Ewch i’r prif gynnwys

Darganfod rhywogaeth newydd o epaod mawr yn Indonesia

02 Tachwedd 2017

Photograph of Tapanuli Orangutan
Tapanuli Orangutan. Credit: Andrew Walmsley

Mae ymchwil ar y cyd gan dîm rhyngwladol sy’n cynnwys ymchwilwyr o Brifysgol Caerdydd wedi darganfod rhywogaeth newydd o orangwtangiaid yn Indonesia.

Cafwyd hyd i Pongo Tapanuliensis, neu’r Orangwtang Tapanuli, yn nhair ardal Tapanuli yng Ngogledd Sumatra ar ôl cynnal dadansoddiad manwl o’r epaod sy’n byw yn Ecosystem Batang Toru.

Yn ôl Dr Benoît Goosens o Ysgol Biowyddorau Prifysgol Caerdydd: "Dim ond yn gymharol ddiweddar, ym 1997, y cafodd poblogaethau Batang Toru o orangwtangiaid eu hailddarganfod yn Sumatra.

"Fodd bynnag, ni ddaeth ymchwilwyr o hyd i sgerbwd oedolyn gwrywaidd orangwtang tan 2013 a oedd wedi’i ladd yn ystod gwrthdaro. Fe wnaethom sylweddoli bryd hynny bod yr epaod hyn yn wahanol iawn o ran agweddau corfforol a geneteg.

"Drwy gymharu’r penglog ag orangwtangau eraill, roedd yn amlwg bod y penglog yn dangos gwahaniaethau arwyddocaol. Roedd hyn yn awgrymu y gallai poblogaeth y Batang Toru fod yn unigryw. Felly, aeth ein tîm rhyngwladol o ymchwilwyr ati i gydweithio i ddod o hyd i ragor o dystiolaeth."

Roedd y tîm rhyngwladol o ymchwilwyr cydweithredol yn cynnwys cynrychiolwyr o Raglen Gwarchod Orangwtangau Sumatra, awdurdodau Indonesia, Prifysgol Genedlaethol Awstralia a Phrifysgol Caerdydd. O dan arweiniad yr Athro Michael Krützen o Brifysgol Zürich, llwyddodd y tîm i bennu gwahaniaethau genetig unigryw yr epaod drwy ymgymryd â’r astudiaeth fwyaf erioed o enomeg orangwtaniaid.

Meddai’r Athro Michael Krützen: "Wrth i ni sylweddoli bod orangwtaniaid Batang Toru yn wahanol i bob math arall o orangwtang, daeth popeth yn glir i ni..."

"Mae’r llinell esblygol hynaf yng ngenws Pongo i’w weld mewn orangwtaniaid Batang Toru. Yn ôl pob golwg, mae’r rhain yn ddisgynyddion uniongyrchol i’r boblogaeth Swmatraidd gyntaf ar ynysfôr Sunda."

Yr Athro Michael Krützen, Prifysgol Zürich

Drwy ddefnyddio technoleg ailfodelu ar gyfrifiaduron, ail-grewyd hanes poblogaeth y tair rhywogaeth o orangwtaniaid, a dangoswyd bod epaod Batang Toru wedi’u hynysu am rhwng 10,000 ac 20,000 o flynyddoedd.

Yn ôl Dr Pablo Orozco-ter Wengel o Brifysgol Caerdydd: “Cawsom ein synnu gan y gwahaniaeth rhwng orangwtaniaid Tapanuli a’r ddwy rywogaeth arall o orangwtaniaid.

"Dangosodd bod y gwahaniaeth rhwng y rhywogaeth hyn yn mynd yn ôl cymaint â 3 miliwn o flynyddoedd, a bod yr orangwtaniaid i’r de o Toba yn debycach i orangwtaniaid Borneo, nag orangwtaniaid i’r gogledd o Toba."

Gyda hyd at 800 yn unig ohonynt yn weddill, mae’r rhywogaeth newydd o orangwtaniaid erbyn hyn yn cael eu hystyried y rhywogaeth o epaod mawr sydd fwyaf o dan fygythiad ar y blaned.

Yn ôl Dr Goosens: "Mae'n gyffrous sôn am rywogaeth newydd o epaod mawr yn yr 21ain ganrif. Fodd bynnag, o ystyried cyn lleoedd o orangwtaniaid Batang Toru sydd ar ôl, mae’n hanfodol ein bod yn mynd ati i’w gwarchod.

Professor Benoit Goossens

"Mae mwyngloddio, hela, datgoedwigo a llechfeddiannu dynol yn peryglu bywydau’r epaod mawr yma."

Dr Benoît Goossens, Cyfarwyddwr, Canolfan Maes Danau Girang

"Mae'n hanfodol ein bod yn gweithio i warchod y goedwig. Os na fyddwn yn cymryd y camau sydd eu hangen i warchod Orangwtaniaid Tapanuli, gallen nhw ddiflannu flynyddoedd yn unig ar ôl iddynt gael eu darganfod."

Rhannu’r stori hon

The centre is a collaborative research and training facility based in Sabah, Malaysia.