Ewch i’r prif gynnwys

Gwyddonwyr yn cynhyrchu cynllun brys i atal y dirywiad mewn rhywogaethau a chynefinoedd dŵr croyw

19 February 2020

Kaieteur Falls Rainforest - Guyana
Kaieteur Falls Rainforest - Guyana Image credit: Staffan Widstrand WWF

Mae tîm byd-eang o wyddonwyr wedi datblygu’r Cynllun Adfer Brys cyntaf er mwyn gwyrdroi’r dirywiad sydyn yn rhywogaethau a chynefinoedd dŵr croyw’r byd.

Amlinellir y cynllun chwe phwynt mewn papur gwyddonol, a gyhoeddir heddiw yn BioScience, sy’n galw am gamau brys i fynd i’r afael â bygythion i fioamrywiaeth mewn afonydd, llynnoedd a gwlyptiroedd.

Dyfeisiodd tîm o wyddonwyr o Brifysgol Caerdydd, WWF, Undeb Rhyngwladol dros Gadwraeth Natur a Conservation International y cynllun i adfer cynefinoedd dŵr croyw, sy’n 1% o arwyneb y Ddaear ac sy’n gartref i 10% o’r holl rywogaethau.

Meddai Steve Ormerod, Athro Ecoleg Prifysgol Caerdydd, ymchwilydd dŵr croyw gydol ei oes a gyfrannodd i’r adroddiad: “Mae nentydd, afonydd, pyllau, llynnoedd a gwlyptiroedd y byd ymysg y cynefinoedd pwysicaf am gyfoeth eu rhywogaethau, ond hefyd dyma’r rhai y mae pobl yn eu defnyddio a’u difwyno fwyaf. Meddyliwch am lygredd, y cyflenwad dŵr, newidiadau ffisegol ac effeithiau newid hinsawdd ar lif a thymheredd dŵr.

“O ganlyniad, yn aml ynghudd o dan arwyneb y dŵr, mae ecosystemau dŵr croyw yn colli bioamrywiaeth yn gynt nag unrhyw fath arall o ecosystem. Nid trychineb ynddi ei hun yn unig yw hwn; mae’n bygwth ein system cynnal bywyd ni ein hunain oherwydd pwysigrwydd sylfaenol popeth y mae dŵr yn ei olygu i fywyd dynol.”

WWF action plan
WWF action plan

Mae’r cynllun yn cynnwys adfer llif afