Ewch i’r prif gynnwys

2015

Bydd efelychiadau modern yn ymchwilio i achos y plac sy'n cronni yn yr ymennydd, a ffyrdd posibl o'i atal

Mae arbenigwyr ym Mhrifysgol Caerdydd yn defnyddio efelychiadau cyfrifiadurol modern i astudio'r gemeg sylfaenol sy'n sail i ddatblygiad clefyd Alzheimer.

Dyfarnwyd grant ymchwil pwysig i Dr Jamie Platts, o'r Ysgol Cemeg, i ymchwilio i'r plac 'gludiog' sy'n cronni yn yr ymennydd. Credir mai dyma sy'n cyfrannu at ddirywiad celloedd nerfau yn yr ymennydd, a'r symptomau dilynol sy'n gysylltiedig â chlefyd Alzheimer.

Caiff y £350,000 a ddyfarnwyd gan Gyngor Ymchwil y Gwyddorau Ffisegol a Pheirianneg (EPSRC) ei ddefnyddio i wneud efelychiadau cyfrifiadurol i weld sut mae'r plac yn cronni, yn y gobaith o allu dylunio cyffuriau newydd ac asiantau diagnostig ar gyfer y clefyd.

Bydd Dr Platts yn ymchwilio'n benodol i'r ffordd y mae blociau adeiladu'r plac, y'u gelwir yn beptidau amyloid-β, a metelau sy'n ymddangos yn naturiol yn yr ymennydd, yn rhyngweithio.

Mae metelau fel copr, sinc a haearn yn hanfodol i fywyd, ac maent yn rhan bwysig o ymennydd iach. 

Fodd bynnag, mae gwaith ymchwil wedi dangos bod copr yn benodol yn allweddol wrth ffurfio plac amyloid-β, gan arwain at ddyfodiad clefyd Alzheimer. Mae'r rheswm pam mae hyn yn digwydd yn dal i fod yn ddirgelwch.

Bydd yr astudiaeth tair blynedd hwn yn ymchwilio i sut mae'r metelau hyn yn rhyngweithio â'r peptidau amyloid-β, gan edrych ar lond dwrn o atomau ar un llaw, a miloedd ar filoedd o atomau ar y llaw arall. Yn yr un modd, bydd Dr Platts hefyd yn ymchwilio i sut gall metelau nad ydynt yn hanfodol, fel platinwm, rwymo i atomau o fewn strwythur amyloid-β a fyddai fel arfer yn rhyngweithio â chopr neu sinc. Mae canlyniadau arbrofol eisoes wedi dangos bod potensial i fetelau nad ydynt yn hanfodol atal plac rhag ffurfio. 

Yn ôl Dr Platts: "Defnyddir modelau cyfrifiadurol ym mhob agwedd ar fywyd modern, ac mae gan ddyluniad moleciwlaidd gyda chymorth cyfrifiadur rôl hanfodol wrth ddarganfod cyffuriau a deunyddiau newydd. Yn rhan o'r gwaith ymchwil, bydd dulliau newydd o efelychu'r ffordd y mae metelau ac amyloidau'n rhyngweithio yn cael eu datblygu a'u profi, gan arwain at ddealltwriaeth newydd o'r bio-foleciwlau pwysig hyn.

"Bydd yr arian hwn yn rhoi dealltwriaeth newydd o'r broses hollbwysig o gydgrynhoi amyloidau, ac yn rhoi cyfle i ni greu damcaniaethau newydd ar gyfer dylunio cyffuriau neu asiantau diagnostig i fynd i'r afael â chlefyd Alzheimer. Megis dechrau arni yr ydym, ond gallai hyn fod yn strategaeth addawol i greu triniaeth therapiwtig ar gyfer clefyd Alzheimer."

Dywedodd yr Athro Philip Nelson, Prif Weithredwr Cyngor Ymchwil y Gwyddorau Ffisegol a Pheirianneg: "Mae clefyd Alzheimer yn glefyd cymhleth sy'n cael effaith ddinistriol ar y rhai sy'n dioddef o'r cyflwr, a'r rheini sy'n gofalu amdanynt. Wrth i'r boblogaeth heneiddio, mae'n her gynyddol ar gyfer ein system gofal iechyd. Bydd y gwaith ymchwil cyfrifiadurol cynnar hwn yn allweddol wrth feithrin dealltwriaeth o'r gemeg sylfaenol sy'n arwain at ddyfodiad clefyd Alzheimer.  Gyda lwc, gall hyn gyfrannu at ein dealltwriaeth o'r clefyd a helpu i ddatblygu triniaethau yn y dyfodol."

Amcangyfrifir bod tua 850,000 o bobl yn byw gyda dementia yn y DU. Mae'r clefyd yn gyfrifol am oddeutu 60,000 o farwolaethau'r flwyddyn, ac amcangyfrifir bod y clefyd yn costio £26 biliwn i'r DU bob blwyddyn.

Croesawyd yr arian newydd gan EPSRC gan Dr Simon Ridley, Cyfarwyddwr Ymchwil Alzheimer's Research UK, prif elusen ymchwil dementia y DU. Dywedodd: "Mae clefyd Alzheimer yn glefyd cymhleth iawn, ac mae dod o hyd i atebion yn gofyn am fabwysiadu dull amlddisgyblaethol. Mae'n addawol gweld technoleg gyfrifiadurol sydd ar flaen y gad yn cael ei defnyddio i ddeall y mecanweithiau moleciwlaidd y tu ôl i glefyd Alzheimer, ac yn y pen draw, i lywio astudiaethau yn y dyfodol i ddylunio triniaethau newydd. Am flynyddoedd maith, nid yw'r gwaith ymchwil i glefyd Alzheimer a mathau eraill o ddementia wedi'i ariannu'n ddigonol o ystyried cymaint o effaith mae'r clefydau hyn yn ei chael ar gymdeithas. Croesawn y buddsoddiad hwn gan EPSRC, a rhaid i ni sicrhau buddsoddiad lefel uchel a hirdymor mewn ymchwil os ydym am newid bywydau pobl sy'n dioddef o'r clefyd dinistriol hwn."

