw.

Recriwtiwyd y 12,989 o bobl a gymerodd ran yn yr arolwg drwy gyfryngau cymdeithasol a chyhoeddusrwydd a chyda chymorth sefydliadau mawr ledled Cymru a rannodd fanylion yr arolwg dwyieithog gyda staff. Cafodd gefnogaeth pob un o'r saith bwrdd iechyd yng Nghymru, y pedwar llu heddlu yng Nghymru, Ymddiriedolaeth Gwasanaethau Ambiwlans Cymru a'r Gwasanaeth Tân ac Achub yn ogystal â llawer o gyflogwyr mawr a sefydliadau'r trydydd sector.

Mae'r grŵp wedi cyflwyno ei ymchwil i Lywodraeth Cymru a bydd y canfyddiadau yn helpu'r GIG yng Nghymru nid yn unig i ddeall y materion sy'n effeithio ar gymunedau ond hefyd sut y gall lywio gwasanaethau cymorth ar gyfer y dyfodol.

Ar hyn o bryd mae'r ymchwilwyr yn paratoi i ailagor yr arolwg i gasglu mwy o ddata gan gyfranogwyr. Y nod yw archwilio sut mae argyfwng parhaus COVID-19 yn parhau i effeithio ar fywyd bob dydd, pa ffactorau penodol sy'n achosi straen, a chael dadansoddiad pellach o sut mae oedran yn effeithio ar ymatebion a phrofiadau.

Mae gwyddonwyr o Brifysgol Caerdydd yn partneru ag Electrogenic a Gŵyl Glastonbury i helpu i drydanu cerbydau Land Rover a ddefnyddir ar draws Fferm Worthy.

Mae’r prosiect gwerth £348,564, sydd wedi cael cyllid gan Innovate UK, yn cael ei arwain gan Electrogenic, sef cwmni sy’n arbenigo mewn troi cerbydau clasurol yn gwbl drydanol, gyda mewnbwn gan beirianwyr Prifysgol Caerdydd.

Caiff cyfanswm o bedwar Land Rover ei droi o beiriannau diesel yn rhai trydan, a’u monitro drwy ddefnyddio meddalwedd flaengar o ddydd i ddydd i asesu perfformiad yn ôl cost ac effaith amgylcheddol.

Mae Fferm Worthy eisoes wedi cyflwyno paneli solar a threuliwr anaerobig, y bydd y ddau ohonynt yn helpu i greu ynni glân, adnewyddadwy sy’n cefnogi’r fferm, tai lleol ac elfennau Gŵyl Glastonbury. Bydd y pŵer hwnnw hefyd yn cael ei ddefnyddio i wefru’r Land Rovers trydanol newydd.

Yn y DU, defnyddir Land Rovers yn eang gan ffermwyr a thirfeddianwyr oherwydd eu perfformiad a’u hirhoedledd; fodd bynnag, mae pob un ohonynt yn llosgi diesel, a hynny’n aneffeithlon.

Ar hyn o bryd, nid oes fersiwn drydan ar y Land Rover sy’n agos i fod ar gael ar y farchnad, tra nad oes fawr o ddealltwriaeth o ddefnydd cerbydau gyriant pedair olwyn o ynni oddi ar y ffordd.

Land Rover Defender

Mae Canolfan Ragoriaeth Cerbydau Trydan Prifysgol Caerdydd, dan arweiniad yr Athro Liana Cipcigan, yn cynnwys arbenigwyr ar flaen y gad yn fyd-eang ym mhob maes ynghylch cerbydau trydan, gan ddod â gwyddonwyr o ledled y Brifysgol at ei gilydd i ymchwilio a helpu i fynd i’r afael â’r rhwystrau rhag cyflwyno’r dechnoleg ar raddfa fawr.

Yn rhan o’r prosiect, mae’r tîm yn cynllunio gwahodd ffermwyr o ledled y DU i Fferm Worthy i brofi’r broses drydanu a’u hannog i ystyried troi eu cerbydau eu hun yn rhai trydan.

Unwaith mae’r cysyniad wedi’i brofi a’i arddangos yng ngham cyntaf y prosiect, mae’r tîm yn gobeithio symud i dreial mwy sy’n cynnwys llawer mwy o gerbydau.

“Rydym wir wrth ein boddau’n gallu gweithio ochr yn ochr â Fferm Worthy ac Electrogenic i ddatblygu’r cerbydau trydan hyn, a chefnogi’r mentrau gwyrdd bendigedig sydd eisoes ar waith ar y fferm,” meddai Prif Ymchwilydd y prosiect, yr Athro Carol Featherston, o Ysgol Peirianneg Prifysgol Caerdydd.

“Mae gan y rhan fwyaf o ffermydd nifer o gerbydau sy’n gwneud gwahanol dasgau ar unrhyw adeg, felly bydd gallu casglu data ar batrymau defnyddio cerbydau, y defnydd o ynni ac anghenion cyfnewidiol fferm weithio, yn rhan o’r prosiect hwn, yn ein galluogi i ddatblygu glasbrint o sut gellir troi cerbydau gyriant pedair olwyn yn drydanol mewn modd cost-effeithiol gyda chyn lleied o effaith â phosibl.”

Meddai Steve Drummond, o Electrogenic: “Rydym wrth ein boddau’n helpu Fferm Worthy i fod yn wyrddach fyth. Mae technoleg Electrogenic yn rhan bwysig o’r prosiect hwn, gan ei bod yn galluogi i fonitro’r holl ddata a gynhyrchir gan systemau rheoli’r cerbydau yn hawdd ac o bell. Rydym wrth ein boddau bod yr arbenigedd hwn wedi’i gydnabod gan Innovate UK.

