Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Yn ôl astudiaeth newydd gan Brifysgol Caerdydd, gall bod yn llawdrwm ar fenywod sy'n smygu neu'n yfed tra'n feichiog eu cymell i wneud hynny'n gyfrinachol, yn hytrach na dod o hyd i'r cymorth sydd ei angen arnynt i roi'r gorau iddi.

Soniodd y rhai a gafodd gyfweliad ar gyfer yr astudiaeth am yr ymatebion negyddol iddynt brofi wrth smygu neu yfed ychydig bach o alcohol yn gyhoeddus tra'n feichiog, ac o ganlyniad, byddent yn smygu ac yn yfed gartref yn lle hynny.

Soniodd y menywod hefyd eu bod wedi cuddio'r ffaith eu bod yn smygu rhag eu bydwragedd a'u partneriaid, gyda rhai'n datgelu bod gan eu partneriaid wrthwynebiad chwyrn i smygu a'u bod yn hynod o feirniadol ohonynt.

Ar y llaw arall, er nad oedd alcohol yn cael ei yfed yn gyhoeddus oherwydd y stigma sydd ynghlwm wrth hynny, roedd rhai partneriaid yn annog eu gwragedd a'u cariadon i yfed alcohol ar yr aelwyd, am eu bod yn mwynhau gwneud hynny gyda'i gilydd cyn beichiogi.

Soniodd cyfranogwyr oedd yn yfed neu'n smygu hefyd am berthynas lletchwith gyda bydwragedd a gweithwyr iechyd proffesiynol eraill, gan gynnwys cael cyngor iechyd cyhoeddus mewn modd oedd yn swnio'n feirniadol, a hynny'n ei dro'n eu gwneud yn llai tebygol i geisio cyngor a chefnogaeth y bobl hynny.

Roedd llawer o'r cyfranogwyr o'r farn ei bod yn dderbyniol i fenyw feichiog smygu'n breifat. Roedd hynny'n gyferbyniad llwyr â'u barn am smygu'n gyhoeddus, oedd yn cael ei ystyried fel bod yn amhriodol. Soniodd rhai cyfranogwyr oedd wedi smygu tra'n feichiog y bydden nhw'n dal i feirniadu menywod beichiog oedd yn smygu'n gyhoeddus.

Ni chafodd y condemniad o'r rheiny a smygai'n gyhoeddus tra'n feichiog ei gyfyngu i sigarennau; cafodd un defnyddiwr e-sigarennau ei beirniadu gan ddieithriaid hefyd.

Yn ôl Dr Aimee Grant, awdur arweiniol ar yr astudiaeth, oGanolfan Treialon Ymchwil Prifysgol Caerdydd: "Caiff beirniadaeth foesegol ei hanelu fyth a hefyd at famau drwy gyfeirio at ymddygiad iechyd tra'n feichiog, ac mae mamau dosbarth gweithiol yn enwedig yn destun y feirniadaeth hon, sy'n anwybyddu heriau byw ar incwm isel.

Yn ôl Dr Dunla Gallagher, aelod o'r tîm astudio: "Erbyn hyn, nid yw menywod beichiog yn bobl sy'n gyfrifol am eu hunain, ac mae stigma'n codi pan mae pobl eraill o'r farn y dylai menywod beichiog allu rhoi eu holl egni a'u blaenoriaethau ar y baban y maent yn ei gario, yn hytrach na'u hanghenion eu hunain. Fodd bynnag, prif nod y menywod hynny'n aml yw crafu byw ar incwm isel iawn, sy'n gryn her, ac roedd smygu'n ffordd o ymdopi ar gyfer rhai o'r menywod hynny.

"Yn hytrach na stigma, mae angen empathi ar fenywod, a chydnabyddiaeth o'r heriau sy'n codi yn sgîl beichiogrwydd, o ran dewisiadau annibynnol menywod.

Ychwanegodd Dr Grant: "Os ydym eisiau dylunio gwasanaethau fydd yn cael eu defnyddio'n gyson, a gwneud gwahaniaeth go iawn i ymddygiadau iechyd mamol, mae angen i ni ystyried y profiadau a'r heriau goddrychol y mae menywod beichiog yn eu hwynebu wrth drafod mathau derbyniol o famolaeth. O ganlyniad, bydd gennym bolisi ac ymarfer gwybodus, sy'n ymgysylltu â defnyddwyr posibl gwasanaethau iechyd, yn hytrach na'u hynysu."

Mae'r astudiaeth, 'Understanding health behaviours in pregnancy and infant feeding intentions in low-income women from the UK through qualitative visual methods and application to the COM-B model' wedi'i gyhoeddi yn BMC Pregnancy and Childbirth. Cafodd ei gefnogi gan Wellcome.

Mae'r data ynghylch smygu'n cael ei archwilio'n fanylach yn: 'Smoking during pregnancy, stigma and secrets: visual methods exploration in the UK' sydd wedi'i gyhoeddi yn Women and Birth.

Mae ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd yn ystyried sut gellir defnyddio technolegau digidol, fel teclynnau olrhain ffitrwydd gwisgadwy, er mwyn helpu pobl sydd â chlefyd Huntington (HD) i reoli eu symptomau.