Bydd yr Is-Ganghellor, yr Athro Colin Riordan, yn mynd i India yr wythnos hon i geisio codi proffil addysg uwch y DU.

Bydd yn ymuno â dirprwyaeth bwysig o dan arweiniad Ysgrifennydd Gwladol y DU dros Fusnes, Arloesedd a Sgiliau, Sajid Javid AS, a Gweinidog y Prifysgolion a Gwyddoniaeth, Jo Johnson AS. Eu nod fydd dathlu cysylltiadau presennol a cheisio denu myfyrwyr rhyngwladol i astudio yn y DU.

Ar wahân i Tsieina, nid oes yr un wlad arall sy'n darparu cynifer o fyfyrwyr rhyngwladol i astudio yn y DU. Mae 19,750 o fyfyrwyr o India yn astudio ar bob lefel.

Mae tua 300 o fyfyrwyr o India yn astudio ym Mhrifysgol Caerdydd bob blwyddyn.

Dywedodd yr Athro Syr Steve Smith, Is-Ganghellor Prifysgol Caerwysg a Chadeirydd Rhwydwaith Polisi Rhyngwladol Prifysgolion y DU: "Mae hon yn ddirprwyaeth o bwys ac yn gyfle i amlygu'r posibilrwydd o dyfu'r cysylltiadau rhwng prifysgolion y DU ac India.

"Bydd yn gyfle i ni ailadrodd ymrwymiad y Llywodraeth at gynyddu nifer y myfyrwyr rhyngwladol sy'n dod i'r DU. Bydd yn gyfle hefyd i ni i atgoffa myfyrwyr ac ysgolheigion o India bod croeso iddynt yn y DU a bod cyfleoedd o hyd i raddedigion rhyngwladol cymwys aros yn y DU i weithio am gyfnod ar ôl graddio.

"Mae myfyrwyr ac ysgolheigion o India yn gwneud cyfraniad enfawr at addysg uwch a'r DU, yn academaidd, yn ddiwylliannol ac yn economaidd. Mae'r DU yn parhau i fod yn un o gyrchfannau mwyaf deniadol y byd i fyfyrwyr rhyngwladol ac mae mewn sefyllfa i elwa ar y twf a ddisgwylir ym maes addysg uwch ryngwladol."

Yn ôl Vivienne Stern, Cyfarwyddwr Uned Ryngwladol Addysg Uwch y DU (IU) a rhan o ddirprwyaeth weinidogol y DU i India: "Mae gan brifysgolion y DU a'u cymwysterau enw da ar draws y byd o ran eu hansawdd, gyda 91% o fyfyrwyr rhyngwladol yn fodlon arnynt. Dyma gyfradd uwch na'r hyn a geir mewn llawer o wledydd eraill blaenllaw lle siaredir Saesneg.

"Dyna pam mae cynifer o fyfyrwyr rhyngwladol, gan gynnwys rhai o India, yn dewis astudio yn y DU. Yn ôl ymchwil a gyhoeddwyd heddiw gan yr Uned Ryngwladol sy'n cymharu canfyddiadau myfyrwyr rhyngwladol o astudio yn y DU o'u cymharu â'r rhai a ddewisodd astudio rhywle arall, mae'r enw da hwn yn gwbl haeddiannol. Bron ym mhob categori, rydym yn well na'r prif wledydd eraill o ran boddhad myfyrwyr ac ansawdd dysgu ac addysgu."

 Dyma'r Is-Gangellorion sydd yn y ddirprwyaeth:

Yr Athro Syr Steve Smith, Is-Ganghellor Prifysgol Caerwysg a Chadeirydd Rhwydwaith Polisi Rhyngwladol Prifysgolion y DU:

Yr Athro Colin Riordan, Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd a Chadeirydd Uned Ryngwladol Addysg Uwch y DU

Yr Athro Paul Boyle, Is-Ganghellor Prifysgol Caerlŷr

Peter Horrocks, Is-Ganghellor y Brifysgol Agored

Yr Athro Calie Pistorius, Is-Ganghellor Prifysgol Hull    

Yr Athro Fonesig Nancy Rothwell, Llywydd ac Is-Ganghellor Prifysgol Manceinion

Yr Athro John Vinney, Is-Ganghellor Prifysgol Bournemouth

Yr Athro Andrew Wathey, Is-Ganghellor Prifysgol Bournemouth       

Yr Athro Stuart Bartholomew, Is-Ganghellor Prifysgol y Celfyddydau, Bournemouth

Cyfle i drigolion cymuned yng Nghaerdydd sy'n ceisio gwybodaeth am wasanaethau iechyd meddwl gwrdd ag arbenigwyr, wyneb yn wyneb, fel rhan o brosiect y Brifysgol

Cynhelir Diwrnod Lles ac Iechyd Meddwl ym Mhafiliwn Bowlio Grange yn Grangetown ar 7 Rhagfyr, mewn ymateb i syniadau a gynigiwyd gan gynrychiolwyr yn y gymuned.

Bydd y digwyddiad yn rhoi rhagor o wybodaeth i bobl am y gwasanaethau lles ac iechyd meddwl sydd ar gael, a beth i'w ddisgwyl os bydd iechyd meddwl yn effeithio arnynt.

Mae'n rhan o brosiect ymgysylltu Porth Cymunedol y Brifysgol, sy'n meithrin partneriaeth hirdymor gyda thrigolion Grangetown er mwyn gwneud yr ardal yn lle gwell byth i fyw ynddi.

Mae Alicia Stringfellow a Gemma Stacey-Emile, darlithwyr o Ysgol y Gwyddorau Gofal Iechyd, wedi ymuno â'r Porth Cymunedol ar gyfer y digwyddiad, sy'n cynnwys darparwyr gwasanaeth iechyd meddwl fel Hafal, Nexus, Sefyll a Solace.