“Rydym wedi llunio dwy fanyleb sy’n seiliedig ar ein profiad, a bydd eu cyflwyno i fferm weithredol yn rhoi cipolygon go iawn ar sut mae cadw costau’n isel drwy beidio â gor-beiriannu’r trosiad.

“Caiff y cerbydau eu profi drwy’r gaeaf, gan weithio bob dydd yn y tywydd garwaf sy’n dod. Felly edrychwn ymlaen at hwyl dda a glân Bydd y cynnyrch terfynol yn ffordd gost-effeithiol o fynd oddi ar y ffordd yn drydanol ac wedi’i dogfennu’n llawn.

Mae Prifysgol Caerdydd wedi lansio prosiect a arweinir gan ymchwil i helpu i nodi camau cychwynnol brys - a strategaeth tymor hwy - i helpu i gyflawni targed uchelgeisiol y DU i gyrraedd sero net o ran allyriadau carbon erbyn 2050.

Bydd Cyflwyno Sero Net, dan arweiniad Grŵp Ymchwil Deall Risg Ysgol Seicoleg y Brifysgol, yn canolbwyntio ar rôl ymchwil yn yr her i drawsnewid y DU.

Bydd yn ceisio dod o hyd i'r ymchwil academaidd orau a'i defnyddio i ddarparu eglurder ar yr opsiynau ar gyfer cyflawni hyn - a nodi unrhyw ymchwil bellach sydd ei hangen.

Bydd y tîm yn gweithio gyda rhanddeiliaid o'r byd academaidd a diwydiant i gynhyrchu “gweledigaeth a rennir” ar yr hyn sy'n ofynnol yn y tymor byr (y 10 mlynedd nesaf) ac yn y tymor hwy (o 2030 ymlaen).

Yn y prosiect, a gomisiynwyd ac a ariannwyd gan Ymchwil ac Arloesedd y DU (UKRI), bydd y tîm yn edrych ar bob agwedd gan gynnwys ystyriaethau ariannol, y ffyrdd y gall ein systemau ynni a'n defnydd newid, a manteision gwahanol dechnolegau.

Bydd yn cynnwys cyfres o weithdai gydag academyddion blaenllaw yn y DU a rhanddeiliaid allweddol o'r sector cyhoeddus, y sector preifat a'r trydydd sector. Byddant yn canolbwyntio ar feysydd datgarboneiddio, galw am ynni, dal a symud carbon, a goblygiadau cymdeithasol ac economaidd sero net.

Delivering Net Zero infographic

Dywedodd yr Athro Nick Pidgeon, Athro Seicoleg Amgylcheddol a Chyfarwyddwr y Grŵp Ymchwil Deall Risg: "Er mwyn cyflawni sero net mae'n rhaid i'r DU weithredu nawr oherwydd mae angen gostyngiadau cyflym mewn allyriadau nwyon tŷ gwydr yn y tymor byr er mwyn osgoi argyfwng hinsoddol.

“Mae cefnogaeth a fframweithiau academaidd yn hanfodol i ddarparu’r dystiolaeth wyddonol orau sydd ar gael i lywio’r broses o wneud penderfyniadau. Bydd y prosiect hwn yn gweithio gydag academyddion blaenllaw'r DU i grynhoi eu syniadau a'u hymchwil i gyfleu consensws i helpu i osgoi gwneud penderfyniadau heb ddibynnu ar dystiolaeth o'r fath.

"Gyda'r prosiect hwn rydym yn ceisio sicrhau bod Rhaglen Ynni a Datgarboneiddio UKRI yn cael y cyfle mwyaf posibl i lywio ac arwain ymateb penderfynwyr y DU i’r newid yn yr hinsawdd. Byddwn yn defnyddio dull systemau gyfan ac yn creu gweledigaeth a rennir sy’n amlinellu naratif ar gyfer sero net yn y tymor byr, y degawd nesaf, ac ar gyfer y tymor hwy, o 2030 ymlaen

"Ein nod ar gyfer y prosiect yw rhoi'r dystiolaeth academaidd orau sydd ar gael i benderfynwyr sy'n ymwneud â sero net. Mae hyn er mwyn iddynt greu amgylchedd lle mae penderfyniadau cyflym a grymus yn y DU yn cael eu llywio gan yr ymchwil uwch ar liniaru newid yn yr hinsawdd."

Mae'r Sefydliad Ymchwil Cynaliadwyedd ym Mhrifysgol Leeds a'r ymgynghoriaeth ymchwil arloesi Cultivate Innovation yn bartneriaid cyflenwi.

Mae mwy o wybodaeth am y prosiect Cyflwyno Sero Net ar gael yma.

Mae arbenigwr blaenllaw gydag Airbus ym maes diogelwch seibr-ddiogelwch wedi cael ei benodi’n athro gwadd anrhydeddus ym Mhrifysgol Caerdydd.

Dr Kevin Jones, Prif Swyddog Diogelwch Gwybodaeth (CISO) Airbus, sy’n arwain rhaglen diogelwch digidol y cwmni. Mae’r meysydd o dan sylw yn cynnwys rheoli risg, pensaernïaeth dylunio, tîm coch, canfod ac ymateb, yn ogystal ag ymchwil ac arloesedd ym maes seibr-ddiogelwch.

