Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Mae'r Ganolfan Lled-ddargludyddion Cyfansawdd wedi cyhoeddi prosiect gwerth £1.1m i ddatblygu platfform cyflym iawn ar gyfer systemau cyfathrebu'r 21ain ganrif.

Mae'r Ganolfan, sy'n fenter ar y cyd rhwng Prifysgol Caerdydd ac IQE plc, wedi cael y prosiect ymchwil a datblygiad cydweithredol drwy alwad technolegau newydd a thechnolegau galluogi Innovate UK.

Bydd prosiect SUPER8 yn datblygu platfform trosdderbynyddion newydd sy'n eithriadol o gyflym, ar gyfer systemau cyfathrebu data optegol mewn canolfannau cwmwl ar raddfa enfawr. Mae'r trosdderbynyddion yn cyfuno trosglwyddydd a derbynnydd mewn un pecyn electronig, ac yn cael eu defnyddio ar draws dyfeisiau cyfathrebu di-wifr fel ffonau symudol, ffonau heb gordyn, a radios dwyffordd.

Bydd y Ganolfan yn cydweithio mewn consortiwm i droi'r wybodaeth wyddonol yn broses gweithgynhyrchu helaeth ymhen 30 mis. Y partneriaid eraill yn y prosiect yw Compound Semiconductor Technologies Ltd (CST) o Glasgow, a chanolfan weithgynhyrchu cwmni KAIAM Corporation yn y DU, sydd â'i bencadlys yng Nghaliffornia.

Dywedodd Arweinydd y Prosiect, Dr Wyn Meredith: "Mae gwasanaethau cwmwl, fideo ar alwad a gwasanaethau 'Rhyngrwyd Pethau' newydd yn ysgogi cynnydd enfawr yn y galw am led band data ledled y byd..."

"Bydd y prosiect hwn yn datblygu ac yn cynhyrchu ateb i'r DU gyfan, gan ddefnyddio deunyddiau lled-ddargludyddol cyfansawdd o'r radd flaenaf ac arbenigedd ynglŷn â dyfeisiau yn y Ganolfan a CST gyda thechnoleg cylchred integredig ffotonig hynod arloesol KAIAM."

Sefydlwyd y Ganolfan yn 2015 gyda'r nod o gyflymu'r broses o fasnacheiddio ymchwil i ddeunyddiau a dyfeisiau lled-ddargludyddol cyfansawdd. Mae wedi'i lleoli yng Nghaerdydd ac mae'n rhan hanfodol o'r broses o ddatblygu clwstwr lled-ddargludyddion rhagorol yn ne Cymru.

Mae'r Prif Ysgrifennydd Gwladol a'r Gweinidog dros Swyddfa'r Cabinet, y Gwir Anrhydeddus Damian Green AS, ac Ysgrifennydd Gwladol Cymru, y Gwir Anrhydeddus Alun Cairns AS, wedi ymweld â Sefydliad Lled-ddargludyddion Cyfansawdd Prifysgol Caerdydd.

Wrth ymweld ag adweithyddion epitacsi pelydr moleciwlaidd newydd y Sefydliad, clywodd gweinidogion y Cabinet sut bydd y cyfleusterau newydd yn hwyluso datblygiad clwstwr lled-ddargludyddion cyfansawdd yng Nghymru.

Bydd lled-ddargludyddion cyfansawdd, sy'n perfformio 100 gwaith yn gyflymach na silicon, yn arwain at ddatblygiadau technolegol mwyaf y ganrif hon. Bydd y Sefydliad yn cefnogi'r datblygiadau hyn drwy droi ei ddarganfyddiadau newydd ym maes ymchwil lled-ddargludyddion cyfansawdd yn gynhyrchion newydd.

Bydd ei gyfarwyddwr, yr Athro Diana Huffaker, a'i thîm ymchwil Sêr Cymru, yn defnyddio'r adweithyddion i archwilio ffyrdd newydd o dyfu crisialau lled-ddargludyddion cyfansawdd â phurdeb uchel.

Gan weithredu dan amgylchiadau gwactod uchel dros ben, mae'r adweithyddion yn galluogi ymchwilwyr i dyfu strwythurau crisial aml-haen cymhleth, a hynny un haen atomig ar y tro. Gellir dylunio un strwythur penodol, a elwir nanogolofn, i wella perfformiad synwyryddion ac allyrwyr golau, megis synwyryddion isgoch, laserau a deuodau allyrru golau.

