Ewch i’r prif gynnwys

2018

Mae Prifysgol Caerdydd wedi'i henwebu am wobr drwy'r DU am y cymorth mae'n ei gynnig i fyfyrwyr sy'n astudio heb gymorth teuluol.

Defnyddir y term myfyriwr sydd wedi ymddieithrio i gyfeirio at fyfyrwyr sy'n astudio heb gymorth a chymeradwyaeth rhwydwaith teuluol.

Yn aml does gan bobl ifanc yn y sefyllfa hon ddim cyswllt â'u teulu ac maen nhw wedi'u tynnu eu hunain o sefyllfa gamweithredol.

Mae gwaith y Brifysgol fel rhan o brosiect i godi ymwybyddiaeth a gwella profiad myfyrwyr sydd wedi ymddieithrio mewn Addysg Uwch wedi’i osod ar restr fer gan elusen Stand Alone.

Mae'r elusen wedi annog prifysgolion i lofnodi ei Hadduned AU i ddatblygu gwell cymorth i fyfyrwyr sydd wedi ymddieithrio.

Prifysgol Caerdydd oedd y brifysgol gyntaf yng Nghymru i lofnodi'r adduned.

Mae Gwobrau Rhagoriaeth ac Arloesedd Stand Alone yn cydnabod ymrwymiad rhagorol a dulliau arloesol mewn Sefydliadau Addysg Uwch i gefnogi myfyrwyr sydd wedi ymddieithrio.

Dywedodd Einir England, sy'n cefnogi myfyrwyr sydd wedi ymddieithrio fel rhan o adran Cefnogi a Lles Myfyrwyr y Brifysgol: "Mae'n wych i gael ein cydnabod am ein gwaith yn y maes hwn. Fel Prifysgol rydym ni'n ymrwymo i ddarparu'r cymorth sydd ei angen ar fyfyrwyr sydd wedi ymddieithrio i lwyddo.

"Ar hyn o bryd rydym ni'n cefnogi 30 o fyfyrwyr sydd wedi ymddieithrio eleni ond rwy'n siwr fod llawer mwy o fyfyrwyr a allai elwa o'r cymorth ond nad ydyn nhw wedi cysylltu â ni hyd yma.

Mae Prifysgol Caerdydd wedi'i henwebu yn y categori Graddio a Thu Hwnt, ac mae'r cymorth yn cynnwys bwrsariaeth i fyfyrwyr sydd wedi ymddieithrio, cyswllt â chymorth gyrfaoedd a chyflogadwyedd, a phecyn graddio sy'n cynnwys llogi'r cap a'r wisg a thalu am y ffotograff.

Mae'r Brifysgol hefyd yn cynnig amrywiaeth eang o gymorth i fyfyrwyr sydd wedi ymddieithrio gan gynnwys bwrsariaeth, blaenoriaeth ar gyfer rhaglen cymorth ariannol, mentor dynodedig a llety drwy'r flwyddyn mewn neuadd breswyl os oes angen.

Bydd Stand Alone yn cyhoeddi'r enillwyr yn ystod wythnos Ymgyrch Undod â Myfyrwyr sydd wedi Ymddieithrio rhwng 26 a 20 Tachwedd 2018.

Astudiaeth Achos myfyriwr

Ni fu Amy (nid ei henw cywir) yn agos at ei thad erioed. Roedd ei pherthynas â'i mam yn anodd iawn, a chafodd hi a'i chwaer eu magu gan eu mam-gu ar ochr eu mam. Roedd ganddi gysylltiad â'i mam, ond dydyn nhw ddim yn agos.

Mae mam-gu Amy yn dioddef o ddementia. Yn ystod ei blwyddyn academaidd gyntaf yn astudio ym Mhrifysgol Caerdydd, bu'n rhaid i'w mam-gu fynd i'r ysbyty am gyfnod, ac yna i fyw mewn cartref nyrsio. Ar y pwynt hwn symudodd Amy a'i chwaer i fyw gyda'u mam. Yn anffodus, datblygodd yn sefyllfa eithaf tanllyd gyda'u mam yn ymddwyn yn dreisiol atynt. Yn y pen draw roedd Amy a'i chwaer yn ddigartref a chysyllton nhw ag elusen a'u helpodd i gofrestru'n ddigartref. Cawsant dŷ gan eu cyngor.

Digwyddodd hyn i gyd pan oedd Amy'n ymgymryd â'i chwrs ym Mhrifysgol Caerdydd. Cysylltodd Amy â ni yn y Tîm Cyngor ac Arian am ei bod yn cael trafferth gyda Chyllid Myfyrwyr. Yn wreiddiol, rhoddodd ei mam wybodaeth am ei hincwm er mwyn i Amy gael cyllid, ond gan fod y berthynas wedi chwalu, nid oedd yn briodol iddi ofyn ei mam am fanylion ei hincwm ar gyfer y flwyddyn ganlynol.

Helpodd Einir England, yr Aelod penodol o staff dros fyfyrwyr sydd wedi ymddieithrio, Amy, gan gysylltu gyda Chyllid Myfyrwyr a ddyfarnodd statws annibynnol iddi, oedd yn golygu ei bod yn derbyn cyllid cyflawn yn ei hawl ei hun. Cafodd Amy’r Fwrsariaeth i Fyfyrwyr sydd wedi Ymddieithrio ar gyfer ei blwyddyn olaf, a phecyn graddio a oedd yn cynnwys y gost o logi cap a gwisg a phecyn ffotograff.

Graddiodd Amy yn 2017 ac mae wedi bod yn gweithio ym maes tai ers hynny. Ar hyn o bryd mae'n gweithio fel cydlynydd eiddo. Breuddwyd Amy yw dod yn athrawes, ac mae hi newydd gael lle ar gwrs Tystysgrif Addysg i Raddedigion fydd yn dechrau ym mis Medi 2019.

Mae academyddion ym Mhrifysgol Caerdydd wedi cynnal y gwerthusiad academaidd annibynnol cyntaf o dechnoleg Adnabod Wynebau yn Awtomatig (AFR) mewn amrywiaeth o gyrchoedd plismona mawr.

Gwnaeth Sefydliad y Prifysgolion ar Wyddorau'r Heddlu werthusosut mae Heddlu De Cymru yn defnyddio technoleg Adnabod Wynebau yn Awtomatig mewn nifer o ddigwyddiadau chwaraeon ac adloniant mawr yng Nghaerdydd yn ystod cyfnod o dros flwyddyn. Roedd y rhain yn cynnwys Rownd Derfynol Cynghrair y Pencampwyr UEFA a Gemau Rygbi Rhyngwladol yr Hydref.

Canfu'r astudiaeth bod AFR yn galluogi'r heddlu i adnabod unigolion sy'n ymwneud ag ymchwiliad troseddol a rhai sy’n cael eu hamau na fyddent wedi gallu gwneud hynny fel arall. Fodd bynnag, er mwyn cael canlyniadau cyson, mae angen buddsoddiad sylweddol a newidiadau i weithdrefnau gweithredu'r heddlu.

Defnyddiodd yr ymchwilwyr nifer o ddulliau ymchwil i greu darlun clir ac i werthuso'n systematig sut mae’r heddlu yn defnyddio AFR mewn nifer o leoliadau a chyrchoedd. Mae hyn yn bwysig gan fod gwaith ymchwil blaenorol ynghylch sut y defnyddir technolegau AFR wedi tueddu i gael ei gynnal mewn amodau dan reolaeth. Mae ei ddefnyddio ar y strydoedd ac i gefnogi ymchwiliadau troseddol parhaus yn cyflwyno ystod o ffactorau sy'n effeithio ar effeithiolrwydd AFR wrth gefnogi gwaith yr heddlu.

Mae'r dechnoleg yn gweithio mewn dau ddull: Lleoli (Locate) yw'r rhaglen sy'n sganio wynebau yn y fan a’r lle ar deledu cylch cyfyng mewn ardal benodedig. Mae'n chwilio am luniau sy’n cyfateb i ddelweddau wynebau a ddewiswyd yn flaenorol o gronfa ddata o unigolion sydd o ddiddordeb i’r heddlu.

Mae ‘Adnabod’ (Identify) ar y llaw arall, yn tynnu lluniau llonydd o bobl anhysbys (fel arfer ar deledu cylch cyfyng neu gamera ffôn symudol). Caiff y rhain eu cymharu gyda chronfa ddalfa’r heddlu mewn ymdrech i gael gafael ar unigolion sy'n meddu ar wybodaeth i ddigwyddiad dan ymchwiliad. Canfu tystiolaeth o'r ymchwil nad oedd y ddelwedd o’r dull ‘Adnabod’ (Identify) o ansawdd ddigonol mewn 68% o gyflwyniadau a wnaed gan swyddogion yr heddlu.

Dros gyfnod y gwerthusiad, fodd bynnag, gwellodd cywirdeb y dechnoleg yn sylweddol ac roedd yr heddlu yn gallu ei defnyddio’n well. Roedd y system Lleoli (Locate)yn gallu adnabod person oedd o ddiddordeb i’r heddlu yn gywir tua 76% o'r amser. Arestiwyd 18 o bobl mewn lleoliadau byw (Locate) yn ystod y gwerthusiad, a chyhuddwyd dros 100 o bobl yn dilyn ymchwiliadau troseddol yn ystod y 8-9 mis y cafodd dull Adnabod AFR ei ddefnyddio (diwedd Gorffennaf 2017-Mawrth 2018).

Mae'r adroddiad yn awgrymu y byddai’n fwy addas ystyried AFR fel 'Cymorth i Adnabod Wynebau' wrth blismona yn hytrach na system ‘Adnabod Wynebau yn Awtomatig’. Mae 'Awtomatig' yn awgrymu mai algorithm yn unig sy’n cynnal y broses adnabod, ond mewn gwirionedd, mae'r system yn gweithredu fel offeryn i gynorthwyo bodau dynol i adnabod ac enwi pobl. Yn y pen draw, yr heddlu sy’n penderfynu a yw’r ddelwedd yn cyfateb i’r unigolyn sydd o ddiddordeb i’r heddlu. Fe'i defnyddir hefyd mewn amgylcheddau heb eu rheoli, ac felly mae ffactorau allanol yn effeithio arnynt, gan gynnwys goleuadau, tywydd a llif y dorf.

Dywedodd y Dirprwy Brif Gwnstabl Richard Lewis o Heddlu De Cymru: "Roedd yn briodol ein bod wedi cymryd rhan yn y gwerthusiad annibynnol o ddefnydd Technoleg Adnabod Wynebau mewn plismona. Rydym wedi dysgu llawer am y dechnoleg yn ystod y cyfnod gwerthuso, sut y gall helpu i atal a chanfod troseddau difrifol yn aml, ynghyd â sut y gall helpu ein swyddogion i gefnogi'r rhai sy'n agored i niwed.

"Mae'r adroddiad yn rhoi persbectif cytbwys o sut ydym yn defnyddio'r dechnoleg. Gyda lwc, bydd yn helpu i chwalu rhai o'r camddealltwriaethau a'r wybodaeth anghywir sydd wedi ymledu ar draws y wasg.  

“Mae Heddlu De Cymru yn parhau i fod yn ymrwymedig i ddefnydd parhaus y dechnoleg mewn modd cymesur a chyfreithlon i ddiogelu'r cyhoedd, a hefyd yn aros yn agored ac yn dryloyw ynghylch sut a phryd y byddwn yn ei ddefnyddio."

Mae'r adroddiad, Gwerthusiad o ddefnydd Heddlu De Cymru o Dechnoleg Adnabod Wynebau yn Awtomatig, ar gael yma: www.crimeandsecurity.org/feed/afr

Mae Prifysgol Caerdydd wedi ymuno ag ymgyrch arobryn i atal llygredd plastig drwy ei gwneud yn hawdd, yn gyfleus ac yn rhad ac am ddim i bobl ail-lenwi poteli dŵr mewn gwahanol leoliadau yng Nghaerdydd.

Mae’r Brifysgol, sy’n eiriolwr lleol ar gyfer Ail-lenwi Caerdydd, yn helpu’r sefydliad dielw City to Sea i gyflwyno Mannau Ail-lenwi ar draws y ddinas, drwy annog busnesau lleol i gofrestru â’r ap Ail-lenwi rhad ac am ddim.