Yn rhan o fenter gydweithredol gwerth £16 miliwn i wella gofal iechyd a chymdeithasol pobl gyda chlefydau’r ymennydd, bydd yr Athro Monica Busse, o Ganolfan Treialon Ymchwil Prifysgol Caerdydd, yn arwain tîm rhyngwladol fydd yn asesu sut mae cwsg, maeth a gweithgarwch corfforol yn effeithio ar glefyd Huntington.

Dywedodd yr Athro Busse: "Rydym eisoes wedi dangos bod ymarfer corff rheolaidd yn bwysig ar gyfer rheoli symptomau clefyd Huntington. Rydym bellach eisiau dysgu mwy am agweddau amgylcheddol ar fywyd, yn ogystal â ffactorau genynnol hysbys, a defnyddio’r wybodaeth hon i ddatblygu ymyriadau i wella bywydau dioddefwyr.”

Mae clefyd Huntington (HD) yn gyflwr niwrolegol etifeddol sy'n achosi anawsterau o ran symud a chydsymyd. Mae hefyd yn achosi namau gwybyddol sy'n gwaethygu dros amser. Fel arfer, mae symptomau’n datblygu pan mae dioddefwyr rhwng 30 a 50 oed, a gall dementia ddatblygu ar unrhyw gam o’r cyflwr. Ar hyn o bryd nid oes triniaethau ar gyfer y cyflwr.

Mae’r Rhaglen Gydweithredol - Clefydau Niwro-ddirywiol (JPND) yn ariannu’r ymchwil newydd. Dyma’r fenter fwyaf ar lefel fyd-eang sy’n bwriadu mynd i’r afael â chlefydau niwro-ddirywiol. Cymdeithas Alzheimer arweiniodd y cyllido ar gyfer y fenter yn y DU.

Mae'r ymchwil bresennol yn awgrymu bod llawer o le i wella safon byw’r rhai sy’n byw gyda chlefydau niwro-ddirywiol, fel clefyd Huntington. Gellid gwneud hyn gyda chysyniadau newydd ar gyfer gofal iechyd a gofal cymdeithasol yn ogystal ag arloesiadau sy’n canolbwyntio ar hyrwyddo urddas, annibyniaeth a chynhwysiant cymdeithasol. Fodd bynnag, mae argaeledd ac ansawdd gwasanaethau o'r fath yn amrywio'n sylweddol ar draws Ewrop a thu hwnt.

"Tra ein bod yn aros i driniaethau newydd ddod i’r fei o ymchwil sylfaenol a throsiannol, mae angen i ni gefnogi prosiectau all gyflwyno datblygiadau effeithiol yn syth. Gall ymchwil ac arloesedd ym maes gofal iechyd a gofal cymdeithasol wneud hyn. Mae hyn yn cynnwys datblygiadau sy’n awgrymu bod llawer o le i rymuso cleifion, ehangu eu cyfranogiad dinesig a gwella safon eu bywydau,” meddai’r Athro Philippe Amouyel, Cadeirydd JPND. "Ein gobaith yw y bydd y gwaith hwn yn arwain at fabwysiadu strategaethau hybu iechyd newydd a fydd yn lleihau effaith y clefyd ar gleifion yn ogystal â'r effaith ar eu teuluoedd a'u gofalwyr."

Ychwanegodd yr Athro Busse: "Mae prosiect DOMINO HD yn ymuno â’n portffolio cynyddol o ymchwil ym maes clefyd Huntington, gan weithio’n agos gyda chleifion ac aelodau’r cyhoedd. Dyma gam pwysig allai gyfrannu’n sylweddol at ein gwybodaeth a sut rydym yn trin clefyd Huntington, yn ogystal â mathau o ddementia a ddiffinnir yn glir.

Bydd y tîm yng Nghymru yn arwain consortiwm ledled Ewrop sy'n cynnwys Iwerddon, Sbaen, Gwlad Pwyl, yr Almaen a'r Swistir.

Mae myfyriwr graddedig MSc a PhD Prifysgol Caerdydd wedi ennill Cymrodoriaeth nodedig L’Oréal-UNESCO i Fenywod ym maes Gwyddoniaeth ar gyfer ei gwaith ar y cysylltiad rhwng lefelau magnesiwm a lles iechyd meddwl a’r corff.

Fe gwblhaodd Dr Hanan Khalil, sydd ar hyn o bryd yn Athro Cyswllt Therapi Niwrolegol Ffisegol yn Adran y Gwyddorau Adsefydlu ym Mhrifysgol Gwyddoniaeth a Thechnoleg Jordan (JUST), ei MSc a PhD yn Ysgol y Gwyddorau Gofal Iechyd ym Mhrifysgol Caerdydd.