Dywedodd Ms Stacey-Emile: "Y diben yw cynnig digwyddiad anffurfiol lle mae aelodau o'r gymuned yn teimlo'n ddiogel i ymgysylltu a gofyn cwestiynau drostynt eu hunain neu ar ran eraill, mewn perthynas â lles ac iechyd meddwl mewn amgylchedd lleol ac anffurfiol.  

"Rydym wedi cysylltu â thrawstoriad o ddarparwyr iechyd meddwl, o bob arbenigedd, gan gynnwys sefydliadau trydydd sector/statudol ac anstatudol, er mwyn i ni fod yn wrthrychol a chynhwysol.

Ychwanegodd Ms Stringfellow: "Ar ôl y digwyddiad, rydym yn gobeithio y bydd aelodau o'r gymuned yn teimlo bod ganddynt yr wybodaeth angenrheidiol, a'u bod wedi'u grymuso ynglŷn â pha ddewisiadau sydd ganddynt o ran eu lles a'u hiechyd meddwl eu hunain ac eraill, wrth gael gafael ar gymorth a chefnogaeth."

Y gobaith yw y gall Diwrnod Lles ac Iechyd Meddwl ddod yn ddigwyddiad blynyddol sy'n datblygu yn ôl anghenion y gymuned.   

Mae'r Porth Cymunedol yn un o bum prosiect ymgysylltu blaenllaw'r Brifysgol, a elwir hefyd yn rhaglen Trawsnewid Cymunedau.

Mae'r Brifysgol yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru a chymunedau yng Nghaerdydd, Cymru a thu hwnt ym meysydd iechyd, addysg a lles ymhlith eraill.

Mae hyn yn cynnwys cefnogi Dinas-Ranbarth Caerdydd, cysylltu cymunedau drwy wefannau hyperleol, creu modelau ymgysylltu cymunedol a helpu i leihau tlodi yn Affrica is-Sahara.

Prifysgolion Cymru yn cyhoeddi cynllun mawr o bwys

"Mewn byd lle mae unieithrwydd yn eithriad, mae ein pobl ifanc dan anfantais gynyddol" - pedair Prifysgol yng Nghymru yn cyhoeddi rhaglen i fynd i'r afael â 'gostyngiad difrifol' yn nifer y disgyblion sy'n dewis astudio ITM

Heddiw, bydd pedair prifysgol yng Nghymru'n cyhoeddi cynllun newydd sydd â'r nod o fynd i'r afael â'r 'gostyngiad difrifol' yn nifer y disgyblion ysgol yng Nghymru sy'n dewis astudio ieithoedd tramor modern.

Cynllun peilot ydoedd i ddechrau, ond mae'r ymyriad pwysig am geisio cynyddu nifer y disgyblion ysgol uwchradd ledled y wlad sy'n dewis ac yn llwyddo i astudio ieithoedd modern.  Caiff ei ariannu gan Lywodraeth Cymru fel rhan o'i strategaeth Dyfodol Byd-eang, sy'n cefnogi ieithoedd modern mewn ysgolion yng Nghymru.

O dan y cynllun newydd, bydd israddedigion ieithoedd tramor modern (ITM) ym Mhrifysgol Caerdydd, Abertawe, Bangor ac Aberystwyth yn cael eu recriwtio a'u hyfforddi fel mentoriaid a hyfforddwyr, a byddant yn gweithio mewn partneriaeth â disgyblion ysgol yn eu hardaloedd nhw.

Bydd pob myfyriwr israddedig yn mynd drwy broses asesu drwyadl, yn ogystal â chael hyfforddiant gan arbenigwyr ym maes mentora myfyrwyr. Byddant yn gweithio mewn partneriaeth ag ysgolion ymrwymedig yn yr ardaloedd o amgylch eu prifysgolion, mewn cydweithrediad agos â chonsortia addysgol rhanbarthol.

Bydd pob ysgol bartner yn cael myfyrwyr i fentora disgyblion a dosbarthiadau Cyfnod Allweddol 3. Bydd y mentoriaid yn cynnal sesiynau mentora a hyfforddi wythnosol ar gyfer eu disgyblion, mewn sesiynau grŵp ac un i un, drwy gydol y semester academaidd nesaf.

Mae'r cynllun newydd yn adeiladu ar waith presennol a wneir rhwng prifysgolion ac ysgolion yng Nghymru, gan gynnwys rhaglen Llwybrau at Ieithoedd Cymru, lle mae prifysgolion yn cymryd rhan mewn rhaglenni allgymorth gyda disgyblion mewn ysgolion cynradd ac uwchradd lleol.

Dewiswyd y dull mentora newydd oherwydd 'effaith drawiadol' cynllun Myfyrwyr sy'n Llysgenhadon Iaith, a welodd myfyrwyr yn cymryd rhan mewn sgyrsiau gyrfaoedd gyda disgyblion mewn ysgolion haf. Yn ystod haf 2013, roedd gan ysgolion a fu'n cynnal y trafodaethau 17.5% yn fwy o ddisgyblion yn astudio ITM ar lefel TGAU nag ysgolion eraill.

Yn ogystal â chreu cysylltiadau cynaliadwy rhwng adrannau ITM Addysg Uwch ac ysgolion uwchradd, bydd y cynllun yn cynnig profiadau a chyfleoedd cyflogadwyedd i israddedigion ITM.

Dywedodd yr Athro Claire Gorrara, Pennaeth Ysgol Ieithoedd Modern Prifysgol Caerdydd ac arweinydd academaidd y prosiect: "Er bod Cymru'n genedl ddwyieithog, mae nifer y disgyblion ysgol sy'n dewis astudio o leiaf un iaith fodern ar lefel TGAU wedi gostwng o 55% ym 1995 i tua 22% yn 2013. Rhaid ystyried hyn yng nghyd-destun corff cynyddol o dystiolaeth sy'n dangos bod gostyngiad yn nifer y disgyblion sy'n dewis astudio ieithoedd tramor modern mewn ysgolion uwchradd yn llesteirio cyfleoedd addysgol, hyfforddiant a gyrfaol i bobl ifanc o Gymru.

"Nid yng Nghymru'n unig y mae hyn yn  broblem, ychwaith; mae gostyngiad tebyg i'w weld yng Ngogledd Iwerddon. Mae gan Lloegr a'r Alban eu dulliau polisi eu hunain o wneud cynnydd. Er bod ieithoedd modern yn wynebu dyfodol ansicr yng Nghymru, mae mentrau partneriaeth, fel y fenter mentora myfyrwyr hon, yn mynd i'r afael â'r broblem hon, ac yn cefnogi'r gwaith o ddatblygu gweithlu sy'n fwy symudol yn rhyngwladol er mwyn sicrhau twf economaidd yng Nghymru."

Canllaw newydd i bobl ifanc ar ffyrdd diogel a chreadigol o hyrwyddo cydraddoldeb rhwng y rhywiau i sicrhau perthynas barchus

Mae academydd o Brifysgol Caerdydd wedi lansio prosiect newydd i ddatblygu canllaw arfer da gyda phobl ifanc, ynglŷn â sut gallant hyrwyddo cydraddoldeb rhwng y rhywiau i sicrhau perthynas barchus, a hynny mewn ffordd greadigol a diogel, yn eu hysgolion a'u cymunedau. Mae'n rhan o ddull addysg gyfan i fynd i'r afael â thrais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

Lansiwyd Prosiect StARTer gan yr Athro Emma Renold, Ysgol y Gwyddorau Cymdeithasol, yng nghynhadledd Llywodraeth Cymru heddiw (dydd Mercher, 3 Rhagfyr), gan roi sylw i ddiogelu mewn addysgu gan ganolbwyntio ar drais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.

Roedd ei phrif araith, sef astudiaeth o aflonyddu rhywiol mewn perthnasoedd rhwng pobl yn eu harddegau, yn seiliedig ar ei hadroddiad 'Girls and Boys Speak Out', sef un o'r catalyddion ar gyfer diwygiadau addysgol sylweddol wrth basio Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 yn ddiweddar.

Dilynir cyflwyniad yr Athro Renold gan ddrama dan arweiniad disgyblion, "Just Good Friends?". Mae'r sgript yn seiliedig ar ganfyddiadau'r prosiect, ac mae pob llinell a gaiff ei hadrodd yn ddyfyniad uniongyrchol o'r gwaith ymchwil.

Gweithiodd hefyd gydag athro drama a chynghorydd diogelu i gynnal gweithdai cynhadledd ar gyfer ymarferwyr, sy'n dangos sut gall ysgolion weithio gyda myfyrwyr a defnyddio'r celfyddydau i fynd i'r afael ag aflonyddu rhywiol ac ar sail rhyw mewn ysgolion yn ddiogel.

I ddangos pŵer y celfyddydau wrth gyfleu materion sensitif, cyflwynodd yr Athro Renold ei phrif araith a'i gweithdai gan wisgo rhai o'r arteffactau a gynhyrchwyd ym mhrosiect ymgysylltu ESRC/AHRC Productive Margins, 'Relationship Matters', gan gynnwys sgert pren mesur a chrys-t gyda cherdd gan fyfyriwr arno, "Words won't pin me down".

Mae'r prosiect hwn yn ymddangos fel enghraifft o brosiect da yn Good Practice Guide: A whole education approach to violence against women, domestic abuse and sexual violence.

Arweinir Prosiect StARTer (Safe to Act, Right to Engage and Raise) gan yr Athro Renold mewn cydweithrediad â Chymorth i Ferched Cymru ac NSPCC.

Cefnogir y prosiect hefyd gan Swyddfa Comisiynydd Plant Cymru a Llywodraeth Cymru.

Bydd y canllawiau sy'n deillio o'r prosiect yn cael eu lansio ar 23 Mehefin 2016 yn Adeilad y Pierhead, Bae Caerdydd.

Emma Renold

Dywedodd yr Athro Renold: "Mae pobl ifanc yn gynyddol ddig ynglŷn â gorfod goddef y pwysau i gydymffurfio â stereoteipiau rhyw, a goddef rhywiaeth ac aflonyddu rhywiol bob dydd. Fodd bynnag, maent yn ei chael yn anodd gwybod beth allant ei wneud i helpu i newid pethau.

"Bydd y Canllaw Arfer Da i Bobl Ifanc o fudd yn hyn o beth.

"Mae gwneud yn siŵr bod plant a phobl ifanc yn ymwneud yn uniongyrchol â'r gwaith o gynhyrchu a, lle bo'n briodol, cyflwyno ymyriadau addysgol ataliol yn rhan bwysig o ddatblygu rhai llwyddiannus. Mae'n rhaid i unrhyw adnoddau, strategaethau ac arferion gysylltu â'r hyn sy'n digwydd mewn gwirionedd ym mywydau'r bobl ifanc.

"Mae Prosiect StARTer yn fenter gyffrous ac arloesol i Gymru. Er mai megis dechrau y mae'r prosiect, rydym yn casglu ac yn creu amrywiaeth o astudiaethau achos eglurhaol. Gobeithio bydd y rhain yn ysbrydoli pobl ifanc i godi ymwybyddiaeth ac ymgyrchu ar faterion allweddol sy'n ymwneud â chydraddoldeb y rhywiau a pherthynas barchus yn eu hysgolion a'u cymunedau, o arwahanu ar sail rhyw i aflonyddu yn y stryd."

Yr Athro Chris MacLeod, yn arwain tîm ar fordaith i Gefnfor India i dyllu i mewn i haen fewnol y Ddaear

Heddiw, bydd tîm rhyngwladol o wyddonwyr, o dan arweiniad yr Athro Chris MacLeod o Ysgol Gwyddorau'r Ddaear a'r Amgylchedd, yn cychwyn eu taith i leoliad anghysbell yng Nghefnfor India i brofi damcaniaeth 100 mlwydd oed sy'n sylfaen ar gyfer ein dealltwriaeth o strwythur y Ddaear.