Mae tua 80 o Fannau Ail-lenwi yng Nghaerdydd hyd yn hyn, ond mae’r nifer yn cynyddu’n gyflym. Mae'r busnesau sydd wedi ymuno â’r cynllun hyd yma yn cynnwys caffis, bariau, bwytai, siopau, llyfrgelloedd a theatr. Ar ôl cofrestru, caiff pob sefydliad sticer i’w roi ar eu ffenestr i hysbysu pawb sy’n mynd heibio bod croeso iddynt lenwi potel am ddim.

Mae’r oedolyn cyffredin yn prynu mwy na thair potel ddŵr blastig bob wythnos ar gyfartaledd. Yn syfrdanol, mae hyn yn cyfateb i 175 o boteli bob blwyddyn i bob unigolyn. Ar y cyfan, prynir tua 7.7 biliwn o boteli plastig yn y DU bob blwyddyn, ac mae hyn yn arwain at dunelli o wastraff plastig untro yn dod i ben eu taith yn ein cefnforoedd.

Dywedodd Dr Isabelle Durance, Cyfarwyddwr Sefydliad Ymchwil Dŵr Prifysgol Caerdydd: "Rydym yn gyffrous iawn i hyrwyddo’r symudiad Ail-lenwi yng Nghaerdydd. Mae'r Brifysgol wedi ymrwymo i ddefnyddio llai o ynni, dŵr a phlastig. Mae cynlluniau syml ond effeithiol fel Ail-lenwi yn ffordd wych o gyflawni’r nod hwn, ond mae codi ein hymwybyddiaeth o sut i reoli ein cyfoeth naturiol yn well yr un mor bwysig.

“Yn ogystal â hyrwyddo’r ymgyrch, rydym yn cynnig mannau ail-lenwi dŵr mewn sawl adeilad ar ein campysau. Bydd hyn yn galluogi staff, myfyrwyr a’r gymuned gyfan i ofalu am ein hamgylchedd ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Image of plastic bottles on a beach

ywedodd Rod Thomas o Viva Organic - un o’r busnesau yng Nghaerdydd sydd wedi ymuno ag ymgyrch Ail-lenwi: "Mae Ail-lenwi Caerdydd yn rhoi cyfle i bob un ohonom roi’r gorau i greu’r math yma o sbwriel diangen unwaith ac am byth. Drwy gynnig mannau ail-lenwi dŵr yn rhad ac am ddim, rydym yn gobeithio y gallwn helpu i godi ymwybyddiaeth o’r plastig yr ydym yn ei ddefnyddio ac yn ei daflu yn ein bywydau bob dydd. Mae llai o ffynhonnau dŵr cyhoeddus ar gael, felly rydym yn falch o allu cynnig adnodd naturiol i’r gymuned leol yn rhad ac am ddim.

"Mae hefyd yn gwneud perffaith synnwyr yn economaidd gan ein bod yn denu nifer uwch o gwsmeriaid o’r un meddylfryd ac sy’n ymwybodol o'r amgylchedd i’n siop, yn ogystal ag eraill sy’n mynd heibio na fyddent wedi dod i’r siop fel arall."

Meddai [busnes lleol sy’n cymryd rhan], “Mae Ail-lenwi Caerdydd yn rhoi’r cyfle i ni helpu i daflu’r math hwn o sbwriel i’r gorffennol ac arbed arian ar yr un pryd. Mae’n synnwyr busnes da hefyd achos bod cwsmeriaid yn gweld busnesau sy’n ail-lenwi poteli am ddim yn well, ac maent yn fwy tebygol o ddychwelyd a phrynu nwyddau yn y dyfodol.”

Mae City to Sea yn sefydliad dielw a arweinir gan yr entrepreneur Natalie Fee. Lansiodd cynllun Ail-lenwi yn 2015 ac mae ganddo rwydwaith o dros 15,000 o Fannau Ail-lenwi bellach.

Mae’r cynllun yn cael ei gyflwyno ar draws Cymru gyda chefnogaeth lawn Llywodraeth Cymru a chwmnïau Dŵr Cymru a Hafren Dyfrdwy.

Meddai Hannah Blythyn, Gweinidog yr Amgylchedd: “Bydd mwy o fannau ail-lenwi dŵr yn ein pentrefi, ein trefi a’n dinasoedd yn helpu i leihau faint o blastig untro yr ydym yn ei ddefnyddio. Dyma gam arall tuag at fy mreuddwyd mai Cymru fydd ‘Cenedl Ail-lenwi’ gyntaf y Byd.”

Cewch wybod rhagor am Ail-lenwi a’r ap ail-lenwi yn https://refill.org.uk/

Mae’r busnesau sydd wedi cofrestru yng Nghaerdydd yn cynnwys: Theatr Sherman; Lush; Big Moose Coffee Co; Starbucks; The Little Man Garage; Hyb Grangetown; KIN + ILK Pontcanna; Canolfan Genedlaethol Chwaraeon Cymru; Viva Organic; Pipes Beer Brewery; The Ivor Davies; Morrisons Caerdydd; Peter Alan Estate Agents; Archers Arena; The Mount Stuart; Prifysgol Metropolitan Caerdydd; Hyb Ystum Taf a Gabalfa; Hyb Partneriaeth Tredelerch; Llyfrgell Rhydypennau; Canolfan Gymunedol Maes y Coed; Costa Coffees; The Cosy Club; Bill’s Restaurants; John Lewis and Partners; The Great Western; Café by Benugo; Llyfrgell Ganolog Caerdydd; Hyb; Undeb Myfyrwyr Caerdydd; Brewdog Caerdydd; 200 Degrees Coffee; The Central Bar; The Ernest Willows; Hostel YHA; Premier Inn Hotels; Brewers Fayre; The Little Mann Coffee Co; The Gatekeeper; The Prince of Wales.

Mae tîm byd-eang o ymchwilwyr wedi canfod y ffactorau risg cyffredin cyntaf sy'n gysylltiedig ag anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd (ADHD), cyflwr cymhleth sy'n effeithio ar oddeutu 1 ym mhob 20 o blant.

Meddai’r Athro Anita Thapar sy’n arwain grŵp ymchwil ADHD yn rhan o’r Consortiwm Genomeg Seiciatrig: "Mae'r astudiaeth hon yn gam pwysig iawn wrth ddechrau deall sail genetig a biolegol ADHD.

"Mae gan yr amrywiadau risg genetig sy’n ymwneud â’r cyflwr hwn rôl arwyddocaol mewn prosesau craidd sy’n gysylltiedig â’r ymennydd, a phrosesau craidd biolegol eraill. Y cam nesaf yw pennu union rôl y genynnau hyn mewn ADHD i'n helpu i ddatblygu gwell triniaethau a chefnogi'r rheini yr effeithir arnynt gan y cyflwr."