Arweiniodd ei MSc at ddatblygiad fframwaith ffisiotherapi ar gyfer Clefyd Huntington (HD) sydd nawr yn sail i arweiniad clinigol byd-eang. Bu ei gwaith PhD, a gefnogwyd trwy wobr Myfyriwr Ymchwil Tramor Prifysgol Caerdydd, a’i gyd-ariannu gan JUST, yn ymwneud â’r hap-dreial cyntaf erioed o ymyriad ymarfer corff ar sail DVD i Glefyd Huntington, sydd bellach yn cael ei ddefnyddio yn rhyngwladol fel darn o dystiolaeth hanfodol, ac yn ymwneud â rheoli’r afiechyd yn glinigol (sydd ar gael yn Saesneg, Arabeg a Tsieinëeg ar hyn o bryd).

Ers i Dr Khalil adael Caerdydd, mae hefyd wedi cyhoeddi nifer o erthyglau a adolygwyd ac wedi llwyddo i gael arian sbarduno (fel prif ymchwilydd) ar gyfer nifer o astudiaethau (yn arsylwadol ac ymyriadol ill dau) ym maes adsefydlu niwrolegol ar gyfer pobl â chlefyd niwro-ddirywiol.

Enillodd Dr. Khalil gymrodoriaeth ranbarthol L'Oréal-UNESCO Levant yn seiliedig ar ei phrosiect ar y cysylltiad rhwng lefelau magnesiwm a lles iechyd meddwl a’r corff mewn oedolion sy’n byw o fewn cymuned a phobl â chlefyd niwro-ddirywiol. Cynhaliwyd seremoni gyhoeddi’r Cymrodoriaethau yn Beirut ar 10 Hydref 2018.

Dywedodd Dr Khalil: “Mae ennill y gymrodoriaeth yn gyffrous iawn ac yn bendant yn fy ysgogi. Un peth y byddwn wedi hoffi ei grybwyll yw bod llawer o’r diolch yn seiliedig ar yr hyn a ddysgais gan yr Athro Monica Busse yn ystod fy mhum mlynedd yng Nghaerdydd. Rwy’n credu bod ei chael hi fel mentor yn ystod fy astudiaeth PhD wedi cael effaith tymor hir ar fy ngyrfa.

Ychwanegodd Monica Buse, Cyfarwyddwr Meddwl, yr Ymennydd a Niwrowyddoniaeth yn y Ganolfan Treialon Ymchwil: “Rydw i’n arbennig o falch o beth mae Hanan wedi’i gyflawni yn ystod ei hamser yng Nghaerdydd ac ers iddi adael. Mae’n wych gweld y ffordd mae hi wedi cymhwyso’r hyn a ddysgodd yn ystod ei hamser gyda ni yng Nghaerdydd i ddatblygu yn ymchwilydd adfer rhyngwladol ei bri.

“Mae hwn yn deyrnged go iawn i’r dull cydweithredol ar draws y brifysgol sydd wedi’i ymgorffori yng ngweithgareddau Ymchwil Clefyd Huntington Prifysgol Caerdydd a’r Ganolfan Rheoli. Mae’n llwyr haeddiannol ac yn dangos effaith rhyngwladol bositif ein hymchwil a’r gefnogaeth i fyfyrwyr.”

Gallai defnyddio aspirin yn rheolaidd helpu wrth drin rhai mathau o ganser, yn ôl adolygiad newydd o 71 o astudiaethau meddygol.

Fe wnaeth yr adolygiad systematig, a edrychodd ar gyfraddau goroesi 120,000 o gleifion gyda chanser oedd yn cymryd aspirin, o’u cymharu â 400,000 o gleifion nad oedd yn cymryd aspirin, ddangos ar unrhyw adeg yn dilyn diagnosis rhai mathau o ganser bod y gyfradd o gleifion a oedd dal yn fyw 20-30% yn fwy yn y rhai hynny oedd yn cymryd y cyffur. Roedd lledaeniad canser i rannau eraill o’r corff hefyd wedi’i leihau’n sylweddol mewn cleifion oedd yn defnyddio aspirin.

Dywedodd Peter Elwood, Athro Anrhydeddus ym Mhrifysgol Caerdydd, a wnaeth gyfarwyddo’r astudiaeth: “Mae wedi’i hen sefydlu bod defnyddio dos isel o Aspirin yn ffordd o atal clefyd y galon, strôc a chanser ond mae tystiolaeth nawr yn dod i’r amlwg y gallai’r cyffur chwarae rôl werthfawr fel triniaeth ychwanegol ar gyfer canser hefyd.”

Mae’r astudiaeth hefyd yn awgrymu y byddai gan ddyn nad yw’n dioddef o glefyd siwgr, tua 65 mlwydd oed, gyda chanser y coluddyn mawr brognosis tebyg i un dyn pum mlynedd yn iau nad yw’n cymryd unrhyw Aspirin. Ar gyfer menyw o oedran tebyg gyda chanser y coluddyn mawr gallai ychwanegu aspirin at ei thriniaeth arwain at brognosis tebyg i fenyw pedair blynedd yn iau.

Roedd bron i hanner yr astudiaethau gafodd eu cynnwys yn yr adolygiad o gleifion gyda chanser y coluddyn, ac roedd y rhan fwyaf o’r astudiaethau eraill o gleifion gyda chanser y fron neu’r brostad. Ychydig iawn o astudiaethau oedd o gleifion gyda mathau llai cyffredin o ganser, ond ar y cyfan mae’r dystiolaeth gyfunol ar gyfer pob math o ganser yn awgrymu budd o ddefnyddio aspirin.

