Ewch i’r prif gynnwys

2016

Yn ôl astudiaeth gan Brifysgol Caerdydd, gall ymweliadau cartref gan arbenigwyr adfer drawsnewid golwg a bywyd bob dydd y rhai na ellir cywiro eu golwg gyda sbectol neu lensys cyffwrdd.

Daeth i'r amlwg bod golwg y rhai oedd yn cael ymweliadau cartref gan swyddogion adfer gweledol yn gwella'n sylweddol o'u cymharu â'r rhai oedd yn cael apwyntiadau safonol mewn ysbytai a gwasanaethau cymunedol.

Meddai'r Athro Tom Margrain o Ysgol Optometreg a Gwyddorau'r Golwg ym Mhrifysgol Caerdydd: "Mae golwg gwael yn effeithio ar tua 2m o bobl y DU, felly mae'n bwysig amlygu gwasanaethau adfer gweledol sy'n gallu rhoi mwy o annibyniaeth i'r rhai sydd wedi colli eu golwg a gwella ansawdd eu bywyd..."

Ychwanegodd Dan Pescod, Pennaeth Ymgyrchoedd RNIB: "Mae'r astudiaeth hon o ddefnydd gan ei bod yn ychwanegu at y dystiolaeth ynghylch effeithlonrwydd adfer gweledol er mwyn helpu pobl ddall a rhannol ddall i fyw'n annibynnol. Mae'r ymchwil hefyd yn atgyfnerthu pwysigrwydd ymgyrch Gweld, Cynllunio a Darparu RNIB sy'n galw am well mynediad at gefnogaeth adfer gweledol o'r radd flaenaf."

Yn ystod yr astudiaeth, cafodd y 67 a gymerodd ran ynddi eu rhannu'n ddau grŵp dros gyfnod o chwe mis. Aeth swyddogion adfer gweledol, a gyflogir gan elusen Sight Cymru, ati i ymweld â'r rhain yn rheolaidd. Dim ond apwyntiadau arferol mewn ysbytai neu wasanaethau optometreg golwg gwael yn y gymuned oedd ar gael ar gyfer y gweddill ohonynt.

Yn ystod yr ymweliadau cartref, aseswyd anghenion mewn meysydd fel golwg arferol, golau, anawsterau personol, rheoli meddyginiaeth, diogelwch yn y gegin, tasgau o amgylch y tŷ, hawlio budd-daliadau, lleoliad a chyfathrebu. Aethpwyd ati wedyn i deilwra hyfforddiant a chefnogaeth yn y meysydd hyn e.e. cefnogi i ddefnyddio cymhorthion golwg isel, darparu blwch trefnu tabledi, dangosydd lefel hylif a hyfforddiant defnyddio ffon hir.  Y Swyddog Adfer Gweledol oedd yn penderfynu ar nifer yr ymweliadau fesul achos.

Dywedodd tua 70% o'r bobl yn y grŵp a gafodd ymweliadau cartref bod yr ymweliadau hyn yn 'ddefnyddiol dros ben', ac mai hyfforddiant cegin oedd yr elfen fwyaf defnyddiol.

Ychwanegodd yr Athro Tom Margrain, "Hyd yma, prin iawn fu'r dystiolaeth i ddangos effeithiolrwydd gofal cymdeithasol a gyflwynir drwy adfer gartref. O ganlyniad, mae hyn yn wedi tanseilio'r gwasanaeth a golygu nad yw ar gael mewn sawl ardal yn y DU. Mae ein hastudiaeth yn profi bod swyddog adfer gweledol yn gwneud gwahaniaeth gwirioneddol i fywydau pobl â golwg gwan, gan addasu ar gyfer anghenion yr unigolyn yn eu hamgylchedd bob dydd."

Mae'r ymchwil 'Effaith Ymyrraeth Adfer Gweledol Isel ar sail Ymweliad Cartref': Treial Archwiliadol ar Hap' wedi'i chyhoedd yng nghyfnodolyn 'Offthalmoleg Ymchwiliol a Gwyddoniaeth Gweledol'.

Mae Dr Zahra Ahmed o'r Ysgol Meddygaeth wedi'i henwi'n Hyfforddai y Flwyddyn 2016 Wesleyan RSM oherwydd ei hymchwil oedd yn cynnwys sgrinio dros 3,700 o gyfansoddion cyffuriau i amlygu'r cyffur Flubendazole. Defnyddir y cyffur hwn i reoli heintiau llyngyr mewn pobl ac anifeiliaid, a gallai gael ei ddefnyddio er mwyn trin neu atal clefydau mewn cyflyrau sy'n cynnwys HIV.

Meddai Dr Ahmed: "Roedd bod ar y rhestr fer ar gyfer y wobr gan y Gymdeithas Meddygaeth Frenhinol yn anrhydedd, a braint o'r mwyaf oedd ennill y wobr o dan sylw. Mae bod yng nghwmni cynifer o unigolion uchel iawn eu parch mewn gwobrau o'r fath yn cael dylanwad mawr o ran annog ac arwain cenedlaethau iau o feddygon ar ddechrau eu gyrfaoedd. "

Meddai Llywydd y Gymdeithas, Mr Babulal Sethia: "Roedd hon yn noson wych o gyflwyniadau ac roedd y safon yn rhagorol, yn enwedig gan ein henillydd, Zahra Ahmed."

Dywedodd Pennaeth Meddygaeth (De) Wesleyan, Simon Rake: "Mae Wesleyan yn falch o gefnogi'r digwyddiad mawreddog hwn sy'n cydnabod y meddygon gorau o dan hyfforddiant gorau sy'n gweithio mor galed ar gyfer eu hymchwil. Roedd safon yr ymgeiswyr yn uchel iawn unwaith eto. Llongyfarchiadau i bawb oedd ar y rhestr fer oddi wrth bawb yn Wesleyan."

Mae'r Gymdeithas Meddygaeth Frenhinol yn cyflwyno 70 o wobrau gwerth £60,000 i gyd i fyfyrwyr a hyfforddeion bob blwyddyn.

Cyflwynodd Gweinidog Cabinet Llywodraeth y DU dros y Cyfansoddiad, Mr Chris Skidmore AS ynghyd ȃ Gweinidog Llywodraeth y DU yng Nghymru yr Arglwydd Bourne, yr anrhydedd i'r Brifysgol mewn seremoni a gynhaliwyd ddydd Gwener 9 Rhagfyr 2016.

Mae teitl Athro Regius yn ddyfarniad prin a mawreddog a roddir gan Ei Mawrhydi y Frenhines i gydnabod ymchwil o safon eithriadol o uchel mewn sefydliad. Prifysgol Caerdydd yw'r brifysgol gyntaf yng Nghymru i dderbyn yr anrhydedd.

Ym mis Mehefin eleni, y Brifysgol oedd un o 12 o brifysgolion a anrhydeddwyd i nodi Pen-blwydd Ei Mawrhydi yn 90 oed. Cyn hyn, dim ond 14 oedd wedi'u dyfarnu ers teyrnasiad y Frenhines Fictoria. Credir bod y teitl Athro Regius cyntaf wedi'i roi i Brifysgol Aberdeen yn 1497 gan y Brenin James IV.

Cyflwynwyd y fraint brin hon i gydnabod ymchwil ac addysgu eithriadol yr Ysgol Cemeg dros flynyddoedd lawer, yn ogystal â'i rôl wrth sbarduno twf a gwella cynhyrchiant yn y DU.

Procession in CCI Lab

Mae'r Ysgol ar flaen y gad yn y modd y mae'n troi gwaith ymchwil cemegol sylfaenol yn amrywiaeth eang o gymwysiadau sy'n cael effaith gymdeithasol o bwys ym meysydd gwyddorau gofal iechyd, puro dŵr, newid yn yr hinsawdd ac amddiffyn, ymhlith llu o rai eraill.

Rhoddwyd Teitl Athro Regius i'r Athro Graham Hutchings, cyfarwyddwr Sefydliad Catalysis Caerdydd (CCI) ac un o arbenigwyr mwyaf rhagorol y byd ym maes catalysis – y broses o gyflymu adweithiau cemegol er mwyn gwneud cynhyrchion yn rhatach, yn lanach, yn fwy diogel ac yn fwy cynaliadwy.

Ar ôl cyflwyno'r warant cafodd y Gweinidogion ei tywys o gwmpas y cyfleusterau o'r radd flaenaf yn CCI a chyfarfu â'r Athro Hutchings i glywed mwy am weithgaredd ymchwil a rhaglenni addysg yr Ysgol Cemeg.

Dywedodd yr Athro Graham Hutchings: “Mae derbyn teitl Athro Regius yn anrhydedd enfawr i fi. Cyflwynir yr anrhydedd ar sail rhagoriaeth academaidd ac effaith, ac rydym yn rhagori yn y naill faes fel y llall yn Sefydliad Catalysis Caerdydd..."

Dywedodd Chris Skidmore, y Gweinidog dros y Cyfansoddiad: "Yn y DU y mae rhai o brifysgolion gorau'r byd ac rwy'n teimlo'n freintiedig iawn i allu eu cydnabod gyda gwobr uchel ei bri fel hon..."

"Gall pob un o'r prifysgolion sy'n derbyn teitl Athro Regius eu hystyried eu hunain yn gwbl haeddiannol o'r anrhydedd mawr hwn, rwy’n hapus iawn i weld Prifysgol o Gymru yn derbyn yr anrhydedd am y tro cyntaf.”

Ychwanegodd yr Arglwydd Bourne, Gweinidog Llywodraeth y DU yng Nghymru: "Mae'n cydnabod nid yn unig ymchwil o ansawdd uchel ond yr addysg o safon rhagorol ym Mhrifysgol Caerdydd.”

Dewiswyd deiliaid newydd y teitl Athro Regius drwy gystadleuaeth agored, gyda phanel arbenigol annibynnol o feirniad o arbenigwyr busnes ac academaidd. Mae statws Athro Regius yn adlewyrchiad teilwng o ansawdd eithriadol o uchel yr addysgu a'r ymchwil mewn sefydliad.

Mae Jason Tucker o Ysgol y Gyfraith a Gwleidyddiaeth a Dr Steve Rutherford o Ysgol y Biowyddorau wedi cael Cymrodoriaethau Addysgu Cenedlaethol ar gyfer eu llwyddiannau rhagorol ym maes dysgu ac addysgu.

Yr Academi Addysg Uwch sy'n dyfarnu Cymrodoriaethau Addysgu Cenedlaethol, sef y wobr fwyaf mawreddog ar gyfer rhagoriaeth addysgu ym maes addysg uwch.

Mae Jason Tucker yn Ddarllenydd yn y Gyfraith ac yn Ddirprwy Gyfarwyddwr y Ganolfan Astudiaethau Cyfreithiol Proffesiynol yn Ysgol y Gyfraith a Gwleidyddiaeth. Gweithiodd fel cyfreithiwr mewn practis preifat, ac ymunodd â'r Ganolfan i addysgu ar y cyrsiau galwedigaethol ar gyfer darpar gyfreithwyr a bargyfreithwyr.

Ar hyn o bryd mae Jason yn canolbwyntio ar drosi cwricwlwm traddodiadol am y gyfraith yn brofiad dysgu rhyngddisgyblaethol, sy'n galluogi myfyrwyr i ddatblygu'r rhinweddau sydd eu hangen ar raddedigion i bontio i fyd gwaith.  Er mwyn gwneud hyn, mae'n ychwanegu at lwyddiannau diweddar o ran datblygu partneriaeth unigryw rhwng myfyrwyr ac elusen genedlaethol. Trwy ddefnyddio dull dysgu gwrthdro, mae myfyrwyr wedi cynhyrchu llawlyfrau cyfreithiol i gefnogi gwaith cynghori'r elusen, gan wella eu gwybodaeth gyfreithiol a'u sgiliau trosglwyddadwy drwy wneud hynny.

Mae Dr Stephen Rutherford yn uwch ddarlithydd a Dirprwy Gyfarwyddwr Addysg Israddedig yn Ysgol y Biowyddorau. Ymunodd â Phrifysgol Caerdydd yn 2005 ar ôl cynnal ymchwil ôl-ddoethurol ym Mhrifysgol Rhydychen ac UDA. Enillodd MA(Ed) yn 2009 ac ar hyn o bryd mae'n astudio ar gyfer Ed.D.

Prif thema gwaith Dr Rutherford yw dulliau dysgu ac addysgu sy'n canolbwyntio ar y dysgwr, ac sy'n annog pobl i ddysgu mewn modd gweithredol a chydweithredol i ddatblygu dealltwriaeth a sgiliau beirniadol. Mae hefyd yn defnyddio'r dull ystafell ddosbarth wrthdro, ac yn dosbarthu cynnwys ffeithiol cyn dosbarthiadau wyneb yn wyneb er mwyn i weithgareddau'r dosbarth ganolbwyntio ar dasgau dysgu gweithredol a chydweithredol.

Dywedodd yr Athro Marshall, Prif Weithredwr yr Academi Addysg Uwch: "Rwy'n hynod falch bod gan yr Academi gyfle i gynnig y gwobrau hyn, ac i helpu i rannu'r arferion gorau y mae'r gwobrau'n eu hamlygu. Mae dathlu addysgu rhagorol, boed hynny gan dimau neu unigolion, yn hynod bwysig, ac yn amlygu'r gwaith campus a wneir yn y sector i wella profiad myfyrwyr.  Mae'r holl wobrau'n cynnig astudiaethau achos hynod ddiddorol o arferion gorau y gallwn eu rhannu ar draws y sector.  Mae'n gyfle hefyd i bob un ohonom fyfyrio am ein gwaith ein hun, yn unigol ac fel timau – beth ydym yn ei wneud yn dda, beth allwn ni ei ddysgu, beth allwn ni ei wneud yn well?"

Mae'r Athro Helen Houston o'r Ysgol Meddygaeth wedi'i hurddo'n Aelod o Urdd yr Ymerodraeth Brydeinig (MBE) am ei chyfraniad at addysg feddygol a gwasanaethau iechyd yn ne Cymru.