Y peiriannau epitacsi yw'r pwynt dechrau ar gyfer ymchwil a datblygu ym maes diwydiant. Byddant yn cynhyrchu'r deunyddiau sydd eu hangen ar gyfer dyfeisiau newydd fydd yn cael eu harchwilio mewn ystafell lân y Sefydliad.

Bydd yr ystafell lân yn cynnig galluoedd cynhyrchu a nodweddu o'r radd flaenaf i'r clwstwr rhanbarthol, ac yn prosesu'r wafferi ansawdd-uchel sydd eu hangen i dreialu cynhyrchion y dyfodol. Bydd hefyd yn cynnal ymchwil sy'n berthnasol o safbwynt masnachol, ac yn agor ei ddrysau i ddefnyddwyr diwydiannol ar gyfer cydweithio uniongyrchol a gwasanaethau.

Dywedodd yr Athro Huffaker: "Bydd yr adweithyddion yn ein galluogi i weithio o'r lefel atomig i fyny, a threialu'r deunyddiau a strwythurau newydd sy'n gallu chwyldroi'r diwydiant technoleg..."

Ychwanegodd yr Athro Colin Riordan, Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd: "Mae Prifysgol Caerdydd yn ddiolchgar am y gefnogaeth gan Lywodraethau'r DU a Chymru wrth i ni feithrin partneriaethau â byd diwydiant a helpu i greu'r clwstwr lled-ddargludyddion cyfansawdd cyntaf yma yng Nghymru. Mae angen y prosiectau arloesol hyn ar raddfa fawr er mwyn sbarduno twf economaidd, a'r ffordd orau o gyflawni hyn yw'r math hwn o gydweithio agos rhwng y byd academaidd, byd busnes a'r llywodraeth."

Mae'r cyfarpar a'r cyfleusterau wedi eu cefnogi drwy fenter Sêr Cymru Llywodraeth Cymru a Chronfa Datblygu Rhanbarthol Ewrop.

Mae Llywodraeth y DU a Llywodraeth Cymru wedi rhoi £17.3m a £12m, yn y drefn honno, ar gyfer buddsoddiad pellach, gan gynnwys symud y Sefydliad i Gampws Arloesedd £300m y Brifysgol.

Dr Jane Greaves, from the School of Physics and Astronomy, and Dr Wayne Holland, of the UK Astronomy Technology Centre in Edinburgh, may have found an answer to the 25-year-old mystery of how planets form in the aftermath of a supernova explosion.

The two researchers presented their work on Thursday 6th July at the National Astronomy Meeting at the University of Hull, and in a paper in Monthly Notices of the Royal Astronomical Society (DOI: 10.1093/mnrasl/slx098).

The first planets outside the solar system were discovered 25 years ago – not around a normal star like our Sun, but instead orbiting a tiny, super-dense ‘neutron star’. These remnants are left over after a supernova, the titanic explosion of a star many times more massive than our own.

Such ‘planets in the dark’ have turned out to be incredibly rare, and astronomers are puzzled over where they come from. The supernova explosion should destroy any pre-existing planets, and so the neutron star needs to capture more raw materials to form its new companions. These after-death planets can be detected because their gravitational pull alters the times of arrival of radio pulses from the neutron star, or ‘pulsar’, that otherwise pass us by extremely regularly.

Greaves and Holland believe they have found a way for this to happen. Greaves explains: “We started looking for the raw materials soon after the pulsar planets were announced. We had one target, the Geminga pulsar located 800 light years away in the constellation of Gemini. Astronomers thought they’d found a planet there in 1997, but later discounted it because of glitches in the timing. So it was much later when I went through our sparse data and tried to make an image.”

The two scientists observed Geminga using the James Clerk Maxwell Telescope (JCMT), which operates at submillimetre wavelengths, sited on Hawaii. The light the astronomers detected has a wavelength of about half a millimetre, is invisible to the human eye, and struggles to get through the Earth’s atmosphere.

Holland, part of the group that built the JCMT camera the team used – called ‘SCUBA’ – notes: “What we saw was very faint. To be sure, we went back to it in 2013 with the new camera our Edinburgh-based team had built, SCUBA-2, which we also put on JCMT. Combining the two sets of data helped to ensure we weren’t just seeing some faint artefacts.”

Both images showed a signal towards the pulsar, plus an arc around it. Greaves adds: “This seems to be like a bow-wave – Geminga is moving incredibly fast through our Galaxy, much faster than the speed of sound in interstellar gas. We think material gets caught up in the bow-wave, and then some solid particles drift in towards the pulsar.”

Her calculations suggest that this trapped interstellar ‘grit’ adds up to at least a few times the mass of the Earth. So the raw materials could be enough to make future planets.

Greaves cautions that more data is still needed to tackle this quarter of a century old puzzle: “Our image is quite fuzzy, so we’ve applied for time on the international Atacama Large Millimetre Array – ALMA – to get more detail. We’re certainly hoping to see this space-grit orbiting nicely around the pulsar, rather than some distant blob of Galactic background!”

If ALMA data confirm their new model for Geminga, the team hope to explore some similar pulsar systems, and contribute to testing ideas of planet formation by seeing it happen in exotic environments. This will add weight to the idea that planet birth is commonplace in the universe.

Am y tro cyntaf erioed, mae grŵp o wyddonwyr dan arweiniad ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd wedi darganfod nifer o foleciwlau cyfoethog yng nghanol seren sydd wedi ffrwydro.

Darganfuwyd dau foleciwl nad oedden nhw wedi'u canfod o'r blaen, sef fformyliwm (HCO+) a sylffwr monocsid (SO), yng ngweddillion Uwchnofa 1987A wrth iddi oeri, 163,000 blwyddyn golau i ffwrdd mewn cymydog agos i’n galaeth ni yn y Llwybr Llaethog. Gwelwyd y ffrwydrad am y tro cyntaf ym mis Chwefror 1987, a dyna sut y cafodd ei enw.

Ynghyd â’r moleciwlau newydd hyn roedd cyfansoddion oedd wedi'u canfod o'r blaen fel carbon monocsid (CO) a silicon ocsid (SiO). Mae'r ymchwilwyr yn amcangyfrif bod tua 1 ym mhob 1000 atom silicon o'r seren sydd wedi ffrwydro i'w canfod mewn moleciwlau SiO a dim ond ychydig ym mhob miliwn o atomau carbon mewn moleciwlau HCO+.

Geni sêr newydd

Cyn hyn, y gred oedd y byddai ffrwydradau enfawr uwchnofâu’n dinistrio'n llwyr unrhyw foleciwlau a llwch a allai fod yn bresennol.

Fodd bynnag mae darganfod y moleciwlau annisgwyl hyn yn awgrymu y gallai marwolaeth ffrwydrol y sêr arwain at gymylau o lwch ar dymheredd eithafol o oer - yr amodau delfrydol ar gyfer geni sêr newydd.

Dywedodd prif awdur yr astudiaeth, yr Athro Mikako Matsuura, o Ysgol Ffiseg a Seryddiaeth Prifysgol Caerdydd: “Dyma'r tro cyntaf i ni ddod o hyd i'r rhywogaethau hyn o foleciwlau mewn uwchnofâu, sy'n codi cwestiwn am ein rhagdybiaethau bod y ffrwydradau hyn yn dinistrio pob moleciwl a llwch sy'n bresennol mewn seren.

“Wrth i'r nwy sy'n weddill o'r uwchnofa ddechrau oeri o dan -200°C, mae ein canlyniadau wedi dangos bod yr elfennau trwm niferus sydd wedi'u cyfosod yn dechrau llochesu moleciwlau cyfoethog, gan greu ffatri llwch...”

Yr calon Uwchnofa 1987A

Cyrhaeddodd y tîm eu canfyddiadau drwy ddefnyddio Arae Milimedr/is-filimedr Mawr Atacama (ALMA) i archwilio calon Uwchnofa 1987A yn fanwl iawn.

Mae'r canfyddiadau wedi'u cyhoeddi yn y cyfnodolyn Monthly Notices of the Royal Astronomical Society.

Mae seryddwyr wedi bod yn astudio Uwchnofa 1987A ers iddi gael ei darganfod am y tro cyntaf dros 30 mlynedd yn ôl, ond wedi'i chael yn anodd dadansoddi craidd mewnol yr uwchnofa. Roedd gallu ALMA i arsylwi tonfeddi ar lefel milimedr - rhan o'r sbectrwm electromagnetig rhwng golau isgoch a radio - yn ei gwneud hi'n bosibl i weld drwy'r llwch a'r nwy ac astudio helaethrwydd a lleoliad y moleciwlau oedd newydd eu ffurfio.

