Ewch i’r prif gynnwys

Mae pandemig COVID-19 wedi amlygu anghydraddoldebau cymdeithasol a brofir gan bobl ledled y wlad, gyda phlant a phobl ifanc ymhlith rhai o’r rhai yr effeithir arnynt fwyaf.

Mae mesurau cadw pellter cymdeithasol, cau ysgolion, a gwaharddiadau ar weithgareddau awyr agored wedi cael effaith arbennig ar y bobl ifanc hynny sy'n byw ar aelwydydd gorlawn neu fflatiau uchel, heb unrhyw fynediad i erddi neu fynediad cyfyngedig i'r rhyngrwyd.

Mae tîm o’n Hysgol Daearyddiaeth a Chynllunio ac Ysgol Pensaernïaeth Cymru yn anelu at helpu i wella lles plant a phobl ifanc yn dilyn y pandemig, trwy brosiect sy’n helpu plant i chwarae rhan wrth lunio cynllun adferiad pandemig ar gyfer eu cymuned.

Mae’r tîm yn gweithio gyda’r gymuned yn Grangetown, Caerdydd – un o’r rhai a gafodd eu taro galetaf gan y pandemig.

“Caiff y prosiect ei lywio gan fy ymchwil sy’n canolbwyntio ar sut y gall cynllun cymdogaethau plant a mynediad at fyd natur helpu i wella iechyd a lles,” meddai arweinydd y prosiect, Dr Matluba Khan, sy’n gyd-sylfaenydd yr elusen plant A Place In Childhood.

“Mae hefyd wedi bod yn wych gweithio gyda chymuned sy’n agos iawn at y brifysgol, ac yn agos at ble rwy’n byw. Mae’n gyfle i weithio gyda chymuned rwy’n rhan ohoni.”

Dr Khan yn gweithio gyda phobl ifanc yn un o weithdai’r prosiect, yn trafod eu syniadau ar sut i wella eu cymdogaeth.

Rhoi llais i bobl ifanc

Mae tîm y prosiect yn cynnal cyfres o weithdai i blant a phobl ifanc o wahanol grwpiau oedran, i glywed sut mae COVID-19 wedi effeithio ar eu profiad bob dydd a’r heriau y maent yn eu hwynebu – yn ogystal ag agweddau cadarnhaol eu cymdogaeth. Ymhlith y gweithgareddau yn y gweithdai mae gwneud mapiau, teithiau cerdded ffotograffau, a sesiynau creadigol yn gwneud modelau 3D.

Gan weithio ochr yn ochr â’r cyfranogwyr ifanc yn y prosiect, bydd y tîm yn cyd-greu cynllun adfer COVID-19 ar gyfer cymuned Grangetown sy’n diwallu anghenion ei phlant a’i phobl ifanc.

“Gyda chymhlethdodau Covid a diffyg adnoddau, mae llawer o gymunedau ac yn enwedig plant wedi wynebu newidiadau cyflym yn eu bywydau bob dydd a fydd yn cael effaith barhaus ar eu lles corfforol a meddyliol am flynyddoedd i ddod,” eglurodd cynorthwyydd ymgysylltu cymunedol y prosiect Shoruk Nekeb. “Mae’n bwysig bod gennym gynllun adfer sy’n nodi lle mae lleisiau plant a phobl ifanc nid yn unig yn cael eu gweddnewid, ond yn cael eu hintegreiddio yn adferiad y gymdeithas gyfan.”

Mae tîm y brifysgol yn gweithio ochr yn ochr â thîm Dinas sy’n Gyfeillgar i Blant Cyngor Caerdydd, sy’n rhoi arian cyfatebol i’r prosiect, i sicrhau bod y cynllun yn cael effaith gadarnhaol wirioneddol ar fywydau pobl. Bydd y cynllun adfer sy'n deillio o'r prosiect yn llywio Strategaeth Adfer ac Adnewyddu Dinas Caerdydd gyda mewnwelediad i'r hyn sydd ei angen ar blant a phobl ifanc a gweledigaeth ar gyfer dinasoedd ôl-bandemig.

“Ein huchelgais yw i Gaerdydd fod yn ddinas gyda phlant a phobl ifanc yn ganolog iddi, lle mae hawliau plant a phobl ifanc yn cael eu parchu gan bawb, yn lle gwych i dyfu i fyny,’ meddai Lee Patterson, Cydlynydd Dinas sy’n Gyfeillgar i Blant, Cyngor Caerdydd. “Mae’n hanfodol cynnwys plant a phobl ifanc wrth ddatblygu ymateb i’r pandemig, gan gynnwys y prosiect gyda Phrifysgol Caerdydd.”

Pobl ifanc yn cymryd rhan yn un o deithiau cerdded lluniau'r prosiect. Roedd gweithgareddau eraill yn cynnwys gwneud mapiau a sesiynau creu modelau creadigol.

