Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Mae Dr Juliette Wood, adroddwr llên gwerin byd enwog a thiwtor Addysg Barhaus a Phroffesiynol (CPE), wedi lansio llyfr newydd diddorol: Fantastic Creatures in Mythology and Folklore: From Medieval Times to the Present Day.

Mae Juliette wedi addysgu cyrsiau byr ac wedi cyflwyno darlithoedd cyhoeddus ar gyfer CPE ers blynyddoedd lawer ac mae'n boblogaidd gyda'n myfyrwyr. Gan ddefnyddio ffynonellau hanesyddol, chwedlau a llên gwerin, mae'r llyfr yn canolbwyntio ar rolau bwystfilod rhyfeddol - yn enwedig yr ungorn, y fôr-forwyn a'r ddraig - mewn cyfres o benodau thematig wedi’u trefnu yn ôl eu cartref chwedlonol, sef y tir, y môr neu'r awyr.  Dywedodd Juliette:

"Mi fuaswn yn hapus petai marchriffoniaid ac ungyrn yn greaduriaid go iawn. Yn wir, daeth pob un o'r anifeiliaid a ysgrifennais amdanynt yn y llyfr hwn, hyd yn oed y rhai sy'n ymddwyn yn wael, yn ffrindiau, o leiaf yn fy nychymyg. Mae bwystfilod rhyfeddol wedi bod yn sail i amrywiaeth o chwedlau, mythau a thraddodiadau hen a newydd. Mae llawer ohonyn nhw, fel môr-forynion, griffinau a dreigiau, yn gyfarwydd.

Mae rhai, fel Pegasus a'r afanc, yn tarddu o fytholeg neu mae rhai eraill, fel yr hippogriff, yn greadigaethau o ddychymyg llenyddol. Mae eraill, fel yr ungorn, wedi dod yn greaduriaid ffantasi, oherwydd bod llai o bobl yn credu ynddynt. Mae’n haws gofyn cwestiynau amdanynt na’u hateb. Ydyn nhw'n ffrwyth eich dychymyg, anghenfilod cyntefig neu ai dim ond afluniadau o rywogaethau sydd heb eu darganfod ydyn nhw?

Mae'r berthynas rhwng creaduriaid rhyfeddol a'r diwylliannau sy'n eu creu mor gymhleth ag y mae’n ddiddorol, ac mae'r llyfr hwn yn gobeithio taflu golau ar eu tarddiad a'u datblygiad a chynnig atebion rhannol o leiaf i'r cwestiynau hyn."

Mae Juliette yn parhau i addysgu yn CPE yn y flwyddyn newydd. Mae Pethau sy'n gwneud twrw gefn nos: Hud a lledrith, dewiniaeth a’r goruwchnaturiol yn dechrau ar 31 Ionawr. Dyma un o nifer o gyrsiau bywiog a diddorol sydd ar gael yn y Dyniaethau.  Dywedodd Juliette:

"Mae ffilmiau, llenyddiaeth, cyfryngau torfol a dewisiadau ffordd o fyw yn y byd heddiw yn adlewyrchu'r diddordeb parhaus mewn hud a lledrith a dewiniaeth. Mae credoau am ei fodolaeth a'r arfer wedi ffurfio agweddau o'r oes glasurol hyd heddiw. Bydd y cwrs hwn yn olrhain hanes a datblygiad syniadau am hud a lledrith a dewiniaeth. Bydd hefyd yn edrych ar sut maent yn effeithio ar lenyddiaeth y bedwaredd ganrif ar bymtheg a'r 'adfywiad goruwchnaturiol' cysylltiedig. Yn ogystal bydd yn edrych ar ddatblygiadau newydd mewn paganiaeth gyfoes a diwylliant poblogaidd."

Mae Dr Juliette Wood yn arbenigwr canoloesol hefyd sy'n addysgu yn yr Ysgol Hanes, Archeoleg a Chrefydd, ac Ysgol y Gymraeg ym Mhrifysgol Caerdydd. Mae hi wedi ysgrifennu llawer o lyfrau ac mae hi'n aelod rheolaidd o'r panel ar gyfres In Our Time BBC Radio 4.

Mae gennym nifer helaeth o gyrsiau rhan-amser diddorol ar gyfer oedolion yn dechrau ym mis Ionawr. Mae rhestr lawn o’r cyrsiau yma.

Cewch hyd i fanylion pellach am lyfr Juliette yma.

Things that go Bump in the Night: Magic, Witchcraft and the Occult

Dysgwch fwy am Gymru yn 2019 gyda detholiad o gyrsiau rhan-amser i oedolion i'ch diddori ac ysbrydoli.  Cynhelir y cyrsiau unwaith yr wythnos (dros gyfnod o 10 wythnos) yng nghanol Caerdydd, ac mae'r teitlau'n cynnwys:

Mae cyrsiau ychwanegol ar gael.  I gael rhagor o wybodaeth ac i gofrestru, ewch i www.cardiff.ac.uk/learn neu ffoniwch ni ar 029 2087 0000 i gael copi o’n prosbectws.  Rydym yn annog myfyrwyr i gofrestru cyn dyddiad dechrau’r cwrs i gadw eu lle. Mae maes parcio am ddim i fyfyrwyr sydd wedi cofrestru ar ein cyrsiau.

Rydym hefyd yn cynnig darlithoedd cyhoeddus AM DDIM a fydd o ddiddordeb i drigolion lleol:

Does dim angen cofrestru ar gyfer y darlithoedd ymlaen llaw, dim ond mynd yno ar y noson. Mae’r darlithoedd yn dechrau am 19.15.

Addysg Barhaus a Phroffesiynol, 21-23 Ffordd Senghennydd, Caerdydd CF24 4AG

www.cardiff.ac.uk/learn 029 2087 0000

Mae tad-cu i dri yn dangos nad yw byth yn rhy hwyr i gloddio'n ddwfn am wybodaeth ffres.

Mae Jeff, 72, yn astudio gradd mewn Hanes yr Henfyd ac Archaeoleg ym Mhrifysgol Caerdydd. Yn ddiweddar, dychwelodd ar ôl pum wythnos yn cloddio yn Galuberg, yr Almaen, sy'n ardal enwog ar draws y byd ar gyfer dod o hyd i greiriau hanesyddol anhygoel.

"Roedd yn waith caled," meddai Jeff, sy'n byw ger Caerdydd. "Ychydig o eli haul ar ddechrau'r diwrnod, yna byddem wrthi'n cloddio drwy'r dydd. Des o hyd i grochenwaith Neolithig, gan wneud y cyfan yn werth chweil.”

Mae hanes yr henfyd wedi ei gyfareddu ers ei fod yn ifanc, pan aeth ei frawd ag ef i Gaerleon, yn wyth mlwydd oed. Serch hynny, ni benderfynodd fynd ar drywydd ei ddiddordeb ymhellach hyd nes iddo ymddeol.

"Roeddwn yn ei chael yn anodd iawn hamddena – nid oedd yn teimlo'n iawn," meddai. "Clywais eu bod yn chwilio am wirfoddolwyr i gloddio yng Nghaerau, felly mi es i yno. Bûm yn gweithio gyda matog a rhaw, ond fy mhrif weithgaredd oedd hidlo, gan chwilio am rywbeth diddorol. Sylweddolais nad oeddwn yn dysgu hanes, roeddwn yn dysgu sut i wneud hanes."

Tra'n cloddio ym Mryngaer Caerau, digwyddiad a gafodd ei drefnu gan Brosiect Ailddarganfod Treftadaeth (CAER) Caerau a Threlái, clywodd Jeff am y llwybrau at radd oedd yn cael eu cynnal ym Mhrifysgol Caerdydd. Fel opsiwn amgen i Safon Uwch a chymwysterau mynediad i oedolion, mae'r llwybrau wedi'u dylunio ar gyfer oedolion sy'n dychwelyd i fyd addysg, sydd am symud tuag at astudio ar lefel gradd. Galluogodd Llwybr Archwilio’r Gorffennol Jeff i ddechrau gradd ran-amser yn yr Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd. Yn dilyn hynny, roedd wedi gallu dechrau gradd ran-amser yn yr Ysgol Hanes, Archaeoleg a Chrefydd.

Mae Jeff, sydd ar fin dechrau'r ail flwyddyn o gwrs pum mlynedd, yn gobeithio bod yn rhan o ddigwyddiadau cloddio eto, cyn gorffen ei radd.

"Mewn gwirionedd, allwch chi ddim dysgu archaeoleg oni bai eich bod chi allan yn y maes. Mae angen i chi gael profiad o ba mor heriol a boddhaol ydyw, er mwyn gallu dehongli'r hyn sydd o'ch blaen," meddai.

Ychwanegodd Dr Paul Webster, cydlynydd Llwybr Ymchwilio’r Gorffennol: "Mae brwdfrydedd ac awydd Jeff i ddysgu wedi bod yn amlwg ers iddo ddechrau'r cyrsiau Llwybrau Archwilio'r Gorffennol. Mae wedi cymryd o ddifrif at astudio hanes yr henfyd ac archaeoleg, ac wedi datblygu'n gyflym ac yn glir fel myfyriwr ar y Llwybrau, ac ar y cwrs gradd erbyn hyn. Wrth bob cam, mae'n profi nad yw hi'n rhy hwyr ar unrhyw adeg i ddysgu sgiliau newydd ac ennill profiadau newydd."

Mae'r Brifysgol yn cynnig 11 o lwybrau at raddau israddedig mewn amrywiaeth o feysydd, gan gynnwys gofal iechyd, newyddiaduraeth, ffarmacoleg feddygol ac ieithoedd modern. Mae rhagor o wybodaeth ar gael yma.

Nifer uchaf erioedo oedolion sy'n dysgu wedi dechrau graddau israddedig ym Mhrifysgol Caerdydd trwy gyrsiau rhan-amser yn hytrach na thrwy Safon Uwch.

Mae 41 o ddysgwyr wedi cwblhau rhaglen 'llwybr' gyda thîm Addysg Barhaus a Phroffesiynol y Brifysgol ac maent bellach wedi symud ymlaen i astudio gradd.

Yn aml nid oes angen cymwysterau blaenorol ar gyfer cyrsiau llwybr, sy'n cael eu cynnal gyda'r nos ac ar benwythnosau.

Mae myfyrwyr yn ennill credydau sy'n eu galluogi i wneud cais i astudio gradd ym Mhrifysgol Caerdydd a darparwyr Addysg Uwch eraill.

Mae'r dull arloesol hwn yn golygu bod modd i fyfyrwyr gael cyngor, cefnogaeth astudio a phrofiad o fod mewn Addysg Uwch cyn ymrwymo i astudiaethau israddedig.

Mae un ar ddeg o lwybrau ar gael sy'n cwmpasu pynciau megis gofal iechyd; ieithoedd modern; rheoli busnes neu gyfrifeg; hanes, archeoleg neu grefydd; a Saesneg, llenyddiaeth ac athroniaeth.