Mewn papur cysylltiedig, mae ail dîm ymchwil wedi defnyddio data ALMA i greu'r model 3D cyntaf o Uwchnofa 1987A, gan ddatgelu golwg bwysig ar y seren wreiddiol ei hun a'r ffordd mae uwchnofâu yn creu blociau adeiladu sylfaenol y planedau.

Mae'n wybyddus fod sêr enfawr, sydd dros 10 gwaith yn fwy na màs ein haul ni, yn diweddu eu hoes mewn ffordd drawiadol. Ond pan fydd seren o'r fath yn rhedeg allan o danwydd, does dim digon o wres ac egni i ymladd yn ôl yn erbyn grym ei disgyrchiant ei hun. Yna mae cyrion y seren, oedd ar un adeg yn cael eu dal yn eu lle gan rym ymasiad niwclear, yn cwympo’n nerthol i lawr i'r craidd gyda grym aruthrol. Mae'r adlam o'r cwymp hwn yn sbarduno ffrwydrad sy'n chwythu deunydd i'r gofod.

Ar sail eu canfyddiadau cyfredol, gobaith y tîm yw defnyddio ALMA i ddarganfod yn union pa mor niferus yw'r moleciwlau HCO+ a SO, a gweld a oes unrhyw foleciwlau eraill o fewn yr uwchnofa nad ydyn nhw wedi'u darganfod eto.

Mae diwydiannau, buddsoddwyr a’r llywodraeth wedi dod ynghyd i dynnu sylw ar frand lled-ddargludyddion cyfansawdd newydd.

Mae CS Connected yn uno partneriaid sydd yn datblygu’r clwstwr Lled-ddargludyddion Cyfansawdd cyntaf yn y byd, sydd wedi ei leoli yn ne Cymru.

Wrth rhannu platfform mewn digwyddiad Rhwydwaith Arloesedd Prifysgol Caerdydd, eglurwyd sut mae CS Connected yn cyfuno busnesau rhyngwladol, gwneuthurwyr polisi ac academyddion sy’n creu technoleg y genhedlaeth newydd a all wneud Cymru’n arweinydd y byd.

Ymunodd Catapwlt Cymwysiadau Lled-ddargludyddion â’r cynhyrchydd wafferi IQE, sydd wedi ei leoli yng Nghaerdydd, Y Ganolfan Led-ddargludyddion Cyfansawdd, Hwb Cynhyrchu Lled-ddargludyddion Cyfansawdd y Dyfodol EPSRC a Sefydliad Lled-ddargludyddion Cyfansawdd Prifysgol Caerdydd er mwyn cyflwyno brand CS Connected.

Meddai Dr Andy Sellars, Prif Swyddog Datblygu Busnes, Catapwlt Cymwysiadau Lled-ddargludyddion:  "Mae catapyltiau yn hyrwyddo cydweithio dan arweiniad busnes, gan helpu i droi syniadau newydd yn realiti masnachol. Fel aelod annatod o CS Connected, mae’r Catapwlt yn ategu'r cyfleusterau eraill o fewn clwstwr de Cymru..."

Dywedodd Dr Wyn Meredith, Prif Swyddog Gweithredol y Ganolfan Led-ddargludyddion - partneriaeth ar y cyd rhwng Prifysgol Caerdydd ac IQW: “Mae gennym ambell neges eithaf cymhleth y mae’n rhaid i ni eu cyfleu. Rydym wedi mynd heibio’r cam cyllido, a bellach mae’n rhaid canolbwyntio ar yr adeiladu a’r cyflawni yn yr hir dymor. Nid prosiect dwy flynedd, na phrosiect pum mlynedd ydyw..."

Mae technoleg silicon wedi bod yn rym amlwg yn ein cymdeithas wybodaeth heddiw, ond yn amlach byth, mae galwadau am well perfformiad yn dibynnu ar dechnolegau uwch ar ffurf lled-ddargludyddion cyfansawdd, sy’n cynnig cyflymder peth ganwaith yn gynt, ynghyd ag ystod eang o alluoedd ffotonig.

Yng Nghaerdydd y mae pencadlys gwneuthurwr wafferi lled-ddargludyddion mwyaf blaenllaw y byd, IQW plc. Maent yn gweithio mewn partneriaeth â’u cadwyn gyflenwi, y Brifysgol, Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU, i droi ymchwil yn realiti masnachol.