Dywedodd yr Athro Houston, "Braint o'r mwyaf yw cael fy urddo ochr yn ochr â phobl sydd wedi gwneud cyfraniadau anhygoel. Diolch i bawb sydd wedi fy nghefnogi, fy nghydweithwyr a fy nheulu yn enwedig."

Mae'r Athro Houston yn Athro Clinigol yn Sefydliad Addysg Feddygol. Mae wedi helpu i drawsnewid addysg feddygol drwy ei gwaith ymchwil sydd wedi edrych ar ba gyngor meddygol sydd ar gael mewn ysgolion meddygol a'r rhaglenni cefnogi ar gyfer myfyrwyr meddygol a meddygon, ymhlith meysydd eraill.

Meddygaeth deuluol yw arbenigedd clinigol yr Athro Houston ac mae wedi helpu cymunedau yng Nghaerdydd a Gelligaer ers 1984. Enillodd ei MD am ei hymchwil ynghylch goruchwylio iechyd plant. Addysg feddygol ôl-raddedig oedd pwnc ei gyrfa academaidd, yn rhan o Dîm Gofal y Cymoedd, ac aeth yn ei blaen i fod yn drefnydd cyrsiau ar gyfer hyfforddiant meddygaeth deuluol wedi hynny.

Ymunodd ag adran meddygaeth deuluol y Brifysgol ym 1990 a daeth yn Bennaeth Adran ac yn athro ym 1999. Yn ogystal â gwneud gwaith clinigol ac ymchwil am y gwasanaeth iechyd, ym maes addysg feddygol y bu ei phrif gyfraniad academaidd. Arweiniodd y gwaith o ddatblygu'r cwricwlwm israddedig cyn cael ei phenodi'n Ddirprwy Ddeon ac wedi hynny'n Ddeon Astudiaethau Israddedig yn yr Ysgol Meddygaeth.

Yn 2000, llwyddodd i gael arian gan Lywodraeth Cymru ar gyfer cynllun arloesol oedd yn ceisio gwella gofal iechyd mewn cymunedau economaidd-gymdeithasol difreintiedig yn ne Cymru ochr yn ochr â datblygu sgiliau academaidd meddygon teulu. Mae'r cynllun ar waith o hyd ac mae wedi bod yn llwyddiant ysgubol.

Tîm o'r Ysgol Fferylliaeth yn ennill Gwobr Health Service Journal 2016

Mae tîm o'r Ysgol Fferylliaeth, mewn partneriaeth â Beacon Digital ac Invatech Health, wedi ennill Gwobr Health Service Journal 2016 am Wella Gofal gyda Thechnoleg.

Mae'r wobr wedi'i chynnal ers 35 o flynyddoedd erbyn hyn ac mae ymhlith y gwobrau mwyaf uchel ei pharch ym maes gofal iechyd ym Mhrydain. Mae'n dathlu ac yn hyrwyddo'r cyflawniadau gorau ym maes arloesedd ac ymarfer.

Prosiect a ariennir gan Lywodraeth Cymru yw gwaith llwyddiannus y tîm. Ei nod yw gweithredu a gwerthuso system drydanol arloesol ar gyfer rheoli meddyginiaethau mewn cartrefi gofal.

Dywedodd y beirniaid fod y system wedi "trawsnewid" dull rheoli meddyginiaethau mewn cartrefi gofal ac roedd "cyfle gwirioneddol" i'w chyflwyno'n ehangach.

Mae'r system electronig, a ddatblygwyd gan Beacon Digital Health ac Invatech Healthcare, yn rhoi mynediad cynhwysfawr i fferyllwyr at gofnodion meddyginiaethau cleifion, ac mae'n eu galluogi i gysylltu â chartrefi gofal o bell, gan roi cyngor proffesiynol a gwneud yn siŵr bod meddyginiaethau'n ddiogel ac yn effeithiol ar gyfer cleifion, a bod y cofnodion yn gywir. Mae'r adnodd yn galluogi fferyllwyr i roi gwybod i staff cartref gofal am feddyginiaethau a dognau newydd hefyd.

Wrth werthuso'r adnodd, dangosodd arbenigwyr Prifysgol Caerdydd y gallai'r system ddileu 21 o 23 math o wall sy'n gysylltiedig â rheoli meddyginiaethau, a amlygwyd cyn rhoi'r adnodd ar waith. Gallai hefyd ddarparu nifer o ymyriadau i atal rhagor o wallau, gan leihau risgiau sylweddol i ddiogelwch cleifion.

Mae'r tîm yn amcangyfrif y gallai rhoi'r adnodd ar waith i leihau nifer y meddyginiaethau gwastraff arwain at arbed rhwng £3.2m a £4.6m bob blwyddyn, ar gyfer y 26,000 o welyau mewn cartrefi gofal yng Nghymru.