Mae Dr Jones yn cael ei gydnabod fel un o hoelion wyth y diwydiant. Mae wedi cydweithio’n agos ag Ysgol Cyfrifiadureg a Gwybodeg Prifysgol Caerdydd i ddatblygu cryfder seibr-ddiogelwch cydnabyddedig y Brifysgol ym meysydd ymchwil, ac addysgu mewn partneriaeth â’r Athro Pete Burnap.

Fe wnaeth arbenigedd Dr Jones helpu Caerdydd ennill cydnabyddiaeth fel un o Ganolfannau Rhagoriaeth Academaidd mewn Ymchwil Seibr-ddiogelwch (ACE) y Ganolfan Seibr-ddiogelwch Genedlaethol (NCSC). Fel aelod gweithgar o Fwrdd Cynghorol Diwydiannol Seibr-ddiogelwch y Brifysgol, mae wedi llywio enw da cynyddol Caerdydd am arwain ymchwil seibr gymhwysol a helpu i ddefnyddio’r arbenigedd hwn yn rhan o gynhyrchion byd-eang Airbus.

Mae Dr John wedi chwarae rhan ganolog yn cryfhau’r bartneriaeth rhwng y Brifysgol ac Airbus. Mae wedi trefnu i Dîm Seibr-arloesedd Airbus gyflwyno darlithoedd ar y cyd, mentora, cynorthwyo prosiectau ac ariannu ysgoloriaethau ymchwil, gan sicrhau bod darpariaeth sgiliau seibr-ddiogelwch Prifysgol Caerdydd yn parhau i ddiwallu anghenion y diwydiant sy’n ehangu o hyd.

Dr Jones fydd yn cynnal y Gyfres Flynyddol o Ddarlithoedd am Faterion Seibr ym Mhrifysgol Caerdydd. Mae’r gyfres hon yn cynnwys siaradwyr blaenllaw o bob rhan o’r diwydiant a bydd yn atgyfnerthu cryfder seibr-ddiogelwch yn y rhanbarth. Bydd yn ddigwyddiad o bwys yng nghalendr ecosystem Cymru ac yn ymgysylltu â’r byd academaidd, diwydiant a’r Llywodraeth. Disgwylir i’r digwyddiad cyntaf gael ei gynnal yn rhithwir yn 2021.

Airbus cyber bodyguards at work

Wrth groesawu ei benodiad fel athro gwadd, dywedodd Dr Jones: “Mae derbyn y broffesoriaeth anrhydeddus hon gan sefydliad uchel ei barch sydd â hanes cydnabyddedig o ragoriaeth ym maes seibr-ddiogelwch, yn anrhydedd enfawr i mi a fy nghydweithwyr yn Airbus. Dros flynyddoedd lawer o gydweithio, mae Prifysgol Caerdydd wedi datblygu i fod yn ganolfan ymchwil faenllaw ar gyfer dadansoddeg seibr-ddiogelwch yn ogystal â seibr-ddiogelwch sy’n canolbwyntio ar bobl. Rydym yn edrych ymlaen at ddatblygu’r partneriaethau sydd gennym eisoes, gan ddod â safbwyntiau blaenllaw yn y diwydiant i’r Brifysgol a pharhau i wella ecosystem seibr-ddiogelwch yng Nghymru.”

Mae Dr Jones yn flaenllaw yng nghymuned ymchwil seibr-ddiogelwch. Mae wedi cyhoeddi dros 50 o erthyglau, yn meddu ar lu o batentau yn y maes, ac mae’n gweithio gyda’r gymuned ddiogelwch a byd busnes i roi’r rhaglenni diogelwch digidol gorau posibl ar waith.

Dywedodd yr Athro Colin Riordan, Llywydd ac Is-ganghellor Prifysgol Caerdydd: “Mae’n bleser gennym anrhydeddu Dr Jones drwy gyflwyno proffesoriaeth wadd iddo. Mae Dr Jones yn adnabyddus fel ffigwr blaengar a siaradwr cyhoeddus ym maes seibr-ddiogelwch, arloesedd ym maes diogelwch, gwarchod systemau lle mae diogelwch yn hanfodol, ac isadeiladd cenedlaethol hanfodol.”

Cafodd y penodiad ei gymeradwyo gan yr Athrawon Pete Burnap, Cyfarwyddwr Canolfan Ymchwil Seibr-ddiogelwch Prifysgol Caerdydd, a Carsten Maple, Athro yn WMG a Rhag Is-Ganghellor, Prifysgol Warwick.

Meddai’r Athro Burnap: “Mae arbenigedd Dr Jones wedi bod yn werthfawr dros ben i’r Ysgol. Mae Kevin yn gefn mawr i ni ac wedi ein helpu i ddatblygu partneriaethau o bwys gyda diwydiant a llywodraeth. Roedd ei gefnogaeth, trwy Airbus, yn hanfodol er mwyn i ni gael cydnabyddiaeth fel un o Ganolfannau (ACE) y Ganolfan Seibr-ddiogelwch Genedlaethol (NCSC). Mae hefyd wedi neilltuo amser i addysgu yn y Brifysgol, sy’n wych i’r myfyrwyr o ystyried faint o brofiad ac arbenigedd sydd ganddo.”

Ychwanegodd yr Athro Maple: “Mae Kevin yn cael ei ystyried yn ffigwr uchel iawn ei barch gan lawer yn y byd academaidd, llywodraeth a diwydiant. Yn bersonol, mae gen i lawer iawn o barch ato ac rwy’n credu bod ganddo rôl unigryw sy’n cysylltu ymchwil academaidd a diwydiannol.”

Stock image of a city

Mae Airbus a Chaerdydd yn gweithio ar ystod o gynlluniau ar hyn o bryd, gan gynnwys:

● E-Bartneriaeth Trosglwyddo Gwybodaeth tair blynedd - yn datblygu dulliau dysgu peiriannol cadarn ac esboniadwy er mwyn gwella alluoedd ym maes gweithrediadau seibr-ddiogelwch;

● Secondiad parhaus yr Athro Burnap yn Airbus i arwain Dealltwriaeth Artiffisial (AI) er mwyn arloesi ym maes seibr-ddiogelwch;

● Secondiad yr Athro Phil Morgan o’r Ysgol Seicoleg i arwain Rhaglen Airbus ar gyfer Cyflymu Seibr-ddiogelwch sy’n Canolbwyntio ar Bobl gyda NCSC ac ystod o bartneriaid.

● Ariannu ysgoloriaeth PhD mewn seibr-ddiogelwch

Mae rôl newydd wedi;i chyhoeddi i gefnogi ymchwil ar y cyd rhwng Prifysgol Caerdydd a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro.

Mae’r Athro Colin Dayan wedi’i benodi’n Gyfarwyddwr y Swyddfa Ymchwil ar y Cyd, menter newydd rhwng y ddau sefydliad i gefnogi dull ar y cyd o ddatblygu a darparu ymchwil dynol.

“Bydd y rôl yn cefnogi ein holl staff i ddatblygu a chynnal portffolio ymchwil gan gynnwys, er enghraifft, datblygu cynigion astudio a cheisiadau grant, ehangu portffolio treialon masnachol ac adeiladu timau ymchwil cydweithredol rhwng y Brifysgol a Bwrdd Iechyd y Brifysgol,” yn ôl datganiad ar y cyd gan yr Athro Ian Weeks, Rhag Is-Ganghellor a Phennaeth Coleg y Gwyddorau Biofeddygol a Bywyd, a Dr Stuart Walker, Cyfarwyddwr Meddygol Gweithredol ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro.

“Bydd arweinyddiaeth glinigol gryf yn hanfodol ar gyfer y fenter hon ac fel y cyfryw rydym mor hapus i gael rhywun mor uchel ei barch â Colin i’n harwain."

Cafodd yr Athro Dayan hyfforddiant meddygaeth yng Ngholeg y Brifysgol, Rhydychen, ac yn Ysbytai Guy a Chairing Cross yn Llundain, cyn cyflawni PhD yn Imiwnoleg Clefyd Graves. Cafodd ei benodi’n uwch-ddarlithydd ymgynghorol mewn meddygaeth (diabetes/endocrinoleg) ym Mhrifysgol Bryste yn 1995 a Phennaeth Ymchwil Glinigol yn Labordai Henry Wellcome ar gyfer Niwrowyddorau Integreiddiol ac Endocrinoleg ym Mryste yn 2002.

Yn 2010, cafodd ei benodi'n Gadeirydd Diabetes a Metaboledd Clinigol a Phennaeth Adran yn Ysgol Meddygaeth Prifysgol Caerdydd. Bu’n Gyfarwyddwr Sefydliad Meddygaeth Foleciwlaidd ac Arbrofol o 2011 i 2015.

Mae'r Athro Dayan wedi bod yn Gadeirydd Cylch Mawr Ysbyty Athrofaol Cymru ers 2015 ac mae'n parhau i ymarfer meddygaeth fewnol acíwt ac mewn wardiau penodol. Ef yw'r arweinydd ar gyfer diabetes yn rhaglen trawsblannu pancreas gyfan Caerdydd ac mae'n parhau i ddilyn rhaglen ymchwil weithredol iawn wrth feithrin imiwnedd i Ddiabetes Math 1.

“Mae hwn yn gyfle hynod gyffrous i greu amgylchedd ymchwil clinigol yng Nghaerdydd sy’n gallu cystadlu ar lefel ryngwladol,” meddai.

“Bydd llwyddiant yn cynnig buddion i'n holl staff yn ogystal â'n cleifion.”

Bydd y rôl newydd yn swyddfeydd Glan y Llyn ar gampws Ysbyty Athrofaol Cymru a bydd yn cychwyn yn y flwyddyn newydd.

Academyddion o Brifysgol Caerdydd yn ennill Cymrodoriaeth Arweinwyr y Dyfodol gan Ymchwil ac Arloesedd y DU (UKRI).

Mae Dr Dayne Beccano-Kelly, a fydd yn ymuno â'r Ysgol Meddygaeth yn fuan, a Dr Jose Camacho Collados, o'r Ysgol Cyfrifiadureg a Gwybodeg, wedi ennill Cymrodoriaethau Arweinwyr y Dyfodol (FLF) fel rhan o'r cynllun £900m sy'n cael ei redeg gan UKRI.

Nod y cynllun FLF yw meithrin cyflenwad cryf o ymchwilwyr talentog o gefndiroedd amrywiol a llwybrau gyrfa i sicrhau bod ymchwil ac arloesedd y DU yn parhau i fod o safon fyd-eang.

Bydd y gwobrau’n rhoi amser a hyblygrwydd i Dr Beccano-Kelly a Dr Camacho Collados ddatblygu eu hymchwil mewn dau faes gwahanol iawn, ond gyda nod cyffredin o fynd i’r afael â phroblemau’r byd go iawn sy’n effeithio ar fywydau pawb.

Maent yn rhan o garfan o 101 o gymrodyr a ddewiswyd ym mhedwaredd rownd y cynllun, sy'n cynnwys ymchwilwyr ac arloeswyr o'r byd academaidd, busnes a diwydiant ledled y DU.