Mae un o fyfyrwyr llwybr eleni, Loren Williams o Gaerdydd, bellach wedi dechrau gradd mewn bydwreigiaeth.

Meddai: "Rydw i wedi elwa cymaint mwy na'r gofynion academaidd sydd eu hangen i wneud cais i astudio ar lefel gradd.

"Mae fy hunan-barch wedi cynyddu, mae gen i grŵp cymdeithasol newydd sy'n cynnwys pobl sy'n rhannu'r un diddordebau â mi ac mae fy sgiliau trefnu wedi gwella.

"Mae unrhyw beth yn bosibl; y cyfan sydd angen ichi ei wneud yw canolbwyntio arno, credu ynoch eich hun a chymryd y naid!

"Rwy'n hynod ddiolchgar am y cyfle hwn i wireddu fy mreuddwydion, a minnau yn 30 mlwydd oed, gyda dau o blant, swydd a gŵr."

Jordan Graham

Stori lwyddiannus arall yw Jordan Graham, a symudodd i Gymru o Ganada yn ddiweddar, sydd bellach yn astudio gradd mewn hanes.

Dywedodd fod dilyn rhaglen llwybr wedi ei alluogi i gwrdd â phobl newydd â diddordebau tebyg tra'n ymestyn ei addysg.

"Mae ystod eang o ddosbarthiadau ar gael yn y llwybr Archwilio'r Gorffennol, dwi wedi darganfod llawer o ddiddordebau newydd mewn pynciau amrywiol yn yr Ysgol Hanes, Archeoleg a Chrefydd," meddai.

"Roedd hyn i gyd yn bosib gyda chefnogaeth gyson y tiwtoriaid ymroddedig sy'n cynnal y cyrsiau – roeddwn i'n edrych ymlaen yn fawr at y dosbarth bob wythnos ac yn mwynhau rhoi cynnig ar rywbeth newydd."

Dr Alex Phillips, tiwtor Addysg Barhaus a Phroffesiynol, yn myfyrio ar y newidiadau cymdeithasol, gwleidyddol a diwylliannol aruthrol sydd wedi effeithio ar fywydau benywod yn ystod y can mlynedd diwethaf Drwy ymchwilio i hanes benywod yn ei theulu, mae Alex yn archwilio ym mha ffyrdd y mae chwyldro mewn arferion addysgol a chyfleoedd wedi agor byd o bosibiliadau ar gyfer ei merched ei hun, yn ogystal â chyflawniadau benywod yn fwy cyffredinol. Fel y mae hi’n pwysleisio’n ofalus, mae hanesion y rhai a aeth o'n blaen yn rhai personol iawn, ond hefyd ag arwyddocâd gwleidyddol dwfn.  

Rwyf wedi dangos i’m merched, a aned yn yr 21ain ganrif, fodrwy briodas eu hen-hen-famgu (HHF), a aned yn y 19eg ganrif.  Roeddwn i yn y dosbarth meithrin pan fu hi farw, ond rwy yn ei chofio hi.  Fe aethon ni i ymweld â’i thŷ yng nghefn gwlad. Bu'n sgwrsio â mam ac yn rhoi losin i mi. Pan gafodd HHF ei geni, y Frenhines Victoria oedd ar yr orsedd, ond dim ond dynion oedd yn aelodau o’r Senedd.  Doedd dim hawl gan fenywod i bleidleisio mewn etholiadau cenedlaethol. Ond tu allan i'r sefydliad, roedd pobl yn gwthio am gydraddoldeb. Tua adeg ei geni, sefydlwyd Coleg St. Hilda gan Dorothy Beale ac agor ei drysau i fyfyrwyr benyw (daeth yn un o golegau Prifysgol Rhydychen yn 1960).

Erbyn i HHF ddechrau yn yr ysgol, roedd Millicent Fawcett wedi sefydlu Undeb Cenedlaethol Cymdeithasau’r Bleidlais i Fenywod (NUWSS). Ar ôl troad y ganrif, symudodd sylw oddi wrth yr ymgyrchwyr heddychlon dros bleidlais i fenywod i’r swffragetiaid, pan sefydlwyd Undeb Cymdeithasol a Gwleidyddol y Menywod gan Emmeline Pankhurst, yn 1903.

Wrth i’m merched wylio’r Red Arrows yn ysgrifennu '100' ar draws yr awyr â’u hanwedd, i anrhydeddu canmlwyddiant yr Awyrlu Brenhinol, meddyliais am ddiwedd y Rhyfel Mawr yn 1918 a’r ymgyrchwyr dros bleidlais i fenywod yn y Deyrnas Unedig. Mae'n 100 mlynedd ers i fenywod gael y bleidlais (er bod hynny os oeddent dros 30 yn unig), ac i Constance Markievicz gael ei hethol yn fenyw gyntaf yn Nhŷ'r Cyffredin. Rwy’n dychmygu bywyd HHF fel olwyn fechan yn troi gyda miliynau o rai eraill mewn peirianwaith a chynllwynion ganrif yn ôl.

Priododd HHF ar ôl y rhyfel mawr. Yn 1920 rhoddodd enedigaeth i’r cyntaf o’i phedwar o blant, merch (HF) y byddai ei dwy ferch yn dod i’w hadnabod fel eu hen famgu. Byddai HHF wedi gallu pleidleisio am y tro cyntaf yn Etholiad Cyffredinol 1924. Mae’n bosib iawn ei bod wedi darllen A Room of One’s Own gan Virginia Woolf pan gafodd ei gyhoeddi yn 1929. Ond roedd llawer o rwystrau i'w goresgyn, yn enwedig rhai sy'n gysylltiedig â chyfleoedd a disgwyliadau.