Dywedodd Dr Mat Smith, aelod o'r tîm gwerthuso yn Ysgol Fferylliaeth a Gwyddorau Fferyllol Prifysgol Caerdydd, "Rydym wrth ein bodd bod y beirniaid wedi cydnabod ein partneriaeth â Beacon Digital fel gwaith arloesol a blaengar. Rydym yn falch iawn ein bod wedi gallu dangos gwelliannau o ran diogelwch ac effeithlonrwydd yn y modd y rheolir meddyginiaethau mewn cartrefi gofal."

Daeth Kirsty Williams AC, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg yn Llywodraeth Cymru, i ymweld â thîm Cyfleoedd Byd-eang Prifysgol Caerdydd heddiw (dydd Iau, 8 Rhagfyr 2016), i ddysgu mwy am sut mae'r Brifysgol yn cynnig cyfleoedd i fyfyrwyr mewn cyd-destun rhyngwladol.

Mae Tîm Cyfleoedd Byd-eang Prifysgol Caerdydd yn adnodd pwrpasol ac yn ffynhonnell o arbenigedd ar gyfer yr holl gyfleoedd rhyngwladol sydd ar gael drwy'r Brifysgol. Gan ddefnyddio cysylltiadau'r Brifysgol â mwy na 300 o sefydliadau, yn Ewrop ac yng ngweddill y byd, mae'r Ganolfan yn rhoi cyfleoedd i fyfyrwyr is-raddedig gael lleoliad dramor, boed hynny fel rhan o'u gradd, neu fel rhan o gyfle i astudio, gweithio neu wirfoddoli dramor ar leoliad yn ystod yr haf.

Mae myfyrwyr sy'n treulio cyfnod dramor (yn gweithio, astudio neu'n gwirfoddoli) yn ystod eu hamser yn y brifysgol yn fwy cyflogadwy. Yn ôl adborth gan fyfyrwyr a dreuliodd amser dramor, roedd y lleoliadau wedi eu galluogi i ddatblygu sgiliau a fyddai'n ddefnyddiol mewn swyddi yn y dyfodol, a dangosodd adroddiad diweddar gan Gydffederasiwn Diwydiant Prydain fod profiad a enillir drwy leoliadau busnes a/neu interniaethau yn gallu gwneud cyfraniad pwysig at baratoi myfyrwyr ar gyfer swyddi.

Ar ôl y digwyddiad, dywedodd Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd, yr Athro Colin Riordan: "Mae gan Gymru hanes cryf o ddenu myfyrwyr rhyngwladol, ond er bod tua 10 y cant o fyfyrwyr y byd yn dewis astudio yn y DU, mae'n rhaid i ni wneud llawer mwy i annog ein myfyrwyr ein hun i symud o gwmpas.

“O blith ein myfyrwyr israddedig a raddiodd yn 2016, cymerodd 18% ohonynt ran mewn cynlluniau symudedd rhyngwladol, sy'n helpu i wella datblygiad personol myfyrwyr, eu dealltwriaeth ryng-ddiwylliannol, a'u galluoedd ieithyddol, ac yn eu helpu i ddatblygu llawer o'r sgiliau trosglwyddadwy y mae cyflogwyr yn chwilio amdanynt gan raddedigion..."

"Mae'r neges y mae'n rhaid i ni ei chyfleu yn syml: mae symudedd allanol yn fuddiol nid yn unig i'n myfyrwyr, ond hefyd i Gymru."

Dywedodd Kirsty Williams, Ysgrifennydd y Cabinet dros Addysg, Llywodraeth Cymru: “Mae ein prifysgolion yn ganolog i’n dyfodol cymdeithasol ac economaidd, ac maent yn ffynnu oherwydd yr amrywiaeth o bobl sy’n dod iddynt..."

“Roeddwn i’n awyddus iawn, felly, i ddysgu mwy am y gwaith a wnaed gan y Brifysgol, â sefydliadau yn Ewrop ac yng ngweddill y byd, i roi cyfle i fyfyrwyr ymgymryd â lleoliadau dramor. Mae’n gyfle gwych sy’n gallu ehangu profiad a gwybodaeth myfyrwyr am draddodiadau a diwylliannau eraill, a’u helpu i ennill sgiliau gwerthfawr a allai fod yn ddeniadol i gyflogwyr.”

Mae Ymddiriedolaeth Wellcome wedi cyflwyno Cymrodoriaeth Ôl-ddoethurol Syr Henry Wellcome i Dr James Kolasinki o'r Ysgol Seicoleg.

Mae'r dyfarniad yn galluogi ymchwilwyr ôl-ddoethurol sydd newydd gymhwyso i ddechrau gyrfaoedd ymchwil annibynnol a gweithio yn rhai o amgylcheddau ymchwil gorau'r byd.