Mae Dr Beccano-Kelly, a fydd yn ymuno â’r Sefydliad Ymchwil Dementia yn y Brifysgol, yn ymchwilio i gamau cynharaf clefyd Parkinson a’r pethau sy’n mynd o chwith hyd yn oed cyn i’r arwyddion clinigol ymddangos gyntaf.

Dywedodd: "Rwy'n edrych ymlaen yn fawr iawn i ymuno â'r tîm eithriadol a chydweithredol yn y Sefydliad Ymchwil Dementia yng Nghaerdydd.  Rwy'n edrych ymlaen at adeiladu tîm i ymchwilio i niwroddirywiad ac i weithio gyda'r gymuned ymchwil i ddod o hyd i ffordd i’w wella. Rydw i wedi dyheu am hyn ers amser maith ac mae'r UKRI-FLF yn fy ngalluogi i wireddu hynny.”

Yn ogystal â'i hymchwil, mae Dr Beccano-Kelly yn angerddol dros godi ymwybyddiaeth o faterion gwyddonwyr du mewn STEM; y niferoedd anghymesur o isel sydd mewn gwahanol sectorau, a’r rhwystrau sy’n ein hwynebu.

“Rydw i’n credu po fwyaf o bobl sy'n cael eu hysbysu, a pho fwyaf o drafodaethau mae pobl yn cael ar y pwnc, yna po fwyaf o newid y gall ddigwydd nes i'r datrysiad gael ei normaleiddio ac nad yw'n broblem mwyach. Rwy'n gobeithio gallu gwneud popeth o fewn fy ngallu i gyfrannu at y datrysiad hwnnw," ychwanegodd Dr Beccano-Kelly.

Mae ymchwil Dr Camacho Collados ’yn canolbwyntio ar Brosesu Iaith Naturiol (NLP) a sut y gall cyfrifiaduron ddeall iaith.

Mae ei brif ffocws ar wella’r modelau NLP i allu eu dehongli'n well, casglu gwybodaeth berthynol a synnwyr cyffredin, a gwella amlieithrwydd, gyda chymwysiadau'n amrywio o fynd i'r afael â twyllwybodaeth i wella triniaethau iechyd meddwl.

Dywedodd Dr Camacho Collados "Mae’n fraint derbyn gwobr o'r fath; bydd yn fy ngalluogi i ddatblygu fy ymchwil ar Brosesu Iaith Naturiol (NLP) i lefel gwbl newydd.

Dywedodd yr Athro Kim Graham, Rhag Is-Ganghellor Ymchwil, Arloesedd a Menter: “Mae cynllun Cymrodoriaeth Arweinwyr y Dyfodol yn cynnig cyllid cynaliadwy tymor hir i ymchwilwyr ar ddechrau eu gyrfa i gefnogi pontio cyflym i arweinyddiaeth, sy’n cyd-fynd â chyflwyno ymchwil arloesol yn eu meysydd dewisol. Rwy'n llongyfarch Dayne a Jose yn ddiffuant ar eu llwyddiant ysgubol gyda'r cynllun hwn, ac yn eu croesawu i'n cymuned o gymrodyr y Brifysgol sy’n tyfu."

Mae Prifysgol Caerdydd hefyd yn rhan o gonsortiwm mawr a fydd yn helpu i ddatblygu'r arweinwyr ymchwil ac arloesi’r dyfodol hyn drwy Rwydwaith Datblygu Cymrodoriaethau Arweinwyr y Dyfodol.

Bydd y Rhwydwaith, dan arweiniad Prifysgol Caeredin, yn darparu hyfforddiant a datblygiad i 210 o Gymrodyr newydd a 40 o ymchwilwyr ac arloeswyr ar ddechrau eu gyrfa. Bydd y Brifysgol yn arwain y gwaith o drawsnewid diwylliannau ymchwil, cefnogi adolygu a mentora gan gymheiriaid, a byddwn hefyd yn ganolbwynt rhanbarthol i Gymru a De-orllewin Lloegr.

Meddai’r Athro Claire Gorrara, Deon Diwylliant ac Amgylchedd Ymchwil: “Yng Nghaerdydd, rydym wedi ymrwymo’n llawn i feithrin diwylliant ymchwil cynhwysol, creadigol a gonest. Bydd y cyfle hwn i weithio gyda Sefydliad Ymchwil y DU a chonsortiwm o brifysgolion blaenllaw yn ein galluogi i wella ein cefnogaeth ar gyfer arweinwyr ymchwil y dyfodol yn y DU a’r tu hwnt.”

Yn ôl astudiaeth ym Mhrifysgol Caerdydd, arweiniodd gweithgarwch adeiladu brys yn ystod 2500CC at strwythurau seremonïol enfawr yn ymddangos yn ne Prydain.

Defnyddiodd academyddion y dulliau gwyddonol diweddaraf i ail-archwilio gweddillion ‘mega-meingylch’ Mount Pleasant, ardal gynhanesyddol fawr wedi'i hamgáu, a leolir ychydig y tu allan i Dorchester yn Dorset. Hwn yw'r tro cyntaf rydym wedi cael dyddiadau cywir ar gyfer yr heneb Neolithig ddiweddar, bwysig hon ac mae'n cynnig mewnwelediadau newydd i'r cyflymder anhygoel y cafodd ei hadeiladu.

