English Y gwirionedd am dlodi mewn gwaith

Y gwirionedd am dlodi mewn gwaith

Llun stoc: Llwyfanwyd gan fodel

Llun stoc: Llwyfanwyd gan fodel

"" ""

Mae chwech o bob deg

o bobl mewn tlodi yn y DU yn byw ar aelwyd lle mae o leiaf un person yn gweithio – mae hynny’n record.

"" ""
"" ""


Mae’n broblem gynyddol. Rhwng 2004/5 a 2014/15, cynyddodd y gyfradd tlodi 25% ar gyfer oedolion sy’n byw ar aelwydydd sy'n gweithio, o

12.4% i 15.7%.

"" ""

Archwiliodd ymchwil o dan arweiniad Dr Rod Hick ym Mhrifysgol Caerdydd yr hyn sy’n achosi tlodi mewn gwaith, a sut y gall newidiadau mewn polisi wneud gwahaniaeth.

"" ""
"" ""

Mae’r rheini sy’n rhentu yn grŵp sy’n arbennig o agored i niwed. Canfu ymchwil Hick bod

chwech o bob deg

oedolyn sy’n profi tlodi mewn gwaith yn byw mewn llety rhent preifat neu gymdeithasol.

"" ""

“Mae deiliadaeth tai a chostau tai yn ffactorau fwyfwy pwysig wrth bennu cyfraddau tlodi”, meddai Hick.

“Cafodd yr holl gynnydd mewn tlodi tra’n gweithio rhwng 2004/05 a 14/15 ei brofi gan deuluoedd sy’n byw yn y sector rhent preifat a thai cymdeithasol, heb unrhyw gynnydd ar gyfer perchen-feddianwyr.

“Rwy’n disgwyl y bydd hyn yn parhau dros y blynyddoedd i ddod, ac rwyf o’r farn y byddwn yn clywed llawer yn fwy am y cysylltiad rhwng costau’r aelwyd a thlodi.

“Cafwyd symudiad i ffwrdd o berchen-feddiannaeth a thwf sylweddol yn y sector rhentu preifat. Dyw hi ddim yn glir i fi a fydd y patrwm hwn yn debygol o newid yn fuan.

“Mae hyn yn broblematig o bersbectif tlodi oherwydd bod y sector rhentu preifat yn gysylltiedig â chostau tai uchel, a chyfraddau tlodi uwch, ac mae symudiad parhaus at y sector rhentu preifat yn debygol o gynhyrchu pwysau cynyddol ar gyfraddau tlodi yn y DU.”

"" ""

Mae teuluoedd sydd ag un person yn gweithio yn grŵp arall sydd mewn perygl uchel o syrthio i mewn i dlodi.

"" ""

Mae chwech o
bob deg

o’r rheini sy’n profi tlodi mewn gwaith yn byw ar aelwydydd lle mae un person sy’n gweithio.

"" ""

Nid yw cyflog isel a thlodi mewn gwaith yn gyfystyr â’i gilydd. Nid yw’r rhan fwyaf o weithwyr ar gyflog isel mewn tlodi am fod llawer ohonynt yn byw ar aelwydydd gydag enillwyr gwahanol.

“Ni allwch gymryd yn ganiataol bod gweithwyr ar gyflog isel yn profi tlodi mewn gwaith”, meddai Hick. “Mae angen gwybodaeth am amgylchiadau’r aelwyd yn fwy eang, o ran ffynonellau eraill o incwm, a faint o aelodau’r teulu sy’n dibynnu ar incwm y teulu.

Ymhlith y bobl sy’n byw ar aelwydydd di-waith sy'n mynd ymlaen i ddod o hyd i waith, bydd chwarter ohonynt yn profi tlodi mewn gwaith. Caiff rhieni unigol a theuluoedd â thri neu’n fwy o blant eu gor-gynrychioli yn y grŵp hwn.

“Mae llawer o bobl yn ei chael yn anodd deall y newid hwn, hyd yn oed yn anodd ei dderbyn”, meddai Hick. “Rwy'n credu ei fod yn arwydd o'r anhawster i gysoni gwaith a bywyd teuluol i deuluoedd sydd â phlant, a'r angen i bolisi gefnogi'r rheini sy'n gwneud y symudiad hwn i'r farchnad lafur.