Fodd bynnag, mae’r holl dystiolaeth hon yn gyfyngedig. Yn gyntaf, daw o astudiaethau arsylwadol o gleifion oedd yn cymryd aspirin am resymau eraill ac eithrio fel rhan o driniaeth canser, ac nid o hapdreialon priodol a ddyluniwyd i brofi aspirin a chanser.

At hynny, nid yw’r dystiolaeth yn gwbl gyson ac mae ychydig o’r astudiaethau wedi methu â chanfod budd y gellir ei briodoli i aspirin. Felly mae angen rhagor o dystiolaeth ar frys. Mae nifer o hapdreialon newydd wedi’u sefydlu, ond mae’n annhebygol y bydd y rhain yn cael eu hadrodd am ychydig o flynyddoedd.

Adolygwyd y mater o waedu yn ofalus yn yr adolygiad. Gwnaed cais am wybodaeth ar waedu gan awdur bob un o’r 71 o adroddiadau a derbyniwyd ymateb gan 31 o awduron.

Ychydig iawn o gleifion wnaeth ddioddef o waedu difrifol. Ymhlith y rhai wnaeth ddioddef gwaedu difrifol, nid oedd y gyfran o gleifion oedd yn cymryd aspirin a gafodd waedlif ‘difrifol’ yn ddim uwch na’r gyfran o gleifion nad oedd yn cymryd aspirin oedd wedi profi gwaedlif ‘digymell’ ar y stumog oherwydd achosion eraill ac eithrio aspirin. Mewn dwy astudiaeth roedd nifer fechan iawn o waedlifoedd stumog angheuol wedi digwydd, ond unwaith eto nid oedd y gyfran yn fwy yn y cleifion ar aspirin nag yn y rhai nad oeddent yn cymryd aspirin.

Dywed Peter Elwood, Athro Anrhydeddus ym Mhrifysgol Caerdydd, a wnaeth gyfarwyddo’r astudiaeth: “Dylai cleifion gyda chanser gael y dystiolaeth sydd nawr ar gael a chael cymorth i ddod i’w casgliad eu hunain am y cydbwysedd rhwng risgiau a manteision dos ddyddiol isel. Mae angen tystiolaeth o astudiaethau pellach ar frys, a dylid annog cleifion yn gryf i gymryd rhan mewn astudiaethau ymchwil priodol.

“Dylai’r holl gleifion ymgynghori gyda’u Meddyg Teulu cyn dechrau ar feddyginiaeth newydd.”

Mae’r ymchwil ‘Diweddariad adolygiad systematig o astudiaethau arsylwadol yn cefnogi rôl aspiring ymhellach mewn triniaeth canser: amser i rannu tystiolaeth a gwneud penderfyniadau gyda chleifion?’ wedi’i gyhoeddi yn Plos One Medicine.

Mae astudiaeth newydd gan ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd a Phrifysgol Rhydychen yn dangos nad yw cwrs wythnos o dabledi steroid drwy'r geg yn arwain at fuddiannau mawr i'r rhan fwyaf o blant 2-8 oed sydd â chlust ludiog ac wedi colli eu clyw am o leiaf 3 mis.

Clust ludiog, a elwir hefyd yn otitis media gydag allrediad, yw'r achos mwyaf cyffredin o golli clyw mewn plant ac un o'r rhesymau mwyaf cyffredin pam fod plant yn gorfod cael llawdriniaeth (gosod gromedau). Mae'r rhan fwyaf o achosion yn gwella o fewn ychydig wythnosau neu fisoedd, ond mae rhai plant yn gallu colli eu clyw am amser hir, sy'n gallu effeithio ar eu dysgu, datblygiad iaith, hyder ac iechyd meddwl.

Astudiaeth OSTRICH yw'r treial mwyaf erioed yn defnyddio steroidau drwy'r geg gyda phlant â chlust ludiog. Dyrannwyd 398 o blant â chlust ludiog oedd wedi colli eu clyw yn y ddwy glust am o leiaf 3 mis ar hap i gymryd tabledi steroid unwaith y diwrnod am wythnos neu dabled dymi (placebo) am yr un cyfnod o amser. Cwblhaon nhw ddyddiadur symptomau am 5 wythnos ac aseswyd eu clyw 5 wythnos, 6 mis a 12 mis ar ôl cael eu derbyn i'r astudiaeth.

Canfu'r astudiaeth fod plant oedd yn cymryd y tabledi steroid yn fwy tebygol o fod â chlyw boddhaol ar ôl 5 wythnos, ond bod y gwahaniaeth yn fach, ac o bosibl yn ganfyddiad damweiniol.

Dywedodd yr Athro Nick Francis o Brifysgol Caerdydd, a arweiniodd yr astudiaeth gyda'r Athro Chris Butler ym Mhrifysgol Rhydychen: "Mae ein hastudiaeth yn dangos bod clust ludiog yn aml yn gwella ar ei phen ei hun - roedd gan 1 ym mhob 3 o'r plant â chlust ludiog barhaus a gymerodd y tabledi placebo glyw boddhaol erbyn 5 wythnos.