Meddai’r Athro Peter Smowton, Cyfarwyddwr, Hwb Gweithgynhyrchu Lled-ddargludyddion Cyfansawdd y Dyfodol EPSRC: "Fel Hwb, rydym yn ceisio newid meddylfryd academyddion a’u cymell i feddwl am sut y gall eu syniadau newydd gael eu cynhyrchu..."

Trefnwyd y digwyddiad gan Rwydwaith Arloesedd Prifysgol Caerdydd, sydd wedi bod yn hyrwyddo rhyngweithiadau busnes-brifysgol am dros 20 mlynedd.

Swirling motions in clouds of cold, dense gas have given, for the first time, an active insight into how gravity creates the compact cores from which stars form in the interstellar medium. The results will be presented today, Thursday 6th July, by Gwen Williams at the National Astronomy Meeting at the University of Hull.

Gwen Williams, a post-graduate researcher at Cardiff University, explains: “We’ve known for some time that dusty, filamentary cloud structures are ubiquitous in the Milky Way’s interstellar medium. We also know that the densest of these filaments fragment into compact pockets of cold gas that then collapse under their own gravity to form individual stars. However, there’s still been a question mark over how, exactly, this happens.”

SDC13 is a remarkable cloud network of four filaments converging on a central hub, with a total mass of gas equivalent to a thousand of our Suns. Observations by Williams and colleagues at Cardiff University and the University of Manchester, using the Jansky Very Large Array (JVLA) and the Green Bank Telescope (GBT), have now captured the effects of gravity on ammonia gas moving within the SDC13 system.

Material is pulled from surrounding filaments and accreted onto cores dotted along the cloud structure, converting gravitational potential energy into kinetic energy in the process. Intense surges in the gas motion are observed at two-thirds of the cores that have yet to form stars.

Gwen Williams notes: “We believe that the same processes are at work at the filament junction, where both the largest internal motions of the gas and the most massive cores are found. We also speculate that strong acceleration gradients are generated at the hub centre resulting in large accumulation of matter and the formation of massive cores. Hence, our results reveal that this type of interstellar filament and hub system represents a privileged location for the formation of the most massive of stars in the Galaxy.”

Academics from Cardiff University are showcasing their world-leading research to over 15,000 members of the general public this week as part of the Royal Society’s Summer Exhibition in London.

From new ways of observing the Universe to the power of catalysis, the public will be able to explore how Cardiff University’s research is helping to tackle some of the most pressing issues currently facing humanity.

At the Listening to Einstein’s Universe exhibit, the Gravitational Physics Group will explain how a team of 1000 scientists – collectively known as LIGO – managed to detect gravitational waves for the very first time.

These tiny ripples that travel through space and time are emitted after a violent event in the Universe, such as the collision of two black holes, and have only ever been observed three times since they were first detected in 2016.

Scientists are now able to use these gravitational waves much like a telescope, and look back in time to study how drastic events in the Universe unfold.

At the exhibit, visitors will learn how scientists go about detecting the extremely tiny signal of a gravitational wave when it hits Earth, and will also have access to an interactive game in which they can hunt down black holes in the Universe.

Dr Chris North, STFC Public Engagement Fellow from the School of Physics and Astronomy, said: "The era of Gravitational Wave astronomy has truly begun, and it's very exciting to be able to talk about the astounding technological and scientific developments that it involves. Presenting our research to the public is one of the highlights of the job, and doing so in such a prestigious venue as the Royal Society is a privilege."

Moving from the large scale to small scale, just a stone’s throw away from this exhibition will be another group of Cardiff University scientists at the ‘Zoom for Improvement’ exhibition. Jointly led by the Cardiff Catalysis Institute they will demonstrate how the field of catalysis is being used to produce the goods, services and energy that we use in our everyday lives.

The Royal Society Summer Exhibition will run from Tuesday 4 July – Sunday 9 July at the Royal Society’s headquarters in London with a packed programme of events, including 22 exhibits and a range of talks and activities. For more information, you can visit this page on the Royal Society website.

Mae academyddion o Brifysgol Caerdydd yn arddangos eu hymchwil sy'n arwain y byd i dros 15,000 o aelodau o'r cyhoedd yr wythnos hon fel rhan o Arddangosfa Haf y Gymdeithas Frenhinol yn Llundain.