Dadansoddodd y tîm wybodaeth genetig gan dros 20,000 o bobl y mae ADHD yn effeithio arnynt a thros 35,000 o bobl heb y cyflwr, yr astudiaeth eneteg fwyaf o ADHD hyd yma.

Yn ôl Dr Joanna Martin, cydymaith ymchwil yng Nghanolfan y Cyngor Ymchwil Feddygol (MRC) ar gyfer Geneteg a Genomeg Niwroseiciatrig: "Rydym wedi nodi 12 rhanbarth genomeg lle roedd pobl ag ADHD yn amrywio o safbwynt rheolaethau, ac mae sawl un o'r rhanbarthau hyn o fewn – neu ger – genynnau sydd â pherthynas hysbys â phrosesau biolegol sy'n ymwneud â datblygiad iach yr ymennydd.

Dangosodd dadansoddiadau pellach bod risg genetig ar gyfer ADHD yn cael ei rhannu gyda'r risg ar gyfer anhwylderau seiciatrig a chorfforol, gan gynnwys iselder, gordewdra, diabetes math 2, lefelau is o golesterol HDL "da" a marwolaethau.

Canfu ymchwilwyr hefyd yr ymddengys bod ADHD wedi’i ddiagnosio yn rhannu llawer o'r un cefndir genetig â nodweddion ADHD, fel diffyg cymryd sylw ac aflonyddwch, y gellir eu mesur yn y boblogaeth gyffredinol. Wrth weithio gyda Chonsortiwm Geneteg Cynnar ac Epidemioleg Gydol Oes (EAGLE) ac ymchwilwyr yn Sefydliad Ymchwil Feddygol Queensland (QIMR), cymharwyd y risg genetig ar gyfer ADHD wedi'i ddiagnosio a nodion genetig sy'n gysylltiedig â nodweddion ADHD mewn dros 20,000 o blant a daethpwyd o hyd i gydberthynas uchel rhwng y ddau, tua 97%.

Roedd y cydweithio yn cynnwys grwpiau ymchwil o Ewrop, Gogledd America a Tsieina sy'n rhan o’r Consortiwm Genomeg Seiciatrig (PGC), yn ogystal ag ymchwilwyr o Fenter Sylfaen Lundbeck er Ymchwil Seiciatrig Integreiddiol (iPSYCH) yn Denmarc.

Dywedodd yr Athro Anita Thapar: "Mae hon yn astudiaeth arwyddocaol a nodedig gan ei bod yn cynnwys cleifion o bob rhan o'r byd. Nid oes nifer fawr o samplau cleifion fel y rhain wedi bod ar gael i ADHD, gan olygu bod ein dealltwriaeth o geneteg ADHD yn bell y tu ôl i anhwylderau corfforol ac anhwylderau seiciatrig eraill megis sgitsoffrenia ac iselder. Mae hyn yn dechrau newid, ac i Denmarc y mae’r diolch yn bennaf.

"Mae pob unigolyn ag ADHD sydd wedi cymryd rhan mewn ymchwil yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i wella ein dealltwriaeth o'r cyflwr, ac rydym yn gobeithio y bydd yr astudiaeth yn annog rhagor i gymryd rhan ac yn arwain at fwy o ddiddordeb gan y DU mewn cefnogi ymchwil ADHD."

Er bod y 12 signal genomeg a nodwyd yn yr astudiaeth hon yn bwysig, ychydig iawn o risg ar gyfer ADHD y maent yn eu nodi. Gyda'i gilydd, ffactorau genetig cyffredin oedd i’w cyfrif am tua 22% o'r risg o ADHD. Bydd rôl ffynonellau risg genetig eraill, er enghraifft newidiadau genetig prin, yn ogystal â ffactorau amgylcheddol hefyd yn bwysig i’w hystyried mewn astudiaethau ymchwil yn y dyfodol.

Mae’r astudiaeth ‘Discovery of the First Genome-Wide Significant Risk Loci For ADHD’ wedi’i chyhoeddi yn Nature Genetics.

Mae Academi Meddalwedd Genedlaethol Prifysgol Caerdydd wedi ehangu i swyddfeydd newydd yng Nghasnewydd, gan ymgartrefu yng Ngorsaf Wybodaeth Cyngor Casnewydd yn hen adeilad gorsaf y ddinas.

Bydd symud yn helpu i ddarparu ar gyfer y garfan gynyddol o fyfyrwyr sy’n dewis astudio am radd yn yr Academi, sy’n cynnig rhaglen arloesol ac unigryw wedi ei chanolbwyntio ar ymgysylltu â diwydiant.

Yn ôl Ysgrifennydd yr Economi, Ken Skates: “Mae'r Academi Meddalwedd Genedlaethol yn enghraifft ardderchog o'r modd y gall prifysgolion fodloni eu cenhadaeth ddinesig yn eu rhanbarthau...”

Mae'r cyfleusterau newydd hefyd yn galluogi’r Academi i ehangu ei chyfleusterau gan roi lle i fyfyrwyr astudio sy’n dynwared amgylchedd y gweithle, ac sydd hefyd yn cymathu arferion gweithio’r diwydiant.

Sefydlwyd yr Academi mewn partneriaeth â Llywodraeth Cymru ac arweinwyr diwydiant, gan gynnwys yr Alactrity Foundation yng Nghasnewydd. Mae ei hethos yn canolbwyntio ar roi prosiectau ‘bywyd go iawn’ i fyfyrwyr weithio arnynt trwy gydol eu hastudiaethau, a rhoi cyfleoedd iddynt ymgysylltu â pheirianwyr meddalwedd profiadol o’r diwydiant.

Yn ôl yr Athro Rudolf Allemann, Dirprwy Is-Ganghellor, Coleg y Gwyddorau Ffisegol a Pheirianneg: “Mae ehangu’r Academi Meddalwedd Genedlaethol yn arwydd o lwyddiant. Rwyf wrth fy modd bod y Brifysgol wedi gallu cynnal ei phresenoldeb yng Nghasnewydd gan barhau i feithrin perthynas gref rhwng ein dwy ddinas wych yn sgil hynny.

“Bydd y symud hwn yn galluogi’r Academi i adeiladu ar y sylfeini sydd eisoes wedi eu gosod a pharhau i ddenu’r busnesau gorau o ledled Cymru, y DU a gweddill y byd.”

Mae’r Academi wedi gwneud cynnydd sylweddol yn y ddwy flynedd ddiwethaf gan gynyddu nifer ei myfyrwyr, cynnal ymweliadau gweinidogol a diwrnodau agored ar gyfer teuluoedd, ac ennill nifer o wobrau technoleg. Ym mis Mehefin 2017, enillodd yr Academi wobr 'Trailblazer of the Year', yng ngwobrau Technoleg ESTnet Cymru.

Cynhelir y rhaglen radd dair blynedd (BSc Peirianneg Meddalwedd Gymhwysol) gan Ysgol Cyfrifiadureg a Gwybodeg Prifysgol Caerdydd, ac mae’n helpu i fynd i’r afael â’r galw cyfredol nas diwellir am beirianwyr meddalwedd medrus yng Nghymru.

Mae ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd yn gweithio i ddeall cyflwr genetig y mae’r rhan fwyaf o bobl heb glywed amdano er ei fod yn gymharol gyffredin.

Nod astudiaeth ECHO, a gynhelir yn yr Isadran Meddygaeth Seicolegol a’r Niwrowyddorau Clinigol, yw deall yr heriau sy’n wynebu pobl â Syndrom Dilead 22q11.2 (22q11.2DS). Dyma’r ail gyflwr genynnol mwyaf cyffredin, ar ôl syndrom Down.

Mae amcangyfrifon o faint o bobl a effeithir gan y cyflwr yn amrywio rhwng un o bob 4,000 ac un o bob 2,000 o enedigaethau byw. Fodd bynnag, disgwylir i’r nifer go iawn fod yn uwch nag amcangyfrifon cyfredol, achos ni fydd pob un ohonynt yn cael diagnosis.

Mae ystod eang o broblemau iechyd yn gysylltiedig â’r syndrom, fel cyflyrau’r galon, problemau imiwnedd, namau taflodol a bod yn hwyr yn siarad. Hefyd, gall achosi problemau datblygiadol ac anableddau dysgu. Efallai bydd plant â 22q11.2DS yn fwy tebygol o gael problemau iechyd meddwl fel awtistiaeth, anhwylder diffyg canolbwyntio a gorfywiogrwydd (ADHD) ac anhwylder gorbryder. Mae oedolion â 22q11.2DS yn fwy tebygol o ddatblygu iselder a sgitsoffrenia.

Gall problemau iechyd a wynebir gan unigolion â 22q11.2DS amrywio'n fawr o un person i'r llall. Caiff rhai pobl eu heffeithio’n ysgafn ac efallai na fyddant yn sylweddoli bod ganddynt y cyflwr hyd yn oed. Ar y llaw arall bydd angen cefnogaeth gydol oes ar bobl eraill.

Marianne van den Bree

Mae’r tîm, a arweinir gan yr Athro Marianne van den Bree, yn astudio unigolion ledled y DU sydd â’r clefyd. Mae Velo Cardio Facial Syndrome neu Syndrom Di George yn enwau eraill ar y cyflwr. Mae eu hymchwil yn ystyried datblygiad ar bob cam, gan gynnwys drwy’r blynyddoedd cyn-ysgol, plentyndod, llencyndod ac oedolaeth.

Yn Adeilad Hadyn Ellis y mae’r tîm yn gweithio. Mae’r tîm yn un o’r rhai mwyaf blaengar o blith 22 o grwpiau ymchwil y Consortiwm Ymennydd ac Ymddygiad Rhyngwladol ar gyfer 22q11.2DS. Mae’r consortiwm yn cydweithio i ddeall symptomau’r cyflwr yn well er mwyn gallu ei ddiagnosio’n briodol a chynnig cefnogaeth i deuluoedd a effeithir ganddo.

Mae astudiaethau tîm ECHO o blant sydd â Syndrom Dilead 22q11.2 wedi dangos bod 55% o blant felly yn bodloni’r meini prawf ar gyfer cyflwr iechyd meddwl, o’u cymharu ag 11% o’u brodyr a chwiorydd sydd heb y dilead. Hefyd, roeddynt yn dangos bod plant â’r dilead yn fwy tebygol o berfformio’n waeth mewn profion am ganolbwyntio, cynllunio ac amserau adweithio. Ar ben hynny, gan olrhain plant drwy’r glasoed, canfuant fod y problemau hyn yn parhau drwy gydol eu datblygiad.

Yn ddiweddar, canfu’r tîm fod 81% o blant â’r dilead yn wynebu anawsterau symud a chydsymud, o’u cymharu â 6% o’u brodyr a’u chwiorydd. Daeth i’r amlwg fod plant gyda’r anawsterau hyn yn fwy tebygol o gael problemau iechyd meddwl ac anawsterau wrth ganolbwyntio.

Fe fu astudiaeth wahanol o rieni plant sydd â’r cyflwr hefyd. Dangosodd i 42% o rieni felly ddysgu am y risg o broblemau iechyd meddwl sy’n gysylltiedig â’r syndrom o’r rhyngrwyd, ac i 27% gael yr wybodaeth hon gan glinigwr.

Meddai’r Athro Marianne van den Bree: “Er bod 22q bellach yn cael ei ystyried yn un o’r cyflyrau genynnol mwyaf cyffredin, mae llawer i’w ddysgu o hyd am yr holl oblygiadau i’r rhai sy’n dioddef ohono.

Mae Eloise Lee sy'n deirblwydd oed ac o Leeds, wedi cymryd rhan yn yr astudiaeth ECHO. Mae syndrom dilead 22q 11 wedi effeithio ar Eloise mewn sawl ffordd, gan gynnwys taflod hollt, diffyg cynhenid y galon, nam ar y clyw, llacrwydd y ligamentau a phroblemau â lleferydd a chyfathrebu.

Yn ôl ei mam, Dawn: "Bydd angen inni aros i weld sut mae'r cyflwr yn datblygu wrth iddi dyfu. Gyda chymorth ei nifer o arbenigwyr, ein gobaith yw iddi gael ymyriadau i'w chefnogi drwy gydol ei bywyd.”

Mae Max Appeal, elusen sy’n cefnogi teuluoedd a effeithir gan 22q, yn cefnogi’r astudiaeth. Tachwedd fydd Mis Ymwybyddiaeth 22q ac maent yn annog teuluoedd i ystyried cymryd rhan yn yr ymchwil.

Dywedodd Julie Wootton, sylfaenydd Max Appeal: "Mae ymchwil o ansawdd da, fel ymchwil Prifysgol Caerdydd, yn hanfodol i fagu mwy o ymwybyddiaeth am 22q11DS. Dylai dealltwriaeth well arwain at ymwybyddiaeth well ymysg gweithwyr iechyd proffesiynol, ac o ganlyniad, at driniaethau gwell i bobl sydd â 22q11DS.”

Er mwyn dysgu mwy am yr astudiaeth ECHO, ebostiwch echo@caerdydd.ac.uk neu ffoniwch +44 (0)29 2068 8354

Hoffai astudiaeth ECHO ddiolch i’r holl blant a’u teuluoedd a gymerodd ran ac a rannodd eu profiadau o 22q. Cefnogir y gwaith hwn gan glinigau Geneteg Feddygol y GIG, Maxappeal, Unique a 22Crew. Ariennir y prosiect gan Ymddiriedolaeth Wellcome, y Cyngor Ymchwil Feddygol, Cronfa Elusennol Baily Thomas, y Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl a 22Crew.

Mae cymysgedd newydd o ddiod boeth sy’n cynnwys te, mêl a chynhwysion llysieuol yn cael ei greu yng Nghymru.

Mae Prifysgol Caerdydd yn ymuno â Welsh Brew Tea a Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro i gyfuno mêl a nodweddion te sy’n hybu iechyd.

Mae Welsh Brew Tea o Abertawe, sy’n frand Cymreig eiconig ers dros 30 mlynedd, wedi creu cymysgedd unigryw o de Affricanaidd ac Indiaidd. Mae’r rhain wedi eu cymysgu i weddu i ddŵr Cymru yn benodol. Mae’r cwmni wedi creu amrywiaeth o de a thrwythiadau arbennig.

“Rydym wrth ein boddau yn ymuno â’r Athro Les Baillie a’i dîm @pharmabees ym Mhrifysgol Caerdydd er mwyn datblygu diod newydd sbon o safon. Bydd hon yn cyd-fynd â’n hamrywiaeth o de o’r radd flaenaf,” meddai cyfarwyddwr a sefydlydd y cwmni, Alan Wenden.

School children looking at bee hive

“Ein hawydd i arloesi ym maes cynhyrchu te a chwilio am syniadau a blasau newydd wnaeth ein hysgogi i sefydlu’r cwmni ugain mlynedd yn ôl, ac mae’n dal i sbarduno ein gwaith heddiw. Mae’r prosiect yn enghraifft dda o sut mae’r brifysgol yn gweithio gyda diwydiant Cymru i ddatblygu cynhyrchion sy’n manteisio ar gyfoeth naturiol Cymru gan wella lles pobl Cymru yn sgîl hynny.

Mae’r gwenyn yn rhan o brosiect arobryn @pharmabees Prifysgol Caerdydd. Nod y prosiect yw datblygu mêl tebyg i Manuka er mwyn trin pathogenau sy’n ymwrthol i wrthfiotigau mewn ysbytai.

Dywedodd yr Athro Les Baillie, o'r Ysgol Fferylliaeth a Gwyddorau Fferyllol: “Heblaw am ddŵr, te yw’r ddiod fwyaf poblogaidd yn y byd. Ar ben gwneud i ni deimlo’n dda, mae rhai’n credu ei fod yn lleihau’r risg o ganser, clefyd cardiofasgwlar, arthritis a diabetes. Mewn astudiaethau labordai, mae te wedi dangos ei fod yn gallu lladd bacteria ymwrthol i wrthfiotigau fel MRSA a Clostridium difficile.

“Dychmygwch y manteision a geir o gyfuno te â mêl naturiol a llysiau meddyginiaethol. Mae mêl wedi cael ei ddefnyddio am filenia i drin amrywiaeth o gyflyrau, gan gynnwys anwydau”.

Robyn Davies, Pennaeth Arloesedd dros Fwrdd Iechyd Caerdydd a’r Fro “Pleser o’r mwyaf yw ychwanegu’r prosiect hwn at ein portffolio o arloesiadau sy’n cefnogi iechyd a chyfoeth Cymru.”

Cefnogir prosiect Welsh Brew gan Bartneriaeth Gwyddoniaeth Iechyd Academaidd De-ddwyrain Cymru ac Ysgoloriaeth Sgiliau’r Economi Wybodaeth (KESS2) a ariennir gan Gyllid Cymdeithasol Ewropaidd (ESF) drwy Lywodraeth Cymru. Eu nod yw cysylltu cwmnïau ag arbenigedd academaidd er mwyn datblygu cynhyrchion newydd.

Mae’n dilyn lansiad llwyddiannus cwrw mêl yn 2017, pan ymunodd Caerdydd â Bragdy BangOn Pen-y-Bont.

Derbyniodd Pharmabees, sy’n brosiect i greu campws cyfeillgar i wenyn, y Wobr Cynaladwyedd yn Guardian University Awards 2017. Hefyd, mae’n cefnogi hyfforddiant Gwyddoniaeth, Technoleg, Peirianneg a Mathemateg (STEM) ar draws dinas Caerdydd.

Mae Prifysgol Caerdydd wedi ffurfio partneriaeth newydd gyda Takeda Pharmaceutical Company Limited ("Takeda") er mwyn cydweithio i ganfod cyffuriau i nodi dulliau newydd ar gyfer trin sgitsoffrenia a chyflyrau seiciatrig eraill.

Bydd y bartneriaeth yn cyfuno data genomeg y Brifysgol ar raddfa fawr ac arbenigedd o'r radd flaenaf mewn geneteg seiciatrig, genomeg, niwrowyddoniaeth clinigol a sylfaenol gyda galluoedd canfod cyffuriau a datblygu clinigol helaeth Takeda.

"Mae datblygiadau diweddar ym maes geneteg seiciatrig a genomeg, ar y cyd â chynnydd mewn niwrowyddoniaeth, yn golygu bod cyfle gwirioneddol bellach o oresgyn y rhwystrau sydd wedi atal cynnydd wrth ddatblygu cyffuriau newydd ar gyfer anhwylderau seiciatrig", meddai'r Athro Lawrence Wilkinson, Cyfarwyddwr Gwyddonol Sefydliad Ymchwil y Niwrowyddorau ac Iechyd Meddwl (NMHRI), fydd yn arwain y bartneriaeth ym Mhrifysgol Caerdydd.

"Bydd arbenigedd Takeda mewn canfod cyffuriau'n llwyddiannus yn galluogi ein huchelgais o ddefnyddio ein hymchwil i helpu i ddod o hyd i driniaethau ar gyfer anhwylderau cyffredin yr ymennydd, gyda lefelau uchel o anghenion nad ydynt wedi'u bodloni."

Yn ôl yr Athro Jeremy Hall, Cyfarwyddwr Sefydliad Ymchwil y Niwrowyddorau ac Iechyd Meddwl: "Rydym wedi ymrwymo i drosi ein hymchwil sylfaenol a chlinigol yn driniaethau mwy diogel ac effeithiol i gleifion."

Bydd y bartneriaeth yn galluogi Takeda i gael gafael ar ymchwil seiciatreg fiolegol o'r radd flaenaf, a'r isadeiledd cysylltiedig ar draws y Brifysgol, gan gynnwys Canolfan Cyngor Ymchwil Feddygol ar gyfer Geneteg Niwroseiciatrig a Genomeg, NMHRI, y Ganolfan Genedlaethol ar gyfer Iechyd Meddwl a'r Uned Atgyweirio’r Ymennydd a Niwrotherapiwteg Mewngreuanol.

"Drwy gydweithio ag arbenigwyr o'r radd flaenaf ac arbenigwyr niwroseiciatrig ym Mhrifysgol Caerdydd, rydym wedi creu cyfle unigryw i greu ystod newydd o feddyginiaethau ar y cyd, sydd â'u gwreiddiau yn nealltwriaeth genomeg yr afiechyd ar gyfer cleifion sy'n dioddef o sgitsoffrenia ac anhwylderau seiciatrig cysylltiol" meddai Ceri Davies, Pennaeth yr Uned Canfod Cyffuriau Niwrowyddoniaeth yn Takeda.  "Defnyddir carfannau genetig i gynnal dadansoddiadau wedi'u llywio ar sail biowybodaeth i nodi camau nodol allweddol ar gyfer ymyrryd, fydd yn cael eu dilysu drwy gyfrwng astudiaethau swyddogaethol mewn samplau gan gleifion, a'u datblygu'n rhaglenni canfod cyffuriau gyda'r potensial o greu therapïau trawsnewidiol."  

Mae anhwylderau seiciatrig sylweddol, gan gynnwys iselder, sgitsoffrenia, awtistiaeth ac anhwylder deubegynol, at ei gilydd yn cynrychioli anghenion iechyd enfawr sydd heb eu bodloni. Mae’r rhain i’w cyfrif am hyd at 20% o'r holl flynyddoedd a gollir yn sgîl anabledd ar draws y byd, yn ôl Sefydliad Iechyd y Byd.  

Yn ôl Syr Michael Owen, Cyfarwyddwr Canolfan y Cyngor Ymchwil Feddygol ar gyfer Geneteg a Genomeg Niwroseiciatrig: "Mae cynnydd therapiwtig ar gyfer y cyflyrau hyn wedi'i gyfyngu gan ddiffyg dealltwriaeth o'r hyn sy'n eu hachosi yn y lle cyntaf. Fodd bynnag, mae cynnydd enfawr ym maes geneteg yn y degawd ddiwethaf, llawer ohono o dan arweiniad Prifysgol Caerdydd, wedi rhoi dealltwriaeth newydd a dibynadwy o’r hyn sy'n eu hachosi yn fiolegol. Gyda'n partner, Takeda, mae gennym gyfle digynsail i ddatblygu dulliau therapiwtig newydd ar gyfer anhwylderau niwroseiciatrig."

Yn ôl ymchwil ymhlith pobl ifanc yng Nghymru, synnwyr digrifwch yw'r briodwedd bwysicaf mewn ffrind.

Canfu tîm o ymchwilwyr yn Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD)Prifysgol Caerdydd mai gonestrwydd a charedigrwydd oedd y nodweddion mwyaf gwerthfawr nesaf.

Roedd yr ymchwil, sy'n rhan o astudiaeth aml-garfan Addysg WISERD, yn gofyn i bobl ifanc ddewis y rhinweddau pwysicaf y dylai cyfaill delfrydol eu cael, ymhlith 11 opsiwn posibl (gweler ffigwr 1).

Roedd 82% o'r bobl ifanc a gymerodd ran yn gwerthfawrogi synnwyr digrifwch da; a’r nodweddion mwyaf cyffredin nesaf oedd gonestrwydd (67%) a charedigrwydd (61%).

Friendship figure 1

Daeth ‘gallu gweld pethau o safbwynt pobl eraill' yn y pedwerydd safle ymhlith un ar ddeg o opsiynau.

Dim ond 14% o'r rhai a holwyd a ddywedodd fod deallusrwydd yn bwysig mewn cyfaill.

Y nodweddion a ddewiswyd gan y nifer lleiaf o bobl ifanc oedd bod yn olygus (2%), ffasiynol (3%), cyfoethog (3%) a phoblogaidd (4%).

Gofynnwyd i bobl ifanc hefyd a oedd ganddynt ffrindiau yn yr ysgol oedd o ryw, hil neu ethnigrwydd gwahanol. Mae'r canlyniadau'n dangos bod gan 84% o bobl ifanc ffrindiau o ryw gwahanol yn yr ysgol. Nododd 61% bod ganddynt ffrindiau o wahanol hil neu ethnigrwydd na nhw eu hunain.

Dywedodd Dr Constantino Dumangane Jr, sy’n gweithio yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd: "Mae'r holl wybodaeth a gasglwyd yn ddefnyddiol wrth ddeall dewisiadau cyfeillgarwch pobl ifanc. Mae'r rhinweddau mae’r mwyafrif o bobl ifanc yn yr arolwg hwn wedi eu dewis yn dangos bod ganddynt feddwl agored a chyfeillion amrywiol yn eu hamgylcheddau dysgu.

"Gobeithio y bydd hyn yn golygu bod ganddynt ddinasyddiaeth ac ymgysylltiadau cymdeithasol mwy cynhwysol yn eu bywyd cymunedol wrth iddynt dyfu’n hŷn."