Y tu mewn i feingylch Mount Pleasant roedd ardal amgaeedig fawr â ffens yn ei hamgylchynu a heneb bren a charreg gonsentrig gymhleth. Ar ben y banc adeiladwyd tomen fawr. Mae'r dadansoddiad newydd yn dangos y cafodd pob un o'r elfennau gwahanol hyn eu cwblhau mewn llai na 125 o flynyddoedd – llawer llai o amser nag oedd pobl yn ei feddwl. Mae'r data'n dangos y cafodd y safle ei adeiladu tua 150 mlynedd yn unig cyn i bobl newydd gyrraedd o gyfandir Ewrop, a ddaeth â'r metelau cyntaf a gwahanol grochenwaith yn ogystal â syniadau newydd a chredoau crefyddol.

Mount Pleasant, a adeiladwyd tua 2500CC, yw un o bump mega-meingylch hysbys yn ne Lloegr o'r un cyfnod. Ymhlith y safleoedd eraill mae Marden, Waliau Durrington ger Côr y Cewri, Avebury, sydd i gyd yn Wiltshire a Knowlton yn Dorset. Adeiladwyd Côr y Cewri yn ystod y cyfnod hwn hefyd. Roedd y meingylchoedd yn safleoedd seremonïol arwyddocaol lle'r oedd pobl siŵr o fod yn ymgynnull o hirbell ar gyfer gwleddoedd a defodau.

Dywedodd Susan Greaney, sy'n fyfyriwr PhD yn Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd Prifysgol Caerdydd: “Mae'r dyddiadau newydd hyn wir yn ein helpu i ddeall y cyfnod 2,500 CC hollbwysig. Y darlun sy'n dod i'r amlwg yw mai cynnydd mawr yn y gweithgarwch adeiladu oedd yn gyfrifol am y henebau mawr a llafurus yn cael eu hadeiladu ledled de Lloegr, ac efallai ymhellach i ffwrdd.

“Byddai adeiladu Mount Pleasant wedi cynnwys nifer fawr o bobl – gan gloddio'r ffosydd enfawr gydag adnoddau syml fel ceibiau corn carw. Er i'r gwaith o adeiladu rhannau amrywiol gael eu cynnal mewn sawl cam, gyda chenedlaethau olynol yn gweithio i’w hadeiladu, cyflawnwyd yr holl waith o fewn ychydig dros ganrif."

Scientist examining finds

Cymerodd ymchwilwyr samplau o ganfyddiadau a wnaed wrth gloddio ar y safle yn ystod 1970 ac fe'u curadwyd yn Amgueddfa Sir Dorset, gan gynnwys cyrn carw, darnau o siarcol ac esgyrn dynol. Roedd y samplau hyn yn defnyddio radiocarbon mewn labordai yn Rhydychen, Belfast, Glasgow a Zurich i gael amcangyfrifon cywir o ddyddiadau. Yna mireiniwyd y rhain a'u cyfuno gan ddefnyddio techneg ystadegol o'r enw dadansoddiad Bayesian. Galluogodd y dull hwn i'r tîm gyfuno'r dyddiadau â gwybodaeth o'r gwaith cloddio archeolegol megis cyd-destun, haen a deunydd pob sampl, i amcangyfrif dyddiad a threfn y gwaith adeiladu’n fwy manwl gywir.

Dywedodd Greaney: “Beth sydd ddim yn glir o hyd yw pam yr adeiladwyd yr henebion hyn yn y lle cyntaf. A oedd pobl yn adeiladu'r henebion hyn fel 'dathliad olaf' gan eu bod yn gallu gweld newid yn dod? Neu a wnaeth ymdrech a llafur adeiladu'r henebion hyn arwain at wrthryfel, a chwymp yn ffydd y bobl yn yr arweinwyr neu'r grefydd, a greodd wactod lle gallai pobl newydd ddod iddo o'r cyfandir? Mae rhan o'r heneb garreg ganolog ym Mount Pleasant yn ymddangos fel ei bod wedi’i thorri ar hyn o bryd – a gafodd ei dinistrio yn ystod amser o aflonyddwch?"

Meddai Dr Peter Marshall o Historic England: “Mae'r ymchwil hon yn dangos pwysigrwydd casgliadau archeolegol a storiwyd mewn amgueddfeydd. Er i'r safle gael ei gloddio yn ystod 1970-1, mae wedi bod yn bosibl serch hynny i fynd yn ôl i'r archif a defnyddio technegau gwyddonol newydd ar hen ddeunyddiau.

“Wrth i arferion archeolegol esblygu, ni ellir tanamcangyfrifo gwerth casgliadau hyn yr amgueddfeydd a'u pwysigrwydd ar gyfer cadwraeth hir dymor."

Cyhoeddir Tempo of a Mega-henge: A New Chronology for Mount Pleasant, Dorchester, Dorset, yn Proceedings of the Prehistoric Society ac i’w weld yma.

Mae grŵp o staff a myfyrwyr o Brifysgol Caerdydd wedi creu ap i helpu gwyddonwyr i ddidoli trwy filoedd o ddelweddau o sganiau ymennydd i'w defnyddio mewn astudiaethau ar raddfa fawr o glefyd yr ymennydd.

Mae’r ap, a alwyd yn NeuroSwipe, yn gydweithrediad gwyddoniaeth dinasyddion rhwng myfyrwyr yn Academi Meddalwedd Genedlaethol y Brifysgol ac academyddion yng Nghanolfan Ymchwil Delweddu'r Ymennydd Prifysgol Caerdydd (CUBRIC).

Mae'r ap yn hyfforddi pobl nad ydynt yn wyddonwyr i ddod yn arbenigwyr ar gydnabod sganiau ymennydd a fyddai'n addas ar gyfer astudiaeth wyddonol, gan arbed amser gwerthfawr i ymchwilwyr o bosibl.