Bydd yr Athro MacLeod a'i dîm, o Raglen Ryngwladol Darganfod y Cefnforoedd (IODP: International Ocean Discovery Program), yn cychwyn eu taith ar fwrdd llong ymchwil JOIDES Resolution ac yn tyllu drwy gramen y Ddaear mewn safle penodol ar gadwyn mynyddoedd tanfor Esgair De-orllewin India.

Byddant yn chwilio am dystiolaeth fydd yn gwrthdroi damcaniaethau sy'n cael eu derbyn ar hyn o bryd, sy'n disgrifio natur haenau mwyaf allanol y Ddaear. Gallai hyn fod â goblygiadau arwyddocaol ar gyfer ein dealltwriaeth o gramen y Ddaear a faint o fywyd sydd ar y blaned.

Mae rhan fewnol y Ddaear yn haenog, fel nionyn, gyda phedair adran benodol: y gramen; y fantell; y craidd mewnol a'r craidd allanol. Rhwng yr haen fwyaf allanol – y gramen – a'r fantell, ceir ffin a elwir y Moho.

Mae'r Moho wedi'i enwi ar ôl y seismolegydd o Groatia, Andrija Mohorovičić. Ym 1909, ef oedd y cyntaf i sylwi bod tonnau seismig o ddaeargrynfeydd yn newid cyflymder tua 50 cilomedr o dan wyneb y blaned. Lluniodd y ddamcaniaeth mai'r newid sydyn hwn oedd y man lle ceir ffin rhwng yr haen raenog uwchben a'r fantell islaw. Mae'r syniad hwn wedi'i dderbyn yn gyffredinol.

Fodd bynnag, mae'r Athro MacLeod a'i dîm yn cwestiynu'r rhagdybiaethau hyn. Yn eu barn nhw, nid y Moho yn y cefnforoedd yw'r ffin rhwng y gramen a'r fantell bob amser. Yn hytrach, maent yn awgrymu mai'r pwynt isaf lle mae dŵr môr wedi ymdreiddio i'r fantell drwy graciau yw'r ffin seismolegol. Yn y pwynt hwn, caiff craig y fantell, neu'r peridodit, ei drawsnewid yn fath gwahanol o graig o'r enw serpentinit, drwy broses a elwir yn serpentineiddio.

Dywedodd yr Athro MacLeod: "Ers degawdau, rydym wedi derbyn yn ddi-gwestiwn mai'r Moho yw'r ffin rhwng cramen igneaidd y cefnfor a'r fantell. Ac eto, mae'r un mor gredadwy mai dyma ran flaen y broses serpentineiddio. Yn y bôn, yr un yw nodweddion seismig y gramen a'r serpentinit, felly ni ellir eu gwahaniaethu drwy seismoleg yn unig.

"Os serpentin sy'n ffurfio cramen isaf y cefnfor, mae'r goblygiadau'n rhai arwyddocaol – bydd angen i ni ailystyried y gwerslyfrau. Rydym yn amau fod cramen igneaidd y cefnfor yn llawer mwy amrywiol o ran trwch a strwythur na'r hyn roeddem yn ei feddwl yn flaenorol, a chredwn nad yw hi yno o gwbl mewn rhai mannau.

"Os felly, mae'n trawsnewid ein hamcangyfrifon o gyfansoddiad elfennol haen graenog y Ddaear. Mae dwy ran o dair o wyneb y blaned wedi'u gorchuddio gan gramen y môr ond gallai gynnwys cyfran sylweddol - ond anhysbys - o'r llawr môr serpentinit hwn.

Mae'r tîm ymchwil yn bwriadu gwneud twll dwfn iawn yn y gramen ar safle Esgair De-orllewin India yng Nghefnfor India, a elwir y 'Banc Atlantis'. Maent yn credu mai dyma'r man lle ceir yr amodau gorau i wneud twll fydd yn gallu treiddio'r Moho yn y pen draw.

Gan ddefnyddio'r offer tyllu uwch-dechnoleg diweddaraf yn ystod taith ddeufis IODP 360, nod y tîm yw tyllu o leiaf 1.3 km o dan lawr y môr yn y lle cyntaf i weld sut mae'r gramen isaf wedi'i chreu, a faint o ddŵr y môr sy'n treiddio'n ddwfn.

Byddant yn dychwelyd i'r safle wedyn i ddyfnhau'r twll a chyrraedd y man cywir i dyllu drwy'r Moho yn llwyr ac i mewn i'r fantell.

Ddiwedd mis Ionawr, bydd yr Athro MacLeod yn trosglwyddo'r llong i'r Athro Ian Hall o Brifysgol Caerdydd ym Mauritius. Yr Athro Hall, sef Pennaeth Ysgol Gwyddorau'r Ddaear a'r Amgylchedd, fydd y Cyd-Brif Wyddonydd ar daith arall fydd yn astudio'r cerrynt arfordirol morol mwyaf ar wyneb y byd oddi ar arfordir De Affrica a'i effaith ar hinsawdd y byd.

Y Cyngor Ymchwil Amgylchedd Naturiol sy'n ariannu cyfranogiad y DU yn Rhaglen Ryngwladol Darganfod y Cefnforoedd.

Ymchwilwyr o'r Brifysgol yn ennill gwobr am ddatblygu dulliau newydd o ganfod dolenni maleisus ar Twitter

Mae dulliau canfod lledaeniad maleiswedd dros y cyfryngau cymdeithasol, a ddatblygwyd gan ymchwilwyr yn yr Ysgol Cyfrifiadureg a Gwybodeg, wedi'u cydnabod gan un o arbenigwyr blaenllaw'r byd ar ymdrin â risg.

Cyflwynodd Lloyd's, marchnad yswiriant arbenigol y byd, yr ail wobr yn y categori 'Perygl Ar-lein' i Dr Pete Burnap, yn ystod seremoni wobrwyo flynyddol Gwobr 'Science of Risk', ddydd Gwener (27 Tachwedd).

Cafodd Dr Burnap a'i dîm, yn gynnwys Amir Javed, Dr Shahzad Awan a’r Athro Omer Rana, eu cydnabod am y dulliau arloesol maent wedi eu datblygu i adnabod ymosodiadau ar-lein a gaiff eu cuddio fel URLs byr ar Twitter.