Rhannwyd y canfyddiadau yn rhan o Ŵyl Gwyddorau Cymdeithasol y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC), mewn digwyddiad oedd yn ceisio annog mwy o bobl ifanc i ystyried dilyn gyrfa yn y gwyddorau cymdeithasol yn y dyfodol.

Mae astudiaeth aml-garfan Addysg WISERD yn arolwg blynyddol o dros 1,000 o bobl ifanc, rhwng wyth a deunaw oed. Dros y chwe blynedd ddiwethaf, mae'r astudiaeth hydredol hon wedi gwneud cyfraniad pwysig i ddeall bywydau pobl ifanc yng Nghymru.

Yn yr arolwg diweddaraf yn 2018, roedd gan ymchwilwyr ddiddordeb arbennig mewn safbwyntiau pobl ifanc am eu rhwydweithiau cyfeillgarwch; sut mae'r cymdeithasau hyn yn datblygu a sut mae'r cysylltiadau hyn yn effeithio ar hunaniaeth, ymddygiad, perthnasoedd a safbwyntiau pobl ifanc.

Mae adroddiad gan Brifysgol Caerdydd yn dangos i ba raddau mae'r broses o ddarparu gwasanaethau cyhoeddus yn cael ei dylanwadu gan ddadansoddeg data erbyn hyn.

Mae'r astudiaeth, Data Scores as Governance, yn ffrwyth prosiect ymchwil a gynhaliwyd dros flwyddyn gan Lab Cyfiawnder Data yr Ysgol Newyddiaduraeth, y Cyfryngau a Diwylliant.

Astudiodd yr ymchwilwyr systemau data gwasanaethau llywodraeth ledled y DU i asesu i ba raddau mae penderfyniadau am unigolion yn cael eu gwneud gan sgoriau data ac algorithmau. Cynhaliwyd cyfweliadau â gweithwyr yn y maes hefyd i weld sut mae gwybodaeth a gesglir am y bobl sy'n dod i gysylltiad â nhw yn cael ei defnyddio a'i dosbarthu.

Mae eu canfyddiadau'n dangos bod arferion casglu a rhannu data ar draws cynghorau lleol ac adrannau llywodraeth yn gyffredin erbyn hyn.

Dywedodd Cyd-Gyfarwyddwr y Labordy Cyfiawnder Data, Dr Arne Hintz: "Rydyn ni wedi dod i arfer â'r ffaith bod ein data'n cael ei ddefnyddio ar-lein i benderfynu pa hysbysebion neu negeseuon i'n dangos ar y cyfryngau cymdeithasol. Ond am y tro cyntaf, mae ein hymchwil yn dangos i ba raddau mae ein data'n cael ei ddefnyddio i benderfynu sut y dylem gael ein trin gan wasanaethau cyhoeddus.

Ychwanegodd y Cyd-gyfarwyddwr, Dr Joanna Redden: "Yn y rhan fwyaf o achosion, gwelsom fod systemau data wedi cael eu rhoi ar waith o ganlyniad i fesurau llymder, er mwyn blaenoriaethu adnoddau."

Mae rhoi 'sgoriau risg' o ran bod yn agored i niwed a throseddu, yn enwedig, yn duedd gynyddol, yn ôl awduron yr adroddiad.

Er enghraifft, cafodd system Qlik Sense Heddlu Avon a Gwlad yr Haf ei pheilota am y tro cyntaf yn 2016, ac erbyn hyn mae ganddi dros 30 o gymwysiadau ar draws y timau. Mae'r system yn fodd o asesu perfformiad yn ogystal â rhagweld anghenion plismona. Mae'r platfform yn creu proffiliau ar gyfer unrhyw unigolyn sy'n rhyngweithio â swyddogion heddlu, cyn asesu ei lefel risg.

Mae awdurdodau lleol hefyd yn casglu data fel mater o drefn, ac yn defnyddio'r data hwn i benderfynu faint o flaenoriaeth sy'n cael ei rhoi i unigolyn penodol o ran lefel cymorth. Mae canolfan integredig Cyngor Dinas Bryste yn cyfuno data am yr "holl faterion cymdeithasol" ar draws y ddinas ar gyfer plant a theuluoedd, er mwyn rhoi "dealltwriaeth holistaidd" o'u hanghenion. Erbyn hyn mae'r system yn defnyddio modelu rhagfynegol i baratoi ar gyfer "tueddiadau yn y dyfodol". Mae Mynegai Preswylwyr Camden yn cael ei gynnal gan Gyngor Camden, sef yr awdurdod lleol cyntaf i ymgorffori system rheoli data meistr, fel y gellir cael "un darlun o ddinesydd".

Bydd canfyddiadau llawn yr adroddiad yn cael eu cyflwyno yn y Neuadd Ganolog yn Westminster, Llundain, heddiw.  (Dydd Llun 19 Tachwedd 2018.) Mae map rhyngweithiol ar-lein wedi cael ei ddatblygu i alluogi llunwyr polisïau, newyddiadurwyr a'r cyhoedd i archwilio sut mae gwahanol sefydliadau yn y sector cyhoeddus yn defnyddio dadansoddeg data wrth wneud penderfyniadau.

Ychwanegodd y Cyd-gyfarwyddwr, Dr Lina Dencik: “Nid oes safonau ar waith ar gyfer sut mae systemau data'n cael eu rhoi ar waith ar draws awdurdodau lleol. Mae rhai'n cael eu datblygu'n fewnol tra bod eraill yn cael eu datblygu'n allanol heb ofynion penodol ar gyfer archwilio, ymgynghori neu asesu effaith.

Daw'r casgliadau wrth i'r Athro Philip Alston, Rapporteur Arbennig y Cenhedloedd Unedig ar gyfer tlodi eithafol a hawliau dynol, orffen ymholiad a gynhaliwyd dros bythefnos i lefelau tlodi a chaledi ledled y DU, sy'n cynnwys canolbwyntio ar algorithmau ym maes lles.

Bydd ei adroddiad yn cynnwys tystiolaeth a gasglwyd gan y Labordy Cyfiawnder Data o weithwyr proffesiynol ar y rheng flaen a'r rhai sy'n gweithio ar dlodi, lles a hawliau dinasyddion, sy'n rhannu eu pryderon ynghylch digideiddio a dataeiddio gwasanaethau cyhoeddus.