Fel rheol, bydd gwahanol ddelweddau yn cael eu creu o ymennydd unigolion sy'n ymwneud ag astudiaeth wyddonol. Am nifer o wahanol resymau, megis symud yn ormodol yn ystod sgan yr ymennydd, gall rhain amrywio o ran ansawdd a nid yw rhai’n darparu llun cywir a chlir.

Gyda'r astudiaeth fwyaf yn cynnwys cannoedd ar filoedd o bobl, mae cronfa enfawr o ddelweddau sydd angen eu gwirio gan arbenigwr hyfforddedig i sicrhau ansawdd data cyson cyn y gall y dadansoddiad gwyddonol ddechrau.

“Mae’r broses hidlo delweddau wedi’i awtomeiddio i raddau helaeth yn ystod y blynyddoedd diwethaf ond mae hyfforddi rhaglen deallusrwydd artiffisial i ganfod sganiau o ansawdd gwael yn heriol,” meddai Dr Judith Harrison o CUBRIC, sy’n arwain ar y prosiect.

“Mae’r llygad dynol yn hynod o sensitif i wahaniaethau cynnil o ran maint, siâp, lliw ac ymddangosiad, felly dyna pam rydym eisiau i’r cyhoedd gymryd rhan.

Roedd Dr Harrison yn ddigon ffodus i allu galw ar arbenigedd myfyrwyr yn Academi Meddalwedd Genedlaethol y Brifysgol (NSA), canolfan ragoriaeth ar gyfer peirianneg meddalwedd lle mae'n ofynnol i fyfyrwyr weithio ar brosiectau sy’n canolbwyntio ar gleientiaid trwy gydol eu gradd.

Llwyddodd y myfyrwyr i adeiladu'r ap mewn dim ond 10 wythnos, gan dreulio amser gyda Dr Harrison yn labordai CUBRIC i ddeall yn llawn sut roedd sganio'r ymennydd yn gweithio a'r gofynion oedd eu hangen ar gyfer ap o'r fath.

Dywedodd Jack Light, myfyriwr o'r NSA a weithiodd ar y prosiect: “Roeddwn i wrth fy modd yn gweithio ar y prosiect gyda CUBRIC. Roeddent yn gleient perffaith i weithio gyda nhw gan fod ganddynt ddarlun clir o’r hyn roeddent ei eisiau ond roeddent hefyd yn hapus i drafod a chymryd awgrymiadau.

“Roedd yn hynod fuddiol, trwy weithio ar y prosiect go iawn cefais y cyfle i ddod ar draws problemau na fyddwn fel arfer wedi eu profi mewn amgylchedd dysgu nodweddiadol. Hefyd cefais y cyfle i weithio ar brosiect o'i ddyluniad i'w integreiddio a'i weld yn cael ei ddefnyddio yn y byd go iawn."

NeuroSwipe image for users

Rydym wedi creu ap symudol ar y we. Mae pobl yn cael eu hyfforddi ar sut i wahaniaethu rhwng sganiau ymennydd ac yna gofynnir iddynt ddosbarthu delweddau a gyflwynir iddynt, gan sweipio i'r dde am 'ddelwedd dda' a'u gadael am 'ddelwedd wael' .

“Daw’r delweddau o sgan MRI tryledol, sy’n creu lluniau o’r ymennydd trwy ganfod symudiad moleciwlau dŵr sy’n teithio trwy acsonau - ffibrau nerfau pwysig. Rhain, sydd i bob pwrpas yn weirio’r ymennydd a sy’n cario gwybodaeth am ein hamgylchedd, ein horganau hanfodol a hyd yn oed ein hatgofion,” ychwanegodd Dr Harrison.

“Mae’r delweddau sy’n ymddangos ar yr ap ar hyn o bryd yn dod o astudiaeth yr ydym yn ei chynnal ar risgiau genetig clefyd Alzheimer.”

Mae pobl sy’n defnyddio’r ap yn chwilio am siâp cywir y bwa (fornix) - bwndel o ffibrau nerfau yn ddwfn yn yr ymennydd sy'n hanfodol ar gyfer storio atgofion newydd ac sy'n cael eu heffeithio yng nghlefyd Alzheimer cynnar.

“Ar hyn o bryd mae NeuroSwipe yng nghamau cynnar ei ddatblygiad ac mae'n brawf o gysyniad yn unig. Byddem wrth ein bodd pe bai’r cyhoedd yn cymryd rhan ac yn rhoi adborth i ni er mwyn i ni fireinio’r broses ac ehangu’r ap i'w ddefnyddio mewn astudiaethau ar raddfa fawr sy'n cynnwys miloedd o gleifion, ”meddai Dr Harrison.

Mae'r ap ar y we a gellir ei ddefnyddio ar unrhyw ddyfais sydd â chyswllt i'r rhyngrwyd. Cynhaliodd yr ymchwilwyr weithdai yn CUBRIC ochr yn ochr â Diverse Cymru i sicrhau bod y prosiect mor gynhwysol â phosibl.

Dywedodd Shelagh Maher, Swyddog Ymgysylltu â Dinasyddion yn Diverse Cymru: “Roeddem yn falch iawn o gael cais i gyfrannu at y prosiect NeuroSwipe. Gyda'n profiad o weithio gydag Amgueddfa Genedlaethol Cymru i chwilio am amrywiaeth o wirfoddolwyr, gwnaethom helpu tîm Canolfan Ymchwil Delweddu'r Ymennydd, Prifysgol Caerdydd (CUBRIC) i ymgysylltu â grwpiau cymunedol ac ystyried sut i gyrraedd pobl ag anghenion ychwanegol a hefyd o gefndiroedd amrywiol.”