O bŵer catalysis i ffyrdd newydd o arsylwi ar y bydysawd, bydd y cyhoedd yn gallu gweld sut mae ymchwil Prifysgol Caerdydd yn helpu i fynd i'r afael â rhai o'r materion pwysicaf sy'n wynebu'r ddynoliaeth ar hyn o bryd.

Bydd arddangosfa 'Zoom for Improvement’, a arweinir ar y cyd gan Sefydliad Catalysis Caerdydd, yn dangos sut mae maes catalysis yn cael ei ddefnyddio i gynhyrchu'r nwyddau, gwasanaethau ac ynni rydyn ni'n eu defnyddio o ddydd i ddydd.

Dyfodol mwy cynaliadwy

Catalysis yw'r broses sy'n gwneud adweithiau cemegol yn fwy effeithlon ac yn gyflymach, ac mae'n gweithio drwy gyflwyno amrywiaeth o ddeunyddiau - a elwir yn gatalyddion - i'r adwaith.

Drwy gydol yr wythnos, bydd ymwelwyr â'r arddangosfa'n dysgu sut mae Sefydliad Catalysis Caerdydd yn datblygu catalyddion i greu dyfodol mwy cynaliadwy, boed drwy greu tanwydd glanach a mwy effeithlon, lleihau llygredd, cynhyrchu dŵr yfed mwy diogel neu drawsnewid biomas yn gemegau defnyddiol.

Cânt hefyd weld sut mae'r gwyddonwyr yn mynd ati i wneud hyn yn y labordy, a dysgu am y ffyrdd y caiff atomau unigol eu hastudio, un wrth un, gan ddefnyddio microsgopau pwerus iawn er mwyn deall proses catalysis ar y raddfa leiaf bosibl.

“Mae'r ddealltwriaeth ar raddfa atomig mae microsgopeg a delweddu pelydr-x yn ei darparu yn ein helpu i ddeall sut mae catalyddion yn gweithio ar y lefel sydd ei hangen ar gyfer cynllunio deunyddiau newydd yn arloesol,” dywedodd Dr David Willock.

Listening to Einstein’s Universe

Gan symud o raddfa fach i raddfa fawr, dafliad carreg o'r arddangosfa hon bydd grŵp arall o wyddonwyr Prifysgol Caerdydd yn siarad am dyllau du'n gwrthdaro ac uwchnofâu anferth.

Yn yr arddangosfa 'Listening to Einstein’s Universe’ bydd y Grŵp Ffiseg Ddisgyrchol yn egluro sut y llwyddodd tîm o 1000 o wyddonwyr - a adwaenir fel LIGO - i ddarganfod tonnau disgyrchol am y tro cyntaf.

gravitational waves black holes

Caiff y crychau bach hyn sy'n teithio drwy ofod ac amser eu hallyrru ar ôl digwyddiad treisiol yn y Bydysawd, fel dau dwll du'n gwrthdaro, a dim ond tair gwaith maen nhw wedi'u gweld erioed ers iddyn nhw gael eu canfod am y tro cyntaf yn 2016.

Mae gwyddonwyr bellach yn gallu defnyddio'r tonnau disgyrchol hyn fel telesgop, gan edrych yn ôl mewn amser i astudio sut mae digwyddiadau eithafol yn datblygu yn y Bydysawd.

Yn yr arddangosfa, bydd ymwelwyr yn dysgu sut mae gwyddonwyr yn mynd ati i ganfod signal hynod o fach ton ddisgyrchol wrth iddi daro’r Ddaear, a bydd modd iddyn nhw hefyd gymryd rhan mewn gêm ryngweithiol lle gallan nhw chwilio drwy'r Bydysawd am dyllau du.

Dywedodd Dr Chris North, Cymrawd Ymgysylltu Cyhoeddus STFC yr Ysgol Ffiseg a Seryddiaeth: “Mae oes seryddiaeth Tonnau Disgyrchol wirioneddol wedi dechrau, ac mae'n gyffrous iawn cael siarad am y datblygiadau technolegol a gwyddonol syfrdanol sydd ar waith...”