Dywedodd y beirniaid fod y papur sy'n gysylltiedig â'r gwaith ymchwil "yn cynnwys dadansoddiad ac ymchwil gwych...a fyddai o ddefnydd rhagorol i yswirwyr, yn ogystal ag o fudd ehangach i'r gymdeithas.

Gall y system a ddatblygwyd gan dîm Dr Burnap adnabod ymosodiadau posibl ar-lein o fewn pum eiliad gyda hyd at 83% o gywirdeb, ac o fewn 30 eiliad gyda hyd at 98% o gywirdeb, wrth i ddefnyddiwr glicio ar URL ar Twitter gan achosi ifaleiswedd niweidio'r ddyfais.

Drwy ddadansoddi gweithgarwch cyfrifiadurol, y gobaith yw y gallai'r gwaith ymchwil newydd hwn ddatblygu system amser real yn y pen draw, a all amddiffyn defnyddwyr Twitter a Facebook. Mae Dr Burnap a'i gydweithwyr yn gobeithio asesu dibynadwyedd y system drwy ddadansoddi negeseuon Twitter yn ystod Pencampwriaethau Pêl-droed Ewrop yr haf nesaf.

Wrth dderbyn y wobr, dywedodd Dr Burnap: "Rydym yn falch iawn bod ein gwaith ymchwil yn cael ei gydnabod gan un o arbenigwyr blaenllaw'r byd o ran ymdrin â risg a delio ag ansicrwydd. Yn ei strategaeth diogelwch cenedlaethol ddiweddar, cyhoeddodd y llywodraeth ei nod i roi mesurau arloesol ar waith i gryfhau diogelwch ar-lein yn y DU. Credwn y gall ein gwaith gyfrannu at well dealltwriaeth o risg ar-lein, o ran masnach a llywodraeth."

Mae Gwobr Science of Risk, a gynhaliwyd am y chweched flwyddyn yn olynol, wedi'i dylunio i herio ymchwilwyr ac yswirwyr i ymestyn eu syniadau. Cyflwynwyd y wobr gan Tom Bolt, Cyfarwyddwr Rheoli Perfformiad Lloyd's.

Bydd Parc Iechyd Prifysgol integredig modern cynta'r wlad yn croesawu Ei Uchelder Brenhinol Tywysog Cymru ddydd Mawrth 15 Rhagfyr, 2015.

Agorwyd Parc Iechyd Prifysgol Keir Hardie yn 2012 ym Merthyr Tudful ac mae'n mynd i'r afael â rhai o'r problemau iechyd a gofal cymdeithasol sydd wedi bwrw gwreiddiau dwfn mewn cymunedau yng nghymoedd de Cymru.

Mae'r cyfleuster £35 miliwn yn unigryw o ran darparu gwasanaethau iechyd a gofal cymdeithasol o dan un to, gan sicrhau bod y cyfleusterau gorau ar gael yn yr ardaloedd lle mae pobl eu hangen fwyaf.

Mae'r safle hefyd yn ymfalchïo yn ei Ganolfan Academaidd fodern gwerth £2.8 miliwn a agorodd ei drysau i fyfyrwyr meddygol ym mis Ionawr eleni.

Adeiladwyd y Ganolfan Academaidd mewn ymateb i weledigaeth gyffredin rhwng Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf a Phrifysgol Caerdydd i sefydlu canolfan addysgu ac ymchwil ar gyfer hyfforddeion meddygol israddedig ym Merthyr Tudful gyda phwyslais cryf ar feddygaeth gymunedol a chysylltiad uniongyrchol â chleifion.

Bellach mae rhwng 60 a 90 o fyfyrwyr meddygol o Ysgol Feddygaeth Prifysgol Caerdydd yn dod drwy ei drysau bob wythnos i ddatblygu eu sgiliau drwy gael profiad ymarferol o leoliadau gofal yn ardaloedd Merthyr Tudful a Chwm Cynon.

Dywedodd yr Athro John Bligh, Deon Ysgol Feddygaeth Prifysgol Caerdydd: "Mae'r Ganolfan Academaidd unigryw yn dwyn ynghyd yr arfer gorau ym maes darparu gofal iechyd a gofal cymdeithasol integredig yn y gymuned, gydag addysg fodern ar ffurf cyswllt cynnar â chleifion i fyfyrwyr gofal iechyd meddygol ac eraill. Bydd Ei Uchelder Brenhinol yn cwrdd â rhai o'r Cleifion Hyfforddi Gwirfoddol sy'n dod i helpu myfyrwyr gyda'u dysgu drwy ddarparu astudiaethau achos go iawn o gyflyrau cronig a chymhleth.

"Drwy ddysgu yn y lle y mae cleifion yn byw ac yn gweithio ynddo, gall myfyrwyr ymchwilio i berthnasedd diwylliant, iaith, a hanes i les pobl a phoblogaethau. Mae hyn yn helpu myfyrwyr i integreiddio eu profiad i'w  datblygiad eu hunain fel meddygon ar gyfer y dyfodol. Mae dysgu i barchu a gwerthfawrogi pobl o bob cefndir, ymgysylltu â hwy a chael eu hysbrydoli ganddynt yn ffactor allweddol o ran dewis gyrfa yn y dyfodol.

"Mae'r myfyrwyr yn dysgu eu gwyddor, nid yn unig yn labordai a darlithfeydd y brifysgol ond hefyd, ac yn hollbwysig, yn y gymuned ehangach lle mae modd gweld effeithiau daearyddiaeth, tai, deiet, a thlodi yn uniongyrchol."

Dywedodd Syr Mansel Aylward: "Yn Iechyd Cyhoeddus Cymru rydym wedi ymrwymo i ddatblygu a chefnogi gwasanaethau gofal sylfaenol i wella iechyd y cyhoedd yn ogystal â gweithio gyda'n cymunedau i'w helpu i wella eu hiechyd a'u lles."

Bydd Ei Uchelder Brenhinol yn cael cyfle i gwrdd â staff a chleifion lleol sydd wrth wraidd y cyfleusterau newydd.