"Darganfuon ni dystiolaeth gyfyngedig o fudd o dabledi steroid i'r rhan fwyaf o blant, ond mae'n bosibl y bydd tua 1 ym mhob 14 yn gwella'n gyflymach yn dilyn cwrs wythnos o dabledi.

"Wnaethom ni ddim cynnwys plant iau (dan 2 oed) yn yr astudiaeth, felly does dim modd dweud a fyddai steroidau yn fwy neu'n llai effeithiol gyda'r plant hyn."

Cyllidwyd astudiaeth OSTRICH gan Raglen Asesu Technoleg Iechyd NIHR ac fe'i harweiniwyd gan Brifysgol Caerdydd a Phrifysgol Rhydychen.

Mae Cymru ar fin dod yn un o'r gwledydd cyntaf i edrych yn fanwl ar y defnydd o strategaeth atal HIV newydd sydd wedi'i chyflwyno ar draws y byd gyda ffocws ar fwyafu effeithiolrwydd.

Bydd Dr David Gillespie, Dirprwy Gyfarwyddwr yr Is-adran Heintiau, Llid ac Imiwnedd, sy’n rhan o’r Ganolfan Treialon Ymchwil, yn arwain y gwaith ymchwil ar ôl ennill Cymrodoriaeth Ymchwil Iechyd gwerth £393,792 sy’n cael ei hariannu gan Lywodraeth Cymru.

Mae Proffylacsis cyn dod i gysylltiad, neu PrEP, yn strategaeth atal lle mae pobl HIV-negyddol yn cymryd cyffuriau a ddefnyddir fel arfer i drin HIV, er mwyn lleihau eu risg o gael eu heintio â’r clefyd. Mae ar gyfer pobl sy’n wynebu risg uwch o gael HIV yn sgîl eu hymddygiad rhywiol neu’r posibilrwydd y gallent ddod i gysylltiad â’r haint.

Dywedodd Dr David Gillespie: "Er y profwyd bod cyffuriau PrEP yn lleihau’r siawns o gaffael HIV hyd at 86%, ychydig iawn o werthuso a fu ar sut mae’r cyffuriau hyn yn cael eu defnyddio mewn cyfatebiaeth ag ymddygiad rhywiol dros amser, ac a ellir gwella’r defnydd ohonynt er mwyn eu gwneud yn fwy effeithlon fyth."

Cyhoeddodd Ysgrifennydd y Cabinet ar gyfer Iechyd, Llesiant a Chwaraeon, Vaughan Gething, ei benderfyniad i sicrhau bod PrEP ar gael ledled Cymru fel rhan o gyfnod prawf o dair blynedd yn 2017. Mae’r feddyginiaeth yn cynnwys dau gyffur (tenofovir disoproxil fumarate, neu TDF ac emtricitabine, neu CTB) a ddefnyddiwyd ers blynyddoedd lawer i drin HIV. Mae’r cyfuniad hwn o gyffuriau wedi’i drwyddedu i’w ddefnyddio fel PrEP yn yr UD ers 2012, ac yn Ewrop ers 2016.

Bydd yr astudiaeth yn monitro i ba raddau y mae cleifion yn cymryd eu meddyginiaeth fel y’i rhagnodwyd, yn cofnodi a yw meddyginiaeth yn dechrau cael ei chymryd ar ôl ei rhagnodi a phryd, am faint o amser mae’r feddyginiaeth yn cael ei chymryd ac a yw’r person wedi ymddwyn mewn ffordd a allai olygu dod i gysylltiad ag HIV.”

Ar gyfartaledd, yn ystod y chwe blynedd diwethaf, cafodd tua 153 o achosion newydd o heintio ag HIV eu diagnosio bob blwyddyn yng Nghymru. Mae mwyafrif llethol yr heintiau y ceir diagnosis yn eu cylch yng Nghymru yn cael eu trosglwyddo’n rhywiol.

Dywedodd yr Athro Ceri Hood, Cyfarwyddwr y Ganolfan Treialon Ymchwil,  "Mae’r gymrodoriaeth hon yn dwyn ynghyd raglenni ymchwil y Ganolfan ym meysydd heintiau a chadw at feddyginiaeth, a bydd yn sicrhau bod gan wasanaethau well dealltwriaeth o sut mae optimeiddio defnydd o feddyginiaeth yn ymarferol, yn arbennig lle mae meddyginiaethau’n cael eu cymryd i gynnal iechyd yn hytrach nag i drin clefyd. Bydd hwn yn waith ymchwil sy’n arwain y byd ac a fydd yn gallu dylanwadu ar wasanaethau i bobl sydd mewn perygl o ddatblygu HIV ar draws y Deyrnas Unedig a’r tu hwnt.”

Bydd cymrodoriaeth Dr Gillespie wedi’i lleoli yn y Ganolfan  Treialon Ymchwil ym Mhrifysgol Caerdydd - y grŵp mwyaf o staff treialon clinigol academaidd yng Nghymru.