Llygad beirniadol

Mae'r plant a'r bobl ifanc sy'n cymryd rhan yn y prosiect wedi mwynhau'r cyfle i leisio'u barn, ac i feddwl am wahanol nodweddion eu cymdogaeth. “Mae’n helpu i sylweddoli beth allwn ni ei wella mewn ardal,” meddai un cyfranogwr ifanc. “Fe wnaeth i chi edrych ar eich ardal mewn ffordd wahanol, mewn ffordd fwy hanfodol.”

Roedd y syniadau a gynigiwyd gan y bobl ifanc yn y gweithdai yn y sesiynau cychwynnol yn cynnwys mwy o gyfleusterau chwaraeon awyr agored, ardaloedd chwarae wedi’u teilwra ar gyfer pobl anabl, mwy o goed a blodau, mannau eistedd, mannau cymunedol i fenywod yn unig, a ffyrdd mwy diogel o groesi ffyrdd prysur.

“Y prosiect hwn i lawer o blant fu’r tro cyntaf i unrhyw un ofyn iddynt am eu profiad o fyw yn eu cymdogaeth,” meddai Dr Neil Harris, aelod o dîm y prosiect.

“Ac eto, er gwaethaf hyn, os gofynnwch i blant am eu profiad gallant yn rhwydd gyfleu’r lleoedd y maent yn mwynhau treulio amser ynddynt, y lleoedd y maent yn eu cael yn frawychus neu’n ofnus, a mynegi eu pryderon am chwarae’n ddiogel yn eu cymdogaeth.”

“Mae rhai wedi bod yn llawn dychymyg - a gallant ddychmygu sut y gallai eu cymdogaeth edrych pe bai eu barn yn cael ei hystyried yn llawnach a'i gweithredu. Y foment pan ddywedodd un disgybl ysgol 'Gallaf ei weld - gallaf ei weld mewn gwirionedd!' dyna pryd y sylweddolais bwysigrwydd galluogi plant i ddylunio a chynllunio eu cymdogaeth."

Mae’r farn hon hefyd yn cael ei rhannu gan y bobl ifanc sy’n cymryd rhan: “Fel arfer, dydych chi ddim yn meddwl y gallwch chi wneud rhywbeth i newid oherwydd dim ond un person ydych chi,” meddai un cyfranogwr ifanc. “Ond mewn gwirionedd, drwy gael y cyfle hwn rydych chi'n gweld efallai y gallwch chi.”

Roedd rhai o syniadau’r plant ar gyfer gwella eu cymdogaeth yn cynnwys llwybrau beicio mwy diogel, mannau chwarae wedi’u teilwra ar gyfer plant anabl, mwy o goed a blodau, mannau eistedd, a mannau cymunedol i fenywod yn unig.

Cynlluniau ar gyfer y dyfodol

Mae Dr Khan a thîm y prosiect yn gobeithio y gall y prosiect ddarparu glasbrint ar gyfer cymunedau eraill i helpu i wella lles plant a phobl ifanc yn eu cymdogaethau. Yn ogystal â’r cynllun adfer sy'n addas i blant ar gyfer Grangetown, canlyniad arall i’r prosiect fydd pecyn cymorth sy’n dangos i grwpiau eraill sut i ymgysylltu â phobl ifanc a phlant yn eu hardal.

“Rydym am greu rhywbeth y gall arweinwyr cymunedol, cynllunwyr neu awdurdodau lleol ei ddefnyddio i gasglu barn pobl ifanc am y lleoedd y maent yn byw ynddynt, ac ymgorffori’r rhain yn y cynllunio,” eglura Dr Khan.

Ar gyfer y cam nesaf, mae’r tîm yn bwriadu gwneud cais am gyllid pellach i dreialu gweithgareddau yn Butetown, cymuned amrywiol arall yng Nghaerdydd sydd wedi cael ei tharo’n galed gan y pandemig. Ond nod tymor hwy y tîm yw ymestyn y prosiect y tu hwnt i Gymru, a chyflwyno’r pecyn cymorth i gymunedau ym Mangladesh, India, Tanzania a Kenya.

Dolenni cysylltiedig

Barn plant i ysgogi dyfodol gwell i'w cymuned

Prosiect yn archwilio effaith cynllunio trefol ar aelodau ieuengaf cymdeithas

Child sticking rainbow on window stock image

Sut mae plant wedi ymaddasu yn ystod cyfnod COVID-19?

Hanesion uniongyrchol pobl ifanc yn sail i astudiaeth ryngwladol

Boy on bike

Porth Cymunedol

Rydym wedi ymrwymo i feithrin partneriaeth hirdymor gyda thrigolion a busnesau Grangetown.