Aeth Dr Christopher Jones, Cadeirydd Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf ymlaen i ddweud: "Bydd Ei Uchelder Brenhinol yn gallu gweld sut mae Parc Iechyd Prifysgol Keir Hardie yn llwyfan i herio'r ddeddf gofal wrthgyfartal drwy ddwyn ynghyd yr holl elfennau iechyd a gofal cymdeithasol i gefnogi pobl a'u helpu i ddatblygu bywydau iachach.

"Gyda'r cyfleoedd hyn, mae modd gwella gofal iechyd yn y dyfodol ar gyfer ein cymunedau ar draws cymoedd y de, a bydd hynny'n sicr o ddigwydd.

"Bydd Ei Uchelder Brenhinol hefyd yn gweld sut yr ydym ni, ynghyd â Phrifysgol Caerdydd, yn arwain y ffordd wrth hyfforddi meddygon ifanc y dyfodol.

Keir Hardie Medical Education Centre

"Mae'r cyfleuster addysgu yn estyn allan at fyfyrwyr meddygol yn ystod dwy flynedd gyntaf eu hyfforddiant meddygol.

"Mae'n agor ffenestr iddynt brofi yn ystod eu blynyddoedd ffurfiannol anghenion, gwerthoedd a phleser gwasanaethu cymunedau ein cymoedd.

"Ni allaf feddwl am unman sy'n fwy cyffrous nac yn rhoi mwy o foddhad na darparu gofal sylfaenol a chymunedol o Barc Iechyd Prifysgol eiconig Keir Hardie yng nghalon y gymuned Merthyr Tudful. Mae'n lle sy'n gyforiog o addysg ac iachâd."

Ychwanegodd Syr Mansel Aylward: "Mae Parc Iechyd Prifysgol Keir Hardie yn cynnig cyfleoedd i'r rhai sydd am wneud gwahaniaeth gwirioneddol i wella iechyd a lles pobl yng Nghymru.

“Mae ein tîm iechyd cyhoeddus lleol yn gweithio gyda'r gymuned ym Merthyr Tudful ac ar ei chyfer i ddatblygu ymddygiad iach ac i gefnogi pobl a chanddynt anghenion cymhleth. Mae'r ganolfan academaidd hefyd yn allweddol yn ein taith i wella iechyd a lles, drwy gefnogi datblygiad staff gofal iechyd yn y dyfodol. "

Prosiect £1.8m yn edrych ar sut y gall probiotigau atal heintiau a lleihau'r defnydd o wrthfiotigau gyda phreswylwyr cartrefi gofal

Mae'r Ganolfan Ymchwil Treialon ym Mhrifysgol Caerdydd, mewn partneriaeth â Phrifysgol Rhydychen, ar fin dechrau astudiaeth gwerth £1.8m i weld a all ychwanegion probiotigau leihau nifer yr heintiau ymhlith preswylwyr cartrefi gofal er mwyn ceisio defnyddio llai o wrthfiotigau gyda'r grŵp risg uchel hwn.

'Bacteria da' sy'n gallu bod o les wrth eu cymryd fel ychwanegion yw probiotigau.

Heintiau yw'r rheswm mwyaf cyffredin pam mae'n rhaid i breswylwyr cartrefi gofal fynd i'r ysbyty, ac
mae ymchwil blaenorol wedi dangos bod y preswylwyr hyn yn defnyddio llawer mwy o wrthfiotigau o gymharu â phawb arall, gan olygu eu bod mewn perygl o ddatblygu ymwrthedd i gyffuriau gwrthfiotig.

Gall yr ymwrthedd hwn ledaenu i ysbytai a'r gymuned - gan leihau effeithiolrwydd y cyffuriau pwysig hyn wrth ymladd yn erbyn heintiau cyffredin.

Bydd yr ymchwilwyr yn recriwtio 330 o breswylwyr cartrefi gofal yng Nghaerdydd a Rhydychen ac yn rhoi ychwanegion dyddiol o brobiotigau Lactobacillus rhamnosus, a Bifidobacterium animalis subsp. lactis, iddynt ochr yn ochr â phlasebo, dros gyfnod o 12 mis.

Byddant yn asesu cyfanswm nifer y diwrnodau ar wrthfiotigau ar gyfer clefydau heintus cyffredin, gan gynnwys salwch tebyg i ffliw, heintiau'r llwybr wrinol, a heintiau ar y croen a gastro-berfeddol, yn ogystal â'u hymateb i'r brechlyn ffliw.

Ariennir y prosiect gan y Rhaglen Gwerthuso Effeithiolrwydd a Mecanwaith (EME), sy'n bartneriaeth rhwng y Cyngor Ymchwil Meddygol (MRC) a'r Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Iechyd.

Arweinir yr ymchwil gan Christopher Butler, sy'n feddyg teulu i Fwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf ac yn Athro Gofal Cychwynnol yn Adran Gwyddorau Iechyd Gofal Cychwynnol Nuffield ym Mhrifysgol Rhydychen. Dywedodd:

"Mae'r gwrthfiotigau defnyddiol ac effeithiol y mae meddygon teulu yn eu defnyddio i drin heintiau cyffredin o dan fygythiad oherwydd ymwrthedd cynyddol y boblogaeth i gyffuriau.

"Mae preswylwyr cartrefi gofal yn cael llawer mwy o wrthfiotigau na'r boblogaeth yn gyffredinol gan eu bod yn fwy agored i heintiau oherwydd eu himiwnedd gwan, yn byw'n agos at ei gilydd ac yn dioddef sawl salwch. Maent yn aml yn gorfod mynd i'r ysbyty pan mae'r cyffuriau'n rhoi'r gorau i weithio.

"Heblaw am frechu a hylendid da, prin iawn yw'r ffyrdd pendant o atal heintiau ymhlith preswylwyr hŷn mewn cartrefi gofal - felly, mae probiotigau'n faes pwysig i'w dargedu wrth geisio brwydro yn erbyn ymwrthedd i wrthfiotigau. Dylai ein hastudiaeth ateb y cwestiwn p'un a yw probiotigau dyddiol yn atal heintiau ai peidio.