Cardiff’s leading scientists and researchers join forces in the fight against antibiotic resistant superbugs.

Educational charity Techniquest teamed up with Cardiff University this month at a free special event discussing the global rise of superbugs.

As part of the Festival of Innovation, the science discovery centre hosted ‘Superbugs: The end of modern medicine as we know it?’.

The free evening on June 28th showcased the world-leading research from Cardiff University into how the human body fights ‘bad’ germs and uses ‘friendly’ germs for its benefit and how everyone can help to preserve antibiotics for the future.

The discussion comes as cases of hard to treat strains of superbugs are becoming more prominent, resulting in 25,000 deaths across Europe annually.

Superbugs ABPI

The event was created by Dr Matthias Eberl, Engagement Lead at Cardiff University’s Systems Immunity Research Institute and BSI Trustee, and brought together experts from across South Wales to discuss how they are tackling the growing resistance against antibiotics and the worldwide spread of untreatable infections.

Dr Eberl stated: “Research conducted by world-leading teams across Cardiff University addresses some of the most pressing public health challenges developed and developing societies are facing, and our mission is to inform, engage and involve the public in this research. Above all, we aim to inspire the next generation of doctors, scientists and generally open-minded, curious people, and show them the fascination of studying how our body works and how we can use this knowledge to improve everyone's quality of life.”

Lectures, workshops and exhibition stalls with information and fun activities explored common medical misconceptions including those around vaccines, the use of antibiotics and decoding the early signs of Sepsis, while The Association of the British Pharmaceutical Industry took visitors on a virtual reality, 360-degree journey inside the body exploring how today’s technology research may transform tomorrow’s treatment.

Visitors were also be able to enjoy the educational entertainment at Techniquest, with access to the full range of 130 hands-on interactive exhibits.

Lesley Kirkpatrick, CEO at Techniquest, said: “We’re thrilled to be hosting this important event with the scientists at Cardiff University. With its world-class research and medical experts, we’re looking forward to learning all about its findings around antimicrobial resistance. Essential research forms a crucial part of public health and the economy in Wales. We strive to be at the forefront of scientific discovery and debate, and it’s vital that we generate awareness around this global health concern. We welcome members of the public to come along and enjoy the evening, and we’re sure they’ll leave us feeling better informed about the issues surrounding drug resistant infections and leave wanting to know more. With our interactive exhibits and activities on offer, it’s sure to be just as fun as it is informative.”

Dr David Gillespie, Centre for Trials Research, and Dr Micaela Gal, Primary and Emergency Care Research Centre, said: “At Cardiff University, we have a passion for the development, implementation, and evaluation of research aiming to reduce antibiotic resistance. Engaging with the public is a central part of our research by discussing our efforts on improving antibiotic use in primary care across Wales, the UK and the rest of Europe. This has been achieved by studying GP-patient interactions, developing and evaluating appropriate education, and by implementing and evaluating clinical tests.”

The event attracted more than 300 visitors and featured lectures by Prof Kerry Hood (“What's wrong with me, Doctor?”), Dr Maria Mendes de Carvalho (“Global antimicrobial resistance: Why now?”), Prof Peter Ghazal (“Decoding the early signs of sepsis: Messages from the genome”), and Dr James Blaxland (“Bacterial infection? Drink more beer!”).

Visitors also enjoyed an interactive workshop replicating a real laboratory studying 'superbugs', as well as a total of 17 different stalls offering a wide range of information, activities and games. A treasure hunt asking visitors to engage in at least 9 different activities and collect 9 different ‘superbug’ stickers was successfully completed by 171 visitors. Prizes ranged from family tickets for Techniquest and giant microbes to the British Society for Immunology's educational book “Your Amazing Immune System”

The event was a concerted effort by our many enthusiastic helpers and involved the Systems Immunity Research Institute, Division of Infection & Immunity, Division of Population Medicine, Centre for Trials Research, Primary and Emergency Care Research Centre, Wales Kidney Research Unit, BSI South Wales Immunology Group, HealthWise Wales and UK Sepsis Trust as well as the Association of the British Pharmaceutical Industry and Wales Festival of Innovation.

A photo album with impressions from the event can be found on the Facebook page of the Systems Immunity Research Institute.

Mae Julia Sanders, Athro Nyrsio Clinigol a Bydwreigiaeth yn Ysgol y Gwyddorau Gofal Iechyd, a Darlithydd Bydwreigiaeth, Lynn Lynch o Ysgol y Gwyddorau Gofal Iechyd, wedi ennill gwobr BMJ ar gyfer Papur Ymchwil y Flwyddyn yn y DU, fel aelodau o'r Grŵp Cydweithredol Treialon Epidwrol a Safle BUMPES.