Bydd Dr Kolasinski yn gwneud ei Gymrodoriaeth Henry Wellcome yng Nghanolfan Ymchwil Delweddu'r Ymennydd (CUBRIC). Fe gostiodd y ganolfan newydd hon £44m ac mae'n rhan o'r Ysgol Seicoleg ym Mhrifysgol Caerdydd. Bydd yn defnyddio sganiwr MRI 7-tesla i ddeall sut mae gwahanol rannau o'r ymennydd yn siarad â'i gilydd i gefnogi deheurwydd dynol.

Ymunodd Dr Kolasinski â Phrifysgol Caerdydd o Brifysgol Rhydychen lle'r oedd ganddo Gymrodoriaeth Ymchwil Iau yng Nghanolfan fMRI yr Ymennydd yn Rhydychen. Fe enillodd ei raddau israddedig ac ôl-raddedig ym Mhrifysgol Rhydychen, ac mae hefyd wedi cael Cymrodoriaeth von Clemm ym Mhrifysgol Harvard.

Fe gafodd y Ganolfan Ymchwil Delweddu'r Ymennydd newydd, lle bydd Dr Kolasinski yn cynnal ei ymchwil, ei hagor gan y Frenhines ym mis Mehefin 2016. Mae'n dod ag arbenigedd ynghyd sydd wedi galluogi Prifysgol Caerdydd i ennill ei phlwyf fel un o’r tair prifysgol orau yn y DU ym meysydd Seicoleg, Seiciatreg a Niwrowyddoniaeth, ochr yn ochr â phrifysgolion Rhydychen a Chaergrawnt.

Mae'r Ganolfan bedair gwaith yn fwy na chyfleusterau ymennydd blaenorol y Brifysgol ac mae'n cynnig yr offer niwroddelweddu gorau yn y byd i helpu gwyddonwyr i ddatgelu dirgelion yr ymennydd dynol.

Mae'r cyfleuster newydd wedi'i ariannu'n rhannol gan Gyngor Ymchwil y Gwyddorau Ffisegol a Pheirianneg (EPSRC), Cronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop drwy Lywodraeth Cymru, y Cyngor Ymchwil Feddygol (MRC), Ymddiriedolaeth Wellcome, Llywodraeth Cymru a Sefydliad Wolfson.

Gyda'i gilydd, mae'r buddsoddiadau hyn yn cefnogi arloesedd ym maes ymchwil delweddu'r ymennydd o’r radd flaenaf, gan gynnwys creu swyddi ymchwil hynod fedrus yng Nghymru. Nod y gwyddonwyr yn y Ganolfan yw cynnig cipolwg digynsail ar achosion cyflyrau niwrolegol a seiciatrig megis dementia, sgitsoffrenia a sglerosis ymledol, yn ogystal â deall sut mae ymennydd normal ac iach yn gweithio.

Mae'r Llywodraeth yn sicr o golli ei tharged yn ei maniffesto i haneru'r bwlch cyflogaeth ar gyfer pobl anabl erbyn 2020 os nad yw'n ymyrryd mewn modd penderfynol ac arloesol, yn ôl adroddiad newydd gan y Grŵp Seneddol Hollbleidiol am Anableddau.

Mae'r adroddiad, Ahead of the Arc, a gyhoeddir heddiw (7 Rhagfyr 2016), yn tynnu sylw at y ffaith na fydd y Llywodraeth yn cyrraedd ei tharged tan y flwyddyn 2065 os yw'n parhau ar y cyflymder presennol.

Mae'r adroddiad, a ysgrifennwyd gan bedwar Athro - Victoria Wass a Melanie Jones o Ysgol Busnes Caerdydd, Prifysgol Caerdydd; Nick Bacon o Ysgol Busnes Cass; a Kim Hoque o Ysgol Busnes Warwig - a Philip Connolly o Disability Rights UK, yn tynnu sylw at y ffaith y bydd y bwlch cyflogaeth presennol ar gyfer pobl ag anableddau yn lleihau gan 2.6 pwynt canran yn unig erbyn 2020 ar y cyflymder presennol, ac y bydd yn cymryd tan 2065 i gyrraedd y targed o 16 pwynt canran.