"Os ydynt yn llwyddiannus, gallai'r probiotigau rhad a diogel hyn wella ansawdd bywyd a chynnwys ymwrthedd i wrthfiotigau. Bydd yn helpu'r garfan gynyddol hon o'r boblogaeth sy'n agored i niwed rhad drwy warchod effeithiolrwydd y cyffuriau gwrthfiotig fydd ar gael ar ein cyfer yn y dyfodol."

Bacteria byw yw Lactobacillus rhamnosus and Bifidobacterium animalis subsp.  Cawsant eu dewis ar gyfer yr ymchwil oherwydd eu bod, gyda'i gilydd, yn gwella imiwnedd a gallant leihau hyd clefydau heintus cyffredin. Fodd bynnag, prin fu'r ymchwil hyd yma i gefnogi'r defnydd o brobiotigau gyda phreswylwyr cartrefi gofal. Bydd yr astudiaeth hon yn llenwi'r bwlch pwysig hwn.

Mae'r astudiaeth yn rhan o fuddsoddiad mwy sy'n werth dros £15.8m ar gyfer ymchwil sy'n mynd i'r afael â heintiau sydd ag ymwrthedd i gyffuriau, gan y Sefydliad Cenedlaethol ar gyfer Ymchwil Iechyd (NIHR) - cangen ymchwil y GIG.

Mae heintiau sydd ag ymwrthedd i gyffuriau yn fygythiad mawr i ddyfodol gofal iechyd. Erbyn 2050, gallai 10 miliwn o bobl i farw'n ddiangen bob blwyddyn o ganlyniad i heintiau sy'n gallu gwrthsefyll gwrthfiotigau fel MRSA, sepsis a mycobacteriwm twbercwlosis sy'n gallu gwrthsefyll sawl cyffur.

Cynghrair GW4 yn cael arian ar gyfer partneriaeth hyfforddiant doethurol newydd

Bydd dyfodol ymchwil biofeddygol yn y DU yn cael hwb hanfodol yn sgîl rhaglen hyfforddiant PhD cydweithredol newydd gwerth £4.6m.

Bydd y wobr newydd, sydd wedi'i hariannu gan y Cyngor Ymchwil Meddygol (MRC) yn bennaf, yn ariannu dros 50 o fyfyrwyr ymchwil ôl-raddedig dros y tair blynedd nesaf.

Mae G4W yn dod â Phrifysgolion Caerdydd, Caerfaddon, Bryste a Chaerwysg ynghyd. Mae'n annog ymchwil rhyngddisgyblaethol ar draws cronfa eang o academyddion i geisio mynd i'r afael â rhai o broblemau mwyaf cymdeithas. 

Bydd rhaglen newydd, Partneriaeth Hyfforddiant Doethurol MRC BioMed GW4, yn hyfforddi ôl-raddedigion ymchwil mewn tri phrif faes: niwrowyddoniaeth ac iechyd meddwl; heintiau, imiwnedd a thrwsio; ac iechyd y boblogaeth.

Bydd pwyslais cryf hefyd ar fynd i'r afael â blaenoriaethau cenedlaethol mewn meysydd fel sgiliau rhyngddisgyblaethol a meintiol, a methodoleg in vivo. Bydd y garfan gyntaf yn dechrau eu hyfforddiant yn 2016.

Collaboration event students talking

Wrth siarad am y wobr, dywedodd yr Athro Colin Dayan, Cyfarwyddwr Academaidd y Bartneriaeth Hyfforddiant Doethurol newydd:

"Mae'r rhaglen newydd yn unigryw yn y modd y mae'n galluogi myfyrwyr i fanteisio ar gryfderau ymchwil cyfunol, arbenigedd hyfforddiant ac adnoddau pedair prifysgol ymchwil-ddwys ragorol, ac mae'n rhoi pwyslais enfawr ar weithio'n rhyngddisgyblaethol.

"Drwy gydweithio, byddwn yn cynnig cyfleoedd ymchwil eithriadol i'n myfyrwyr, ac yn rhoi iddynt y sgiliau sydd eu hangen i fynd i'r afael â rhai o'r heriau anoddaf ym maes ymchwil biofeddygol."

Dywedodd Guy Orpen, Rhag Is-Ganghellor Prifysgol Bryste a Chadeirydd Bwrdd GW4:

"Mae lansio Partneriaeth Hyfforddiant Doethurol MRC BioMed GW4 yn ychwanegu at enw da GW4 am sut mae'n cydweithio i roi hyfforddiant doethurol o safon ac ar raddfa eang.

"Drwy gydweithio, gallwn gynnig cyfleoedd i'r don nesaf o ymchwilwyr na allwn eu cynnig ar ein pen ein hunain, gan ddenu'r bobl orau i'n prifysgolion.

"Mae Partneriaeth Hyfforddiant Doethurol MRC BioMed GW4 yn enghraifft wych o fanteision cydweithio, a bydd yn datblygu myfyrwyr fydd yn llwyddo yn y byd academaidd a diwydiant."

Bydd cwricwlwm y rhaglen hyfforddiant yn cynnwys tair elfen: sgiliau ymchwil; datblygiad proffesiynol a gyrfaol; a chyfleoedd i ehangu gorwelion.

Caiff myfyrwyr eu hannog i ymgymryd â lleoliadau, ymweliadau ymchwil, interniaethau ymgysylltu cyhoeddus, yn ogystal â'r cyfle i ennill profiad clinigol.

Mae Cynghrair GW4 eisoes yn cynnal chwe phartneriaeth hyfforddiant doethurol. Gyda thros 8,000 o ymchwilwyr ôl-raddedig a throsiant blynyddol cyfunol o dros £1bn, mae'r gynghrair yn cynnig amgylchedd ymchwil enfawr ac o safon uchel.

Mae MRC wedi cyfrannu £3.3m i'r rhaglen newydd, ac mae sefydliadau o fewn GW4 wedi ymrwymo £1.3m yn ychwanegol.