Roedd y papur, a gyhoeddwyd yn BMJ fis Hydref diwethaf, yn disgrifio canlyniadau treial BUMPS a oedd yn archwilio a yw safle mamau sy'n geni am y tro cyntaf gydag epidwrol dos isel yn ystod rhan olaf y cyfnod esgor yn cynyddu'r tebygolrwydd o gael genedigaeth arferol heb ymyriadau fel gefeiliau neu doriad Cesaraidd. Erbyn hyn, epidwrol dos isel yw’r dull lleddfu poen epidwrol safonol sy’n cael ei gynnig i fenywod yn ystod y cyfnod esgor – mae tua 30% o fenywod sy’n rhoi genedigaeth yn y DU yn ei ddewis.

Roedd BUMPES yn Hap-dreial ar raddfa fawr dan arweiniad Yr Athro Peter Brocklehurst, o Uned Treialon Clinigol Birmingham. Cafodd dros 3000 o fenywod a oedd yn disgwyl eu babi cyntaf eu recriwtio o 41 safleoedd a oedd yn cymryd rhan ledled y DU rhwng Hydref 2010 ac Ionawr 2014, gan gynnwys 296 o fenywod o Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd.

Daeth yr astudiaeth i'r casgliad bod menywod sy'n gorwedd ar eu hochr, un hytrach na bod mewn safle unionsyth, yn ystod y rhan olaf o'r cyfnod esgor, yn fwy tebygol o eni'r babi heb gymorth meddygol.

Roedd canlyniadau’r treial, a gafodd ei ariannu gan y Sefydliad Ymchwil Iechyd Cenedlaethol, yn cynnig gwybodaeth newydd bwysig i fydwragedd ac yn gallu helpu menywod beichiog i wneud dewisiadau gwybodus am eu safle yn ystod ail gam y cyfnod esgor.

Meddai Julia Sanders, Athro Nyrsio Clinigol a Bydwreigiaeth, Prifysgol Caerdydd a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro: "Fel tîm roeddem wrth ein bodd i ennill y wobr hon. Mae’r astudiaeth hon yn dangos pa mor bwysig yw cwestiynu’r gofal rydym yn ei gynnig i fenywod, ac mae wedi dangos bod yna bethau syml y gallwn ni eu gwneud i helpu menywod sy’n cael epidwrol i leddfu poen i gael genedigaeth arferol yn unol â’u dymuniadau".

"Yn ogystal, dangosodd yr astudiaeth pa mor bwysig yw sicrhau bod unedau mamolaeth yn cydweithio, a bod bydwragedd yn gallu recriwtio’r nifer fawr o fenywod sydd eu hangen mewn treialon clinigol i roi atebion clir i gwestiynau ymchwil pwysig."

Dechreuodd Julia ei hymchwil gydag Uned Treialon De Ddwyrain Cymru, sef y Ganolfan Treialon Ymchwil erbyn hyn, y grŵp mwyaf o staff treialon clinigol academaidd yng Nghymru, ac mae hi'n dal i gydweithio â'r Ganolfan ar nifer o feysydd ymchwil pwysig. Mae'r Ganolfan yn helpu Prif Ymchwilwyr ar draws y Brifysgol a thu hwnt i gynnal ymchwil o safon i lywio tystiolaeth glinigol.

Mae'r papur buddugol ar gael yma https://www.bmj.com/content/359/bmj.j4471

Mae arbenigwyr deintyddol wedi llunio rhestr derfynol o sefyllfaoedd na ddylai cleifion orfod eu hwynebu, er mwyn sicrhau gofal rhagorol i gleifion ledled y byd.

Mae'r rhestr – a ddatblygwyd mewn cydweithrediad ag ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd – yn cynnwys methu â nodi alergeddau cleifion a pheidio â sgrinio ar gyfer canser y geg wrth archwilio cleifion. Dyma'r cytundeb rhyngwladol cyntaf o'i math ym maes deintyddiaeth a gallai fod yn gam mawr ymlaen o ran gwella lles cleifion ledled y byd.

Mae'r rhestr y cytunwyd arni yn ymwneud ag asesiadau rheolaidd yn ogystal â llawfeddygaeth, ac yn cynnwys peidio â diheintio offer a deintyddion yn rhagnodi'r feddyginiaeth anghywir i blant.

Bydd monitro'r digwyddiadau hyn yn galluogi clinigwyr i adnabod camgymeriadau difrifol yn y gweithdrefnau a gallai alluogi awdurdodau iechyd i fonitro perfformiad deintyddion, yn ôl ymchwilwyr.

Mae'r consensws yn cyfeirio at 'ddigwyddiadau byth' - methiannau mor ddifrifol na ddylent ddigwydd dan unrhyw amgylchiadau pan fydd gweithdrefnau cywir yn cael ei dilyn.

Mae'r syniad o 'ddigwyddiadau byth' i feddygon – megis rhoi llawdriniaeth ar y rhan anghywir o'r corff neu adael offer llawfeddygol mewn corff claf ar ôl llawdriniaeth – wedi'i hen sefydlu ym maes meddygaeth. Hyd yma, nid yw'r un arferion wedi cael eu defnyddio'n eang ym maes deintyddiaeth, ac mae canllawiau deintyddiaeth ledled y byd yn amrywio.