“Un ffordd y gellid gwneud hyn yw drwy ddarparu mwy o ofal plant wedi'i gyllido'n gyhoeddus, a allai ei gwneud yn haws i rieni weithio oriau ychwanegol os ydyn nhw'n dymuno gwneud.”

Mae newidiadau i’r system budd-daliadau hefyd yn cael effaith.

"" ""

Mae Credyd Cynhwysol yn cael ei gyflwyno ar hyn o bryd gan Lywodraeth y DU.

Mae'n cyfuno chwech o daliadau nawdd cymdeithasol, gan gynnwys Credyd Treth Gwaith a Chredyd Treth Plant, mewn un.

"" ""

“Mae ein dadansoddiad yn dangos y bu credydau treth yn hynod effeithiol yn lleihau tlodi - i'r teuluoedd oedd yn eu derbyn,” meddai Hick. “Ond drwy gyfuniad o gynllunio a defnydd, roedd y nifer o deuluoedd di-blant tlawd oedd yn eu derbyn yn isel iawn, er mai'r teuluoedd hyn yw yn agos i hanner y rheini sy'n dlawd ond mewn gwaith.

“Tra bod Credyd Cynhwysol yn aml yn cael ei alw’n broses o label ‘symleiddio’, mae nid yn unig yn cyfuno chwe thaliad nawdd cymdeithasol mewn un, mae hefyd yn cyflwyno newidiadau sylweddol.

“Un broblem fawr yw bod gan Gredyd Cynhwysol bellach doriadau sylweddol yn rhan ohono - gan gynnwys y ffaith na fydd taliadau ychwanegol i drydydd plentyn neu fwy. Mae'r toriadau hyn yn debygol o achosi cynnydd mewn tlodi, ac yn enwedig tlodi plant, y disgwylir iddo gynyddu'n sydyn dros y blynyddoedd nesaf.

“Problem arall yw y bydd yn rhaid i hawlwyr aros hyd at bum wythnos am daliad cychwynnol, gan adael pobl mewn perygl o galedi difrifol yn y cyfamser.”

"" ""

Fydd y cynnydd a gynlluniwyd mewn cyflog byw yn helpu?

"" ""

“Nid yw’r Cyflog Byw Cenedlaethol yn gyflog byw, mewn gwirionedd. Yn hytrach, isafswm cyflog mwy hael yw hwn,” meddai Hick.

“Er bod rhywfaint o ddeheurwydd wedi'i ddefnyddio wrth geisio ei ddarlunio fel cyflog byw, rhaid cydnabod ei fod yn gynnydd sylweddol yn yr isafswm cyflog - o leiaf i bobl 25 oed a hŷn. Felly yn yr ystyr hwnnw mae'n ddatblygiad i'w groesawu.

“Ond mae dadansoddiad Sefydliad Resolution yn dangos na fydd yr enillion a fydd yn cronni o'r cynnydd hwn yn yr isafswm cyflog i'r rheini ar gyflogau isel yn gwneud yn iawn am y toriadau a osodir dan y Credyd Cynhwysol a'r rhewi parhaus ar y rhan fwyaf o'r taliadau oedran gweithio. Mae'r olaf o'r rhain yn doriad sylweddol, pan fyddwn yn ystyried effaith gronnus hyn dros nifer o flynyddoedd.

“Roedd y system credydau treth, er ei bod yn ddrud, wedi gwneud gwahaniaeth sylweddol o ran cynyddu incwm aelwydydd incwm isel mewn gwaith. Mae angen diwygio’r system hon â gofal mawr – yn wir, gyda mwy o ofal na’r hyn cael ei gymryd ar hyn o bryd.”

Rhannu

Twitter 
Facebook 
WhatsApp 
E-bost
LinkedIn 
Reddit

Cysylltwch

Dr Rod Hick
Uwch-ddarlithydd Polisi Cymdeithasol
Email: HickR@caerdydd.ac.uk

Darllenwch fwy am ymchwil ym Mhrifysgol Caerdydd.