Ewch i’r prif gynnwys

Cyllid i Gymru yn llai na'r hyn a allai fod ei angen i ymateb i’r coronafeirws, yn ôl academyddion

9 April 2020

Money and graph

Dylai cyfyngiadau ar allu Llywodraeth Cymru i fenthyg arian gael eu llacio'n sylweddol i ymdopi â phandemig Covid-19, yn ôl adroddiad gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd.

Mae ymchwilwyr ar raglen Dadansoddi Cyllid Cymru yn dweud y dylai Cymru gael mwy o hyblygrwydd i reoli ei chyllid yn ystod y cyfnod eithriadol hwn. Byddai diwygio pwerau benthyg dros dro yn galluogi’r wlad i gael gafael ar filiynau yn rhagor o arian, a allai gael eu neilltuo ar gyfer gwasanaethau cyhoeddus hanfodol megis y GIG a gofal cymdeithasol.

Ar hyn o bryd, dim ond ar gyfer prosiectau cyfalaf y gall Llywodraeth Cymru fenthyg arian neu wneud iawn am ddiffygion mewn refeniw trethi. Ni all fenthyg arian i dalu am wariant o ddydd i ddydd, a chaiff ei gyfyngu i fenthyg hyd at £125m y flwyddyn o gyfrif a elwir yn Gronfa Wrth Gefn Cymru - ac mae eisoes wedi cyrraedd yr uchafswm hwn.

Gyda'r cyfyngiadau hyn ar waith, mae Llywodraeth Cymru wedi cynyddu'r gwariant i frwydro yn erbyn y coronafeirws drwy ddefnyddio trosglwyddiadau o Lywodraeth y DU drwy fformiwla Barnett - yn seiliedig ar gyfran y boblogaeth o'r gwariant yn Lloegr - a thrwy ailddyrannu arian sydd eisoes yn ei chyllideb ei hun.

Er nad ydym wedi gweld yr effaith lawn ar Gymru yn ystod y pandemig eto, mae'r adroddiad yn dadlau y gallai ffactorau fel poblogaeth hŷn Cymru a lefelau uwch o bobl ag afiechyd ac anableddau olygu nad yw'r dyraniad hwn yn adlewyrchu'r gofynion ychwanegol a wynebir gan wasanaethau cyhoeddus.

Meddai’r ymchwilydd Guto Ifan: "O ystyried maint yr argyfwng iechyd ac economaidd o ganlyniad i bandemig Covid-19, mae angen diwygiadau brys er mwyn i Lywodraeth Cymru allu ymateb mewn ffordd sy'n diwallu anghenion ein dinasyddion.

"Nid yw'r fformiwla ariannu a ddefnyddir i benderfynu ar gyllid ychwanegol i Gymru yn seiliedig ar angen, a byddai hyn yn risg pe byddai Cymru’n cael ei heffeithio’n gymharol fwy gan y Coronafeirws.

"O ystyried bod cyfraddau llog ar eu lefelau isaf erioed, gallai'r gallu i fenthyg ar gyfer gwariant o ddydd i ddydd hefyd fod yn adnodd pwysig dros dro i fynd i'r afael â'r pandemig dros y misoedd nesaf, boed hynny'n gyllid ar gyfer gwasanaethau rheng flaen yn y GIG a gofal cymdeithasol, neu'n help gyda biliau a chostau byw.

"Rydym yn cynnig opsiynau yn yr adroddiad i Lywodraeth y DU addasu'r fframwaith cyllidol – y rhain yw’r trefniadau ar gyfer dosbarthu cyllid i Gymru."

Dywed ymchwilwyr y byddai dileu'r cyfyngiadau ar ostyngiadau o Gronfa Wrth Gefn Cymru yn rhoi £155 miliwn yn ychwanegol o wariant o ddydd i ddydd ar gyfer 2020-21.

Ar hyn o bryd, gall Llywodraeth Cymru fenthyg hyd at £200m y flwyddyn, a hyd at uchafswm o £500m i gyd. Dim ond i dalu am ddiffygion mewn refeniw trethi y gall yr arian hwn gael ei ddefnyddio, ac ni all ariannu gwariant arfaethedig o ddydd i ddydd, sy'n cynnwys yr ymateb ariannol i Covid-19.

Hyd yma, mae camau cyllideb Llywodraeth Cymru wedi canolbwyntio ar gynnig cymorth i fusnesau drwy'r system cyfraddau annomestig, sy’n costio tua £1.3bn, a phecyn cymorth gwerth £1.1bn ar gyfer yr economi a gwasanaethau cyhoeddus yng Nghymru. Mae'r cyllid ar gyfer y camau hyn yn deillio'n bennaf o 'gyllid canlyniadol Barnett ' yn sgîl cyhoeddiadau polisi yn Lloegr.

Ychwanegodd Guto Ifan: "Mae'n ansicr iawn i ba raddau y bydd Llywodraeth Cymru yn gallu dod o hyd i arbedion sylweddol pellach o rannau eraill o'r gyllideb i ariannu ei hymateb i’r Coronafeirws. Mae angen cymryd camau i sicrhau bod pobl yng Nghymru yn cael cefnogaeth lawn yn ystod y cyfnod anodd hwn."

Rhannu’r stori hon

We undertake innovative research into all aspects of the law, politics, government and political economy of Wales, as well the wider UK and European contexts of territorial governance.