Dywedodd Dr Andrew Carson-Stevens, Cymrawd Ymchwil Glinigol yn Is-adran Meddygaeth Boblogaeth Prifysgol Caerdydd ac Arweinydd Ymchwil Diogelwch Cleifion yng Nghanolfan PRIME Cymru: ”Gall digwyddiadau arwain at ganlyniadau torcalonnus a hyd yn oed analluogi cleifion mewn rhai achosion.

Mae ein panel rhyngwladol o arbenigwyr wedi nodi blaenoriaethau diogelwch cleifion y mae angen cymryd camau yn eu cylch erbyn hyn i wella diogelwch gofal deintyddol sylfaenol.

Bydd hyn yn cynnwys dylunio ymyriadau a deall sut orau i roi mesurau ataliol ar waith i gadw cleifion yn ddiogel."

Dywedodd arweinydd y prosiect, yr Athro Aziz Sheikh, Cyfarwyddwr Sefydliad Usher ar gyfer Gwyddorau a Gwybodeg Iechyd y Cyhoedd ym Mhrifysgol Caeredin: "Mae 'digwyddiadau byth' yn ffordd hanfodol o gofnodi methiannau mewn gweithdrefnau sy'n rhoi diogelwch cleifion mewn perygl.

"Drwy nodi safbwynt consensws ynghylch 'digwyddiadau byth' ym maes deintyddiaeth, rydym yn gobeithio y bydd rheoleiddwyr a chyrff proffesiynol yn gallu asesu pa mor aml mae digwyddiadau o'r fath yn codi, a'u lleihau."

Mae'r Ysgol Meddygaeth wedi derbyn gwobr Efydd Athena Swan i gydnabod ei hymrwymiad i fynd i'r afael ag anghydraddoldeb rhwng dynion a menywod.

Mae Siarter Athena SWAN yn gynllun i gydnabod prifysgolion yn y DU sy’n gweithio i hyrwyddo cydraddoldeb rhwng dynion a menywod a chynrychiolaeth menywod yn y byd academaidd. Fe'i sefydlwyd yn wreiddiol i gydnabod cydraddoldeb ym meysydd gwyddoniaeth, technoleg, peirianneg, meddygaeth a mathemateg (STEMM) ond mae bellach wedi’i ymestyn hefyd i gydnabod gwaith yn y celfyddydau, y dyniaethau, y gwyddorau cymdeithasol, busnes a'r gyfraith (AHSSBL), yn ogystal â rolau proffesiynol a chefnogi, ac ar gyfer myfyrwyr a staff trawsrywiol.

Dyfernir gwobrau efydd, arian ac aur i sefydliadau sy’n gallu dangos lefelau cynyddol o arfer da o ran recriwtio, cadw a hyrwyddo menywod yn y meysydd hyn. Derbyniodd Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol wobr Efydd yn y rownd hon hefyd.

Derbyniodd yr Ysgol Meddygaeth ei gwobr efydd drwy sicrhau bod llais yr holl staff i’w glywed mewn pwyllgorau lleol. Y pwyllgorau hyn ysgwyddodd y cyfrifoldeb dros roi cynlluniau gweithredu pwrpasol ar waith i hyrwyddo cydraddoldeb rhwng dynion a menywod wrth ddatblygu gyrfa. Roedd y mentrau allweddol yn cefnogi'r broses hyrwyddo drwy gylchoedd mentora, a rhoddodd Gwasanaethau Proffesiynol Meddygaeth gefnogaeth i staff y Gwasanaethau Cefnogi Proffesiynol.

Meddai Dr Anna Hurley, Rheolwr yr Ysgol Meddygaeth: "Mae ein gwobr SWAN Athena Efydd yn llwyddiant hynod o gadarnhaol i’r Ysgol, ac i'r holl staff a’r myfyrwyr y mae’r diolch am gofleidio ein gweledigaeth a’i gwireddu..

Ychwanegodd yr Athro Siladitya Bhattacharya, a ddechreuodd ei rôl fel Pennaeth yr Ysgol Meddygaeth y mis hwn: "Mae’n bleser cael ymuno â’r Brifysgol ar yr adeg hon ac rwy’n edrych ymlaen yn fawr iawn at arwain yr Ysgol Meddygaeth wrth i ni barhau i weithredu ein mentrau uchelgeisiol, a gweithio tuag at ddiwylliant lle mae gan bawb y cyfle i ffynnu a datblygu."

Yn ogystal â'r ddwy wobr newydd, enillodd y Brifysgol gyfan wobr efydd yn 2009, a adnewyddwyd yn 2014.
Ar hyn o bryd, mae gan ddwy o’r Ysgolion Academaidd wobr Arian a deuddeg y wobr Efydd:

Arian

  • Biowyddorau
  • Seicoleg

Efydd

  • Busnes
  • Gwyddorau Cymdeithasol
  • Deintyddiaeth
  • Gwyddorau Gofal Iechyd
  • Optometreg a Gwyddorau’r Golwg
  • Meddygaeth
  • Fferylliaeth a Gwyddorau Fferyllol
  • Cemeg
  • Cyfrifiadureg a Gwybodeg
  • Gwyddorau’r Ddaear a’r Amgylchedd
  • Peirianneg
  • Mathemateg