Mae'r adroddiad yn dadlau bod targed y Llywodraeth yn uchelgeisiol tu hwnt, ac y bydd angen gweithredu mewn modd penderfynol ac arloesol i'w gyflawni. Mae'n amlinellu sawl ymyrraeth newydd y bydd angen eu gwneud i gyrraedd y targed, gan ganolbwyntio'n benodol ar dri maes polisïau nad ydynt yn cael eu defnyddio digon ar hyn o bryd:

  1. Mae pobl anabl yn ei chael yn anodd cael mynediad at rwydweithiau busnes prif-ffrwd ac asiantaethau'r Llywodraeth sy'n gweinyddu grantiau ymchwil ac arloesedd (Innovate UK a'r Banc Busnes, er enghraifft). Mae'r Llywodraeth yn awyddus i ymchwilio i hunangyflogaeth ac entrepreneuriaeth fel modd o leihau'r bwlch cyflogaeth, ond mae hyn wedi'i danseilio ar hyn o bryd gan ddiffyg mynediad a chymorth gan y rhwydweithiau ac asiantaethau ariannu sydd eu hangen. Mae'r adroddiad yn argymell y dylid mynnu bod Innovate UK a'r Banc Busnes yn monitro a yw pobl anabl yn defnyddio eu gwasanaethau, yn datblygu cynlluniau i sicrhau bod mynediad pobl anabl at eu gwasanaethau'n gymesur, ac yn hyrwyddo eu gwasanaethau i bobl anabl.
  2. Roedd caffaeliad gwerth £242 biliwn gan y sector cyhoeddus yn 2015. Mae'r adroddiad yn dadlau y dylai'r llywodraeth wella hyn drwy nodi mai dim ond cwmnïau sy'n gwella rhagolygon cyflogaeth pobl anabl fydd yn cael contractau sector cyhoeddus, a hynny drwy fabwysiadu dull cynhwysol o recriwtio a chadw pobl anabl.
  3. Mae'r adroddiad yn tynnu sylw at ddiffyg data dibynadwy am faint a dosbarthiad bylchau cyflogaeth ar gyfer pobl anabl. Mae'n argymell y dylid mynnu bod pob sefydliad, yn enwedig y rhai sydd â chontractau neu sydd wedi eu hariannu gan y sector cyhoeddus, yn casglu a chofnodi statws anabledd eu cyflogwyr, defnyddwyr ac ymgeiswyr, a bod y wybodaeth hon yn cael ei defnyddio i ddatblygu cynlluniau a monitro cynnydd tuag at gyflogi a chadw mwy o bobl anabl, neu at gynnig gwasanaethau gwell ar eu cyfer. Ar y cyfan, nid yw'r data hwn am anableddau'n cael ei gasglu, ond mae'n rhan hanfodol o ddatblygu cynlluniau a monitro cynnydd tuag at gynnwys mwy o bobl anabl yn yr economi.

Dywedodd Dr Lisa Cameron AS, cadeirydd y Grŵp Seneddol Hollbleidiol am Anableddau: "Mae'r adroddiad hwn yn ystyried ffactorau y nad yw'r papur gwyrdd am gyflogaeth ac anableddau gan yr Adran Gwaith a Phensiynau yn eu hystyried – a fydd digon o swyddi gwag yn y dyfodol, a sut all y Llywodraeth sicrhau bod pobl anabl naill ai yn gallu creu swyddi neu fanteisio ar gyfleoedd mewn rhannau blaenllaw o'r economi? Mae'n dadlau bod angen perthynas newydd â phobl anabl lle bydd gwariant gan y Llywodraeth hefyd yn dwyn buddiannau cymdeithasol sy'n eu helpu i weithio; ac y dylai cyrff a ariennir gan y Llywodraeth, megis Innovate UK a'r Banc Busnes, dargedu cyfran o'u harian i gefnogi pobl anabl. Gellid defnyddio'r arian hynny i helpu pobl anabl ddod yn hunangyflogedig lle bo'n briodol, neu i ddechrau busnesau, dyfeisio cynhyrchion neu wasanaethau sy'n eu helpu i oresgyn rhwystrau i'r farchnad lafur, neu hyd yn oed creu marchnadoedd newydd sydd o fudd i bawb."

Ychwanegodd Philip Connolly, rheolwr polisïau Disability Rights UK ac un o awduron yr Ymholiad: "Bydd cyfleoedd gwaith newydd ac ychwanegol yn yr economi yn golygu y bydd cymorth i bobl ddychwelyd i'r gwaith yn fwy effeithiol, ac yn annog pobl anabl i symud ymlaen o fudd-daliadau, mewn achosion lle mae eu cyflwr iechyd yn caniatáu hynny. Rydym galw ar y Llywodraeth i weithredu ar sail canfyddiadau'r Ymholiad, ac i newid ei phwyslais o dorri fudd-daliadau pobl anabl i wella'r cymorth a gânt i gael swyddi a'u cadw."

Dywedodd yr Athro Victoria Wass o Ysgol Busnes Caerdydd, Prifysgol Caerdydd: "Efallai nad yw mesur statws anabledd aelodau staff, ymgeiswyr a defnyddwyr yn ymddangos yn weithgaredd diddorol nac angenrheidiol, ond mae'n gam hanfodol er mwyn nodi bylchau ar gyfer pobl anabl, ac i bennu targedau i'w lleihau, ynghyd â dwyn sefydliadau i gyfrif o ran cyrraedd y targedau. Heb fesur anableddau, nid oes modd dod o hyd iddynt, na'u rheoli."

Gall dysgwyr sy'n astudio amrywiaeth o gyrsiau i'w helpu i gael swydd neu astudio cwrs addysg uwch fynd ati nawr i ddysgu hanfodion Dadansoddeg Gymdeithasol yn rhan o'u hastudiaethau. Mae hyn o ganlyniad i berthynas hirdymor rhwng Prifysgol Caerdydd ac Agored Cymru.

Alan Smith o Agored Cymru a'r Brifysgol sydd wedi datblygu'r unedau dysgu hyn sy'n seiliedig ar Ddadansoddeg Gymdeithasol. Bydd y rhain ar gael naill ai drwy Ddiploma Mynediad at Addysg Uwch Agored neu fel unedau unigol y gellir eu defnyddio ar gyrsiau eraill.

Dywedodd Judith Archer, Arbenigwr Cwricwlwm a Rheolwr Datblygu Sgiliau Hanfodol Agored Cymru: "Mae gennym gytundeb gwaith gyda Phrifysgol Caerdydd i geisio ehangu'r defnydd o Ddadansoddeg Gymdeithasol. Mae hyn yn wych i ni gan ei fod yn dangos bod addysg uwch yn barod i weithio gyda ni ac yn gwerthfawrogi ein sgiliau ac arbenigedd. Mae Prifysgol Caerdydd yn cael ei hystyried ymysg  y goreuon yn y DU ac yn sicr y brifysgol orau yng Nghymru.

"Mae cyflogwyr yn rhoi pwyslais cynyddol ar weld bod darpar weithwyr yn gallu dangos y sgiliau dadansoddol hyn. Gall data fod yn hynod bwerus iawn ond rhaid ei ddefnyddio yn gywir.

"Mae Dadansoddeg Gymdeithasol yn sgil gwych a bydd yn paratoi dysgwyr ar gyfer mynd i'r brifysgol, beth bynnag fo'r pwnc y byddant yn eu hastudio. Hyd yn oed os ydynt yn astudio cwrs hanes yn y brifysgol, bydd angen iddynt wneud rhywfaint o waith dadansoddi. Mae Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol Prifysgol Caerdydd yn cynnig nifer o raglenni gradd y gall myfyrwyr fynd yn eu blaen i'w hastudio, gan gynnwys BSc mewn Dadansoddeg Gymdeithasol. Bydd yr unedau hyn yn helpu i baratoi'r rhai sydd am gael lle ar y cwrs."

Meddai Rhys Jones, darlithydd Dulliau Meintiol mewn Addysg Bellach a thiwtor derbyn myfyrwyr yn Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol y Brifysgol: "Ymchwiliad gwyddonol o brosesau cymdeithasol drwy ddefnyddio dadansoddiad meintiol yw Dadansoddeg Gymdeithasol. Mae amrywiaeth eang o gyflogwyr yn gwerthfawrogi'r sgiliau hyn. Nid oes digon o bobl sydd â'r sgiliau hyn; mae mwy iddo na chyfrifo ystadegau yn unig. Rhaid iddynt allu cwestiynu beth sy'n cael ei gyflwyno gan eraill fel tystiolaeth ac edrych ar elfennau o wybodaeth sy'n cael ei honni.

"Bydd myfyrwyr sy'n mynd ymlaen i astudio BSc mewn Dadansoddeg Gymdeithasol yn cael y cyfle i wneud modiwl lleoliad gwaith. Bydd hyn yn eu galluogi i ddefnyddio'r sgiliau y maent wedi'u dysgu ar y cwrs yn y gweithle. Mae lleoliadau gwaith wedi'u trefnu gyda Llywodraeth Cymru, Agored Cymru ac amrywiaeth eang o gyrff lleol yn y sector gwirfoddol.

"Nid gwneud rhagor o fathemateg neu ystadegau yw diben y cyrsiau hyn. Y nod yw deall cymdeithas drwy ddadansoddi patrymau a bod yn ddinasyddion gwybodus a beirniadol.  Bydd y sgiliau a'r cysyniadau a ddatblygir yn ystod y cwrs o fantais i'n myfyrwyr.

"Yr her nawr yw gwneud yn siŵr bod myfyrwyr ledled Cymru yn cael y cyfle i astudio'r cyrsiau arloesol a chyffrous hyn."

Cewch ragor o wybodaeth yma.  Agored Cymru yw'r corff dyfarnu blaenllaw ar gyfer darparwyr addysg a hyfforddiant yng Nghymru. Mae wedi ymrwymo i wneud yn siŵr bod dysgwyr o bob oed a lefel yn manteisio'n llawn ar eu gallu.