Bydd Arddangosfa Haf y Gymdeithas Frenhinol yn rhedeg rhwng dydd Mawrth 4 Gorffennaf a dydd Sul 9 Gorffennaf ym mhencadlys y Gymdeithas Frenhinol yn Llundain, gyda rhaglen lawn o ddigwyddiadau, gan gynnwys 22 arddangosiad ac amrywiaeth o sgyrsiau a gweithgareddau. I gael rhagor o wybodaeth ewch yma.

Mae dau aelod o staff Prifysgol Caerdydd wedi derbyn medalau o fri gan y Sefydliad Ffiseg (IOP).

Dyfarnwyd Medal a Gwobr Fred Hoyle i Dr Jane Greaves o’r Ysgol Ffiseg a Seryddiaeth am ei “chyfraniad sylweddol i’n dealltwriaeth o ffurfiant planedau a chyfanedd-dra ecsoblanedau trwy ei delweddu arloesol o ddisgiau malurion o amgylch sêr tebyg i’r Haul a gwrthrychau sy’n rhan o gysawd yr haul gan ddefnyddio telesgopau isgoch-pell”.

Dyfarnwyd i Wendy Sadler MBE, darlithydd rhan-amser yn yr ysgol Ffiseg a Seryddiaeth, Fedal a Gwobr William Thomson, Arglwydd Kelvin am sefydlu science made simple - menter allgymorth gwyddoniaeth sydd wedi cyrraedd dros 750,000 o bobl trwy berfformiadau byw sy’n hybu perthnasedd y gwyddorau ffisegol i gymdeithas a gyrfaoedd.

Mae gwobrau blynyddol IOP yn cydnabod ac yn gwobrwyo rhagoriaeth mewn pobl a thimau sydd wedi gwneud cyfraniadau rhagorol ac eithriadol i gryfder ffiseg.

Dyfarnir Medal a Gwobr Fred Hoyle i rywun am eu cyfraniadau nodedig i astroffiseg, ffiseg ddisgyrchol neu gosmoleg.  Medal arian yw hi, ac i gyd-fynd â hi mae gwobr o £1,000 a thystysgrif.

Bydd Dr Greaves yn casglu’r fedal arian hon, yn ogystal â gwobr o £1000 a thystysgrif, am ei chyfraniad arloesol i’n dealltwriaeth o broses cyfanedd-dra planedau, ffurfiant planedau a ffurfiant sêr mewn gwahanol amgylcheddau.

Rhoddir Medal a Gwobr William Thomson, Arglwydd Kelvin i gydnabod pwysigrwydd hybu ymwybyddiaeth y cyhoedd o le ffiseg yn y byd, cyfraniadau ffiseg i ansawdd bywyd a sut mae’n hybu dealltwriaeth o'r byd ffisegol a lle’r ddynoliaeth ynddo.

Bydd Wendy yn casglu’r fedal aur hon, yn ogystal â gwobr o £1000 a thystysgrif, am fod yn eiriolwr dros bwysigrwydd ffiseg ac addysg ffiseg ym mholisi’r llywodraeth, yn ogystal â bod yn fodel rôl ar gyfer gwyddonwyr ifanc, ac yn llysgennad dros ffiseg.

Science made simple

Dyfarnwyd MBE hefyd i Wendy, a sefydlodd science made simple ar ôl graddio o’r Ysgol Ffiseg a Seryddiaeth, yn anrhydeddau pen-blwydd y Frenhines yn 2017 am wasanaethau i wyddoniaeth, cyfathrebu peirianneg ac ymgysylltiad.

Wrth dderbyn y wobr, dywedodd Wendy: “Mae’n gymaint o anrhydedd derbyn hyn yn gydnabyddiaeth gan y gymuned ffiseg...”

Wrth sôn am y gwobrau, dywedodd llywydd yr IOP, yr Athro Roy Sambles: “Mae'r gwobrau hyn yn dathlu ac yn cydnabod ffiseg rhagorol, a hynny gan ffisegwyr - ac mae ein cymuned yn eu defnyddio i anrhydeddu’r rhai sy’n cynhyrchu’r gwaith gorau oll.

“Mae'n wych gweld creadigrwydd yn parhau ac ymdrechion blaengar ar draws pob maes ffiseg ledled y Deyrnas Unedig, Iwerddon ac yn rhyngwladol. Mae ansawdd y gwaith a'r rhai sy'n ei wneud yn dangos bod gennym ddyfodol disglair iawn o'n blaenau.

“Carwn fynegi llongyfarchiadau gwresog i'r holl enillwyr.”