Dywedodd yr Athro Wendy Burn, seiciatrydd yr henoed a chyn-Lywydd Coleg Brenhinol y Seiciatryddion: "Mae'r ap Neuroswipe yn enghraifft ardderchog ac arloesol iawn o ymgysylltu a chydweithio gyda'r cyhoedd.

"Mae wir angen ar feddygon ddealltwriaeth well o'r hyn sy'n digwydd yn yr ymennydd wrth i glefyd Alzheimer ddatblygu, a bydd y fenter wych hon yn helpu i fwrw ymlaen ag ymchwil CUBRIC yn y maes."

Deilliodd cyllid ar gyfer yr ap o Gronfa Cymorth Strategol Sefydliadol Ymddiriedolaeth Wellcome (ISSF) a ddyfarnwyd i Goleg y Gwyddorau Biofeddygol a Bywyd.

Mae'r ap, ynghyd â mwy o fanylion am y prosiect, i'w gweld yma.

Mae'r astudiaeth gyntaf i nodi risg COVID-19 i weithwyr gofal ledled Cymru am lansio heddiw.

Credir bod y pandemig wedi cael effaith fawr ar iechyd 20,000 o weithwyr sy'n cynnig gofal a chymorth personol i'r henoed neu bobl sydd â chyflyrau sy'n cyfyngu ar fywyd yn eu cartrefi eu hunain.

Ariennir yr astudiaeth, a arweinir gan Brifysgol Caerdydd, mewn partneriaeth ag Iechyd Cyhoeddus Cymru a Phrifysgol Abertawe ac a gefnogir gan Ofal Cymdeithasol Cymru, gan dîm Ymchwil ac Arloesedd y DU. Bydd yn asesu iechyd gweithwyr gofal cyhoeddus a phreifat, gan gynnwys haint COVID-19 ei hun, iechyd meddwl a salwch arall.

Bydd yr ymchwilwyr yn cyfuno trefn data iechyd a chyfweliadau gyda gweithwyr gofal yn y cartref i lunio darlun cyffredinol o sut mae'r gweithwyr hyn wedi ymdopi yn ystod y pandemig.

Gobeithio y bydd hyn yn cynhyrchu canlyniadau cyflym i lywio mentrau iechyd cyhoeddus ar arferion gweithio mwy diogel a chymorth ychwanegol ar gyfer staff yng Nghymru ac yng ngwledydd eraill y DU.

“Tra bod llawer o bobl wedi gweithio o gartref yn ystod y pandemig, mae gweithwyr gofal yn y cartref wedi parhau i weithio er mwyn helpu a chefnogi rhai o'r bobl fwyaf agored i niwed yn ein cymdeithas yr holl ffordd drwy'r cyfnod digynsail hwn," dywedodd yr Athro Mike Robling, Cyfarwyddwr Treialon Iechyd y Boblogaeth yng Nghanolfan Treialon Ymchwil Prifysgol Caerdydd a'r prif ymchwilydd ar yr astudiaeth.

“Rydym eisoes yn gwybod o ddata iechyd cyhoeddus cynnar fod risg COVID-19 wedi bod yn fwy ar gyfer yr aelodau hyn o staff na gweithwyr gofal iechyd, yn rhannol gan fod eu gwaith yn cynnwys cyswllt agos â chleientiaid yn eu cartrefi.

Bydd yr astudiaeth 18 mis yn mesur achosion o haint COVID-19 sydd wedi’u tybio a’u cadarnhau,ynghyd â’i effaith ar iechyd, gan gynnwys ar farwolaethau. Bydd hefyd yn cymharu tueddiadau o ran iechyd meddwl a salwch resbiradol arall cyn ac ar ôl y pandemig.

Caiff trideg gweithwyr gofal eu hunain eu cyfweld hefyd am eu profiadau, gan gynnwys ar gyfarpar diogelu personol ac unrhyw bryderon dros arferion gweithio neu'r hyn y maen nhw'n gofyn iddynt ei wneud.

“Bydd hyn yn ein helpu i adeiladu model o sut y byddai rhai unigolion yn wynebu mwy o risg nag eraill", dywedodd yr Athro Robling.

“Gall y risg hwn fod yn gysylltiedig ag oedran, ethnigrwydd, ffactorau iechyd gwaelodol neu ffactorau economaidd-gymdeithasol a demograffig eraill.

“Yn bwysicaf oll, byddwn yn archwilio p'un a fydd ein canfyddiadau'n berthnasol ar gyfer rhannau eraill y DU.

“Rydym yn gallu cynnal y gwaith hwn yma yng Nghymru oherwydd y ffordd rydym yn cofnodi data ar gyfer gweithwyr gofal - ni fyddai'r astudiaeth hon yn bosibl mewn gwlad arall yn y DU.

“Rydym yn gobeithio wrth i'n canfyddiadau ddod i'r amlwg, byddwn yn gallu nodi ffactorau risg cyffredinol sy'n berthnasol yr holl ffordd ar draws y DU fel y gellir defnyddio'r wybodaeth hon i ddatblygu polisi a chymorth iechyd cyhoeddus gwell ar gyfer gweithwyr gofal ar unwaith."

Cafodd yr astudiaeth £332,000 mewn cyllid o Gyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol, sy'n rhan o dîm Ymchwil ac Arloesedd y DU, fel rhan o'i alw am ymchwil i archwilio effaith COVID-19.