Tyfodd HF, a’i holynodd, i fyny yn y 1920au, ar adeg pan nad oedd disgwyl i blant aros yn yr ysgol ar ôl cyrraedd 12 oed.  Gallai addysg barhau os oedd gan eich rhieni ddigon o arian i’ch anfon i ysgol breifat, neu petaech chi’n llwyddo i ennill ysgoloriaeth i’r ysgol ramadeg. Doedd yr opsiynau hyn ddim ar gael i lawer.  Beth hoffech chi wneud ar ôl tyfu i fyny? Yr ateb mwyaf tebygol i ferched oedd ‘priodi’.

Priododd HF ychydig ar ôl yr Ail Ryfel Byd a chael dau o blant: bachgen a merch (Mamgu). Gwelwyd newid cymdeithasol pellach yn sgîl adfeilion yr ail wrthdaro byd-eang trychinebus, gan gynnwys ffurfio’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol yn 1948. Er bod oedi ar y cychwyn oherwydd y rhyfel, paratôdd deddfwriaeth y ffordd ar gyfer addysg uwchradd wedi’i noddi gan y wladwriaeth hyd at 16 oed.

Bellach roedd gan Mamgu, oedd yn mynychu ysgol bentref leol yn y 1950au, gyfle i barhau â’i haddysg mewn ysgol ramadeg neu ysgol ‘uwchradd fodern’.  Roedd rhaid i Mamgu a’i ffrindiau ysgol sefyll arholiad o’r enw yr ‘11-plus’.  Mae profion cenedlaethol yn achosi llawer o ddadleuon tanbaid ar hyn o bryd, ond dylid cofio bod arholiadau o’r fath yn digwydd, ar yr adeg hon, yng nghyd-destun gwella mynediad i addysg.

Mamgu oedd un o'r ychydig yn ei dosbarth i basio arholiad yr ‘11-plus’ a sicrhau lle mewn ysgol ramadeg. Roedd hi wrth ei bodd yn wynebu’r her, a gwnaeth yn fawr o’i chyfleoedd, gan ragori yn ei harholiadau lefel ‘O’ ac ‘A’.  Ond wrth gyrraedd lefel addysg uwch, trawodd Mamgu y nenfwd gwydr nesaf.  Dim ond tua 1 o bob 20 person ifanc oedd yn mynd i’r Brifysgol yn y 1960au, ac roedd stigma diwylliannol am fenywod yn datblygu’n ddeallusion ‘ysgolheigaidd’.

Fodd bynnag, roedd Mamgu yn benderfynol o gael gyrfa a chyflawni ar lefel uchel (ryw ffordd neu’i gilydd), felly daeth yn Stiward Awyr ar gyfer Corfforaeth Awyr Tramor Prydain (BOAC), swydd oedd yn cael ei hystyried yn un aruchel, gyda chyflog da. Roedd hi’n falch o’i gwisg swyddogol, a bu’n teithio ar draws y byd.  Yn anffodus, bryd hynny roedd BOAC yn mynnu bod rhaid i aelodau benywaidd eu criw fod yn sengl a rhwng 21 a 27 oed (er nad oedd ots gan neb bod peilot gwryw yn briod). Daeth â’i gyrfa newydd i ben er mwyn priodi fy nhad.

Wrth i’r degawd nesaf wawrio, dechreuodd deddfwriaeth ddal i fyny gydag annhegwch arferion cyflogaeth; pasiwyd Deddf Cyflog Cyfartal yn 1970.  Yn yr un flwyddyn cyhoeddodd Germaine Greer The Female Eunuch (1970) a chyhoeddodd Simone de Beauvoir The Second Sex (1970). Yn ystod yr ail don o ffeministiaeth, roedd Mamgu yn benderfynol y dylai bywyd gynnig mwy o gyfleoedd i mi.

Er fy mod i’n aml yn fy amau fy hun, roedd hi bob amser yn credu yn fy ngalluoedd, ac fe anogodd fi i anelu’n uchel ar hyd fy nghyfnod ym myd addysg. Yn anad dim, bu’n meithrin y disgwyl y byddwn i’n gallu mynd i’r brifysgol.   Bant â fi i Gaerdydd, gyda cherdyn ffôn BT a llu o CDs Pearl Jam, Metallica, R.E.M. a Blur, i astudio ar gyfer gradd mewn Llenyddiaeth Saesneg.

A dyma fi heddiw, yn teimlo’n ffodus mod i heb orfod dewis rhwng cael teulu a chael gyrfa. Nawr mae’n bryd i mi annog eraill i fynd ar ôl eu huchelgais, cwestiynu popeth maen nhw’n ei ddarllen, credu ynddynt eu hunain, mynegi eu barn, ac ymuno mewn trafodaethau.

Wrth nodi canmlwyddiant yr ymgyrchu i sicrhau pleidlais i fenywod yn y Deyrnas Unedig, roeddwn i am ddathlu cyflawniadau awduron benyw yn eu geiriau eu hunain, gyda modiwl oedd yn archwilio newid cymdeithasol a diwylliannol yn y 19eg a’r 20fed ganrif.  Y teitl yw ‘Murder, She Wrote: Women and Crime Fiction’.  Dewisais ffuglen droseddol oherwydd y cysylltiad â’r camweddau sydd o dan yr wyneb yn ein cymdeithas, ac yn datgelu cynifer o ddiffygion, rhagfarnau ac ymddygiad rhagrithiol.  Rydw i wrth fy modd gyda’r genre chwyldroadol hwn.

Mae edrych yn ôl 100 mlynedd yn ein hatgoffa i beidio â chymryd hawliau a chyfrifoldebau yn ganiataol. Trwy ddeall effaith digwyddiadau hanesyddol ar ein teuluoedd ein hunain y gallwn ddechrau eu deall yn llawnach.  Ymhen rhai blynyddoedd, rwy’n gobeithio y bydd fy merched yn cael cyfle i fynd i’r brifysgol, ac yn credu digon ynddynt eu hunain i fanteisio ar y cyfle hwnnw, os byddan nhw’n dymuno. Mae ein teithiau yn rhai personol a gwleidyddol. Rydym ar ymdaith i’r dyfodol.

Mae Dr Alex Philips yn arbenigwr ar naratifau genres ffuglen ac antur y 19eg a’r 20fed garif, ac mae’n diwtor profiadol dros ben ym maes addysg oedolion, gydag Addysg Barhaus a Phroffesiynol, yn ogystal â’r Brifysgol Agored.   I gael rhagor o wybodaeth am gwrs newydd Alex, Murder She Wrote: Women and Crime Fiction,  cliciwch yma. Ar gyfer pob cwrs arall yn y dyniaethau, gan gynnwys llenyddiaeth ac ysgrifennu creadigol, ewch i’n  gwefan.

Ar ôl dychwelyd i addysg ar ôl saib o 10 mlynedd, mae’r fenyw 33 oed bellach wedi cyflawni gradd dosbarth cyntaf yn y Gwyddorau Cymdeithasol o Brifysgol Caerdydd.

Dywedodd y fam i ddau fod eu breuddwydion wedi’u gwireddu. “Fyddai hyn heb fod yn bosib heb gefnogaeth fy nheulu,” meddai. “Rhedodd fy mab i mewn i’r ysgol i ddweud wrth ei ffrindiau a’i athrawon fy mod i wedi pasio.”

Gadawodd Alysha yr ysgol yn 17 oed ac aeth yn syth i weithio fel gwas sifil. Dywedodd: “Ro’n i eisiau dechrau ennill arian ac ro’n i’n mwynhau fy ngwaith. Ond roedd wastad teimlad gen i nad oeddwn i wedi cyrraedd fy mhotensial llawn.”

Ar ôl derbyn pecyn dileu swydd, cymerodd saib o’r gweithle i fagu ei theulu - mae Joseph nawr yn wyth a Tallulah yn chwech.

“Yn ystod y cyfnod hwnnw, fe geisiais ddechrau yn y coleg deirgwaith ond am ba reswm bynnag, ni weithiodd pethau. Ro’n i’n teimlo na fyddai hyn yn digwydd i mi, fy mod i wedi colli fy nghyfle,” meddai.

Yna, dechreuodd Alysha sy'n byw gyda’i gŵr Matthew a'u plant yng Ngabalfa, Caerdydd weithio'n rhan-amser fel derbynnydd.
Daeth o hyd i lwybr newydd ar ôl ymweld â’r llyfrgell leol ar gyfer “Amser Odli” gyda'i phlant .

"Gwelais y llyfryn hwn am gyrsiau rhan-amser i oedolion.
Cefais gip cyflym arno ac roedd yn dweud nad oedd angen unrhyw gymwysterau arnoch i gofrestru. Ro’n i’n llawn cyffro. Ffoniais i nhw yn syth ar ôl cyrraedd adref. Fe ddwedon nhw eu bod yn cynnal diwrnod agored y diwrnod hwnnw, felly fe es i lawr i gwrdd â’r tiwtoriaid. Ffawd oedd hyn.”

Drwy gwblhau'r Llwybr at radd yn llwyddiannus yn adran Addysg Barhaus a Phroffesiynol y Brifysgol, cafodd gynnig diamod i astudio yn Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol.

“Fe ymddiswyddais a dechrau astudio’n amser llawn,” meddai.

Cyfaddefodd fod ei diwrnod cyntaf o ddarlithoedd yn un brawychus. “Ro’n i’n nerfus iawn ac yn poeni y baswn i’n edrych yn rhy hen i fod yno. Ond doedd hyn ddim yn wir o gwbl. Roedd yna gymysgedd go iawn o bobl yn astudio.

“Fe wnes i ymgartrefu’n gyflym a mwynhau’r gwaith yn fawr. Roedd mynd i ddarlithoedd yn ysbrydoliaeth ac roedd y tiwtoriaid mor gefnogol, yn arbennig o’r ffaith fy mod i’n cydbwyso fy nghwrs gyda magu dau o blant.”

Wrth sôn am y seremoni raddio, dywedodd Alysha: "Roedd yn foment eithaf emosiynol. Dwi wedi gwneud ffrindiau newydd o bob cefndir, a dwi’n gwybod y byddwn ni’n cadw mewn cysylltiad. Dwi’n edrych ymlaen at weld beth ddaw gyda’r dyfodol.”

I ddysgu mwy am lwybrau at radd, ewch i https://www.caerdydd.ac.uk/part-time-courses-for-adults/pathways-to-a-degree

Mae Dr Emma Yhnell, o Sefydliad Ymchwil y Niwrowyddorau ac Iechyd Meddwl y Brifysgol, wedi’i dewis gan Gymdeithas Wyddoniaeth Prydain (BSA) i gyflwyno un o ddarlithoedd nodedig y Wobr eleni.

 hithau’n un o saith ymchwilydd gorau y DU, ac yn cael ei chydnabod am ei gwaith arloesol a’i sgiliau cyfathrebu dymunol, bydd Emma yn destun dathlu yng Ngŵyl Gwyddoniaeth Prydain yn Hull, lle bydd yn rhoi Darlith Gwobr Charles Darwin ar gyfer y Gwyddorau Amaethyddol, Biolegol a Meddygol.

Bydd Emma yn siarad am ei gwaith ymchwil arloesol, gan ddatgelu sut mae hi’n parhau i wthio ffiniau ei maes ymchwil, sef clefyd Huntington. Bydd hi’n dathlu llwyddiannau defnyddio hyfforddiant yr ymennydd i hyrwyddo manteision cynnwys y cyhoedd a chleifion mewn ymchwil ac ystyried yr heriau o chwilio am driniaethau ar gyfer clefyd Huntington.

“Rydw i wrth fy modd fy mod wedi cael fy newis i gyflwyno Darlith Charles Darwin Cymdeithas Wyddoniaeth Prydain 2018”, dywedodd Emma.

“Mae’n cynnig llwyfan gwych i dynnu sylw at yr ymchwil parhaus i glefyd Huntington. Mae’n anrhydedd enfawr dilyn yn ôl traed cyfathrebwyr gwyddoniaeth anhygoel gan gynnwys Maggie Aderin-Pocock a’r Athro Brian Cox. Alla i ddim aros i roi fy narlith yn rhan o Ŵyl Wyddoniaeth Prydain yn Hull fis Medi.”

Mae Gŵyl Wyddoniaeth Prydain yn cael ei chynnal rhwng dydd Mawrth 11 a dydd Gwener 14 Medi ym Mhrifysgol Hull a bydd dros 100 o ddigwyddiadau ar y campws ac ar draws y ddinas. Mae’n rhoi cyfle i gwrdd ag ymchwilwyr wyneb yn wyneb a thrafod ymchwil arloesol, arloesedd a syniadau ym meysydd gwyddoniaeth, technoleg a pheirianneg.

Mae Emma hefyd wedi addysgu cwrs rhan-amser mewn Addysg Barhaus a Phroffesiynol ers tair blynedd.  Dywedodd 'Pleser o’r mwyaf yw addysgu ar gyfer Addysg Barhaus a Phroffesiynol. Mae'r oedolion sy'n dysgu yn fy ysbrydoli, ac mae'n wych gwybod fy mod yn chwarae rhan fach wrth eu helpu i gyflawni eu llawn botensial.'

Yn y 1990au, roeddwn i’n blentyn dosbarth gweithiol, o ystâd cyngor nid nepell o Rydychen, lle nad oedd unrhyw un yn mynd i’r chweched dosbarth, heb sôn am brifysgol. Dwi’n cofio cael bag chwarae arian enfawr, côt fawr borffor, a phyrm. Tua 1992, daeth fy rhieni ar draws Cynllun Lleoedd a Gynorthwyir y Llywodraeth Geidwadol. Dwi’n cofio cael cyfweliad â’r brifathrawes mewn ysgol annibynnol leol a gwnaethon ni siarad llawer am yr hyn yr oeddwn i’n ei ddarllen, yn arbennig The Lord of the Rings.

Ychydig wedi hynny, sefais yr arholiad mynediad. Ar gyfer daearyddiaeth, cefais fap o Awstralia i’w labelu ac ysgrifennais Alice Springs ar bob saeth gan fy mod i’n gwybod y byddai un ohonynt yn gywir. Mewn mathemateg, ysgrifennais lawer o farciau cwestiwn - roedd yn un pwnc lle roeddwn wastad ar ei hôl hi.

Rhwng arholiadau, byddai rhai o’r disgyblion yn edrych ar fy ôl. Doedd ganddyn nhw ddim pyrms. Na chotiau porffor. Na bagiau chwaraeon mawr arian. Roedden nhw’n ffeind iawn, yn fy nghanmol ar fy siwmper streips (yr oedd fy mam wedi rhoi benthyg imi) ac roedd ganddyn nhw wallt hyfryd. Ond dyna pryd y sylweddolais fy mod i’n wahanol.

Yng ngwanwyn ‘93, cefais le yn yr ysgol, wedi’i ariannu gan y Cynllun Lleoedd a Gynorthwyir. Ond thalodd hynny ddim am bethau ychwanegol fel llyfrau, tripiau ac arian cinio. Roedd grant gwisg ysgol ar y dechrau, ond doedd hwnnw ddim yn talu am bopeth, yn enwedig gan mai o un siop benodol yn unig yr oedd modd prynu’r wisg ysgol. Ches i erioed wisg sbâr.

Dywedodd merch yn y dosbarth Gwyddoniaeth Gartref wrthyf, “Dwi’n hoffi fy becyn gwnïo”. Oedd hi o ddifrif? Roedd gan bawb arall fasgedi o siopau mawr. Roedd gen i dwb hufen iâ, wedi’i orchuddio â ffelt browngoch a las. Gwnaeth mam ymdrech fawr â hwnnw, ac fe’i cedwais am flynyddoedd lawer.

Pan es i’r ysgol, cymrodd flwyddyn i mi ddal i fyny. Roeddwn i fel sbwng. Cyn hynny, fi oedd y plentyn a gafodd ei fwlio am fod yn rhy glyfar. Yn yr ysgol wladol, cuddiodd giang o ferched fy mag cinio tu ôl i seston toiled am hwyl. Ond yn yr ysgol annibynnol, roedd dysgu’n iawn. A dweud y gwir, roedd disgwyl imi wneud yn dda yn academaidd.

Ond roedd pethau gwahanol i ymdopi â nhw. Unwaith, dywedodd merch wrthyf nad oedd ei thad yn credu mewn tai cyngor. Sut ydych chi’n ymateb i ddirmyg cynhenid rhywun am yr adeilad sy’n eich cadw chi’n ddiogel gyda’r nos?

Wrth edrych yn ôl, prin y galla i gredu faint o amser a dreuliais i’n poeni am arian, er taw’r holl bwynt oedd codi fy nyheadau. Ac i gymryd y pyrm, y gôt fawr borffor, a’r bag chwaraeon arian enfawr i ffwrdd ohonof. Os taw dyhead oedd pwrpas y peth, fe weithiodd. Ond beth oedd y gost? Y gost o wastad deimlo nad ydych yn ddigon da? Bob amser yn gorfod fy mhrofi fy hun? Neu ddim teimlo perthyn?

Erbyn diwedd 1997, cefais gynnig i astudio Saesneg yng Ngholeg St Anne, Prifysgol Rhydychen. Roedd y cyfweliad yn anodd, ond hidiodd o ddim arnaf. Mewn ffordd ryfedd, fe wnes ei fwynhau. Er, sylweddolais fy mod wedi bod yn ynganu Coleridge yn anghywir yr holl amser.

Ond doedd plant o Blackbird Leys ddim yn mynd i’r brifysgol ac yn sicr ddim yn mynd i Rydychen. Pan es i nôl fy ngraddau, ni fyddai unrhyw un yn edrych arnaf. Roeddwn i’n gwybod ei fod yn ddrwg. Roedd yr embaras o ddweud wrth bawb fy mod i heb ei wneud yn ofnadwy. Derbyniais fy nghynnig wrth gefn yn teimlo fel methiant.

Symudais o ystâd cyngor i ganol y Siroedd Cartref lle roedd pawb wedi bod i ysgolion da, gyda gwallt hyfryd ac yn mynd adref ar y penwythnos i lefydd fel Virginia Water. Tymor barais i. Doedd fy nhiwtor personol ddim yn gwybod fy enw pan es ato i dynnu fy enw’n ôl. Sylwodd neb arnaf yn dianc a rhoi’r gorau iddi’n ddistaw.

Rai blynyddoedd yn ddiweddarach, gyda dau blentyn bach, dechreuais dystysgrif sylfaen rhan amser ym Mhrifysgol Rhydychen, yn yr Adran Addysg Barhaus. Dyma pryd newidiodd bopeth i mi. Roedd fy hyder dal yn isel. Roeddwn i dal i deimlo’n fethiant, yn y bôn. Ond roedd gennyf y tiwtoriaid gorau oll, a dechreuais gredu ynof fy hun eto.

Ymlaen dros ddegawd a dyma fi â PhD a swydd darlithydd yn adran Addysg Barhau a Phroffesiynol Prifysgol Caerdydd, yn addysgu dysgwyr sy’n oedolion ac yn rhedeg rhaglen sy’n debyg iawn i’r un a roddodd ail gyfle imi.  Dwi’n dal i deimlo’n lletchwith, yn anghyfforddus a ddim yn perthyn. Ond, yr hyn sylwais i arno ydy, yn fwy nag erioed, fod y teimladau hynny’n diflannu pan ddaw myfyriwr ataf ac yn dweud “Alla i ddim gwneud hyn - dydy hwn ddim i bobl fel fi” ac y galla i ddweud: Dwi’n deall, mae’n deimlad ofnadwy, ond mae addysg i chi. Gallwch wneud hyn. A byddaf i’n eich helpu.

I gael rhagor o wybodaeth am y rhaglen Llwybrau i Radd yn y dyniaethau, gan gynnwys Llenyddiaeth Saesneg, Iaith Saesneg, Athroniaeth, Ysgrifennu Creadigol, Y Cyfryngau a Newyddiaduraeth a Hanes, ewch i’r gwefannau addysg Barhaus a Phroffesiynol.

Mae’r erthygl wreiddiol i’w gweld yn ei chyfanrwydd ar Wales Art Review.

Mae prifysgolion yn y DU yn mynd drwy gyfnod anodd ar hyn o bryd ac wedi eu beirniadu’n hallt gan nifer o sylwebwyr y cyfryngau. Mae agendâu amrywiol yn cael eu gwthio. Mae addysg uwch naill ai’n cael ei rhedeg fel busnes, neu’n peidio talu digon o sylw i’r cwsmer; telir cyflogau rhy uchel i staff uwch tra bod myfyrwyr yn wynebu dyled gydol oes: a’r hyn sy’n peri mwyaf o bryder, caiff gwybodaeth arbenigol ei dibrisio ac addysg ei chwestiynu.

Tynnwyd fy sylw o’r safbwyntiau hyn gan y gwahoddiad i ymuno â myfyrwyr a staff yr isadran Addysg Barhaus ar gyfer seremoni wobrwyo, a chyfle i fyfyrio ar rôl prifysgolion mewn bywyd dinesig.

Nid yn unig at astudiaeth uwch y cyfeirir y term “addysg uwch”: mae hefyd yn gallu trawsnewid bywydau. Mae gwaith John Henry Newman, “The Idea of a University” (1852), yn cyflwyno delfryd sy’n berthnasol heddiw: “Yn y lle hwn, caiff ymchwil ei datblygu … caiff gwallau eu dadlennu, gan wrthdrawiad meddwl â meddwl, gwybodaeth â gwybodaeth.”

Mae’r cysyniad cyfannol a rhyddfrydig hwn o addysgu y tu hwnt i gyfyngiadau arbenigol (ac yn rhydd rhag dyfarniadau crefyddol) yn sail i sylfaen prifysgolion dinesig yng Nghymru a Lloegr.

Mae ein prifysgol yn enghraifft wych o’r uchelgais hwn. Mae ein Siarter Brenhinol o 1884 yn sôn am y Brifysgol yn cynnig “cyfarwyddyd ym mhob maes o addysg gyfannol a rhyddfrydig … yn darparu ar gyfer pobl nad ydynt wedi’u derbyn yn fyfyrwyr.” Heddiw, disgrifir ein cenhadaeth yn gryno ond heb fod yn llai grymus: rydym yn bodoli “i greu a rhannu gwybodaeth ac i addysgu er budd pawb.”

Y ddarpariaeth hon o addysg er budd pawb a gafodd ei dathlu yn ddiweddar wrth i mi gyflwyno tystysgrifau a gwobrau i fyfyrwyr Addysg Barhaus.

Mae’r adran wedi datblygu yn helaeth. Y dyddiau hyn, mae Addysg Uwch yn darparu llawer o gyrsiau rhan-amser i’r cyhoedd, ehangu mynediad a gweithgareddau datblygiad proffesiynol, modiwlau unigol i fyfyrwyr israddedig a’r Llwybrau rhan-amser i amser llawn a gyflwynwyd yn ddiweddar.

Mae Addysg Barhaus yn dod â phobl o bob cefndir o fywyd i’n cymuned academaidd – calon ein cenhadaeth ddinesig. Mae’n dystiolaeth gadarn o’n gwreiddiau yn ein dinas, gan ddod ag ysgolheictod un o brifysgolion mwyaf blaenllaw’r byd i’r gymuned a’i sefydlodd. Yn fwyaf pwysig, mae’n rhoi grym yn nwylo’r bobl, ac yn chwalu’r portreadau cyfryngol o ‘dyrau ifori’, sy’n cadw draw o fywyd dinesig.

- Yr Athro Gary F Baxter, Dirprwy Is-Ganghellor Coleg y Gwyddorau Biofeddygol yn cyflwyn’or dyfarniadau I’r myfyrwyr

Peidiwch â bod ofn newid eich bywyd

Newidiodd Karin Kanias ei bywyd pan fachodd gopi o’r llyfryn Dewisiadau yn 2013, a daeth o hyd i’r Llwybr at y Gwyddorau Cymdeithasol.  Bydd stori Karin yn eich ysbrydoli yn ogystal â’ch cymell i ddychwelyd at ddysgu (hyd yn oed os ydych wedi bod yn ddieithr i fyd addysg am sawl blwyddyn).

“Ar ôl gadael yr ysgol yn dilyn Safon Uwch, ymunais â’r byd gwaith ac roedd amgylchiadau’n pennu mai dyna lle fyddwn i am fwy nag 20 mlynedd. Fodd bynnag, bu’n fwriad gennym erioed i barhau i ddysgu ac ar ôl cymryd prawf ar-lein wnaeth awgrymu fy mod yn rhoi cynnig ar Seicoleg, chwiliais am gyrsiau rhan amser a dod o hyd i’r llyfryn Dewisiadau.

Roedd fy nghwrs cyntaf yn gwrs chwe wythnos mewn Seicoleg Gymdeithasol; cam bychan yn ôl i fyd addysg, wnaeth roi blas i mi o’r hyn i’w ddisgwyl a’m tynnu i mewn! Roeddwn eisiau rhagor, a des i wybod am Lwybr at y Gwyddorau Cymdeithasol Addysg Barhaus a Phroffesiynol, felly rhoddais gynnig arni a dechrau ar y cwrs ym mis Medi 2013.

Dyma’r union beth oedd ei angen arnaf. Gwyddwn lle’r oeddwn am fynd, ac roedd hwn yn cynnig llwybr i mi yno. Yn ogystal, roedd yn siwrnai nad oedd yn rhaid i mi ei chymryd wrth fy hun. Cefais gefnogaeth lawn gan bob aelod o’r staff ac am fod y grwpiau’n gymharol fach, roedd yn hawdd mynd at y tiwtoriaid am gymorth, pe byddai ei angen.

Llwyddais ar ddiwedd y flwyddyn gyntaf, gan fy ngalluogi i ymuno ag Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol yn un o Brifysgolion y grŵp uchel ei fri, Grŵp Russell. Er i mi simsanu rywfaint yn ystod fy mhrofiad o ddysgu – sydd i’w ddisgwyl, fel myfyriwr aeddfed – cefais fy nghymell i barhau gan y cymorth oedd ar gael, ac rwy’n hynod o falch iddynt wneud hynny!

Graddiais ym mis Gorffennaf eleni gyda BSc yn y Gwyddorau Cymdeithasol (2:1) ac rwy’n aelod graddedig o Gymdeithas Seicolegol Prydain. Yn ogystal, rwyf wedi gwneud ffrindiau gydol oes! Rwyf wedi dychwelyd i Brifysgol Caerdydd ar gyfer fy nghwrs ôl-raddedig a’m gobaith yw graddio eto’r haf nesaf!

Byddwn yn cynghori unrhyw un i beidio ag ofni newid eich bywyd drwy addysg – oni fyddai aros yn eich unfan am 20 mlynedd arall yn fwy brawychus? Trowch yr ofn hwnnw'n gyffro, a wynebwch yr her, wyddoch chi ddim lle bydd hynny'n mynd â chi!"

Bydd y Llwybr at y Gwyddorau Cymdeithasol nesaf yn dechrau ym mis Medi 2018.  Mae manylion am ein ystod eang o lwybrau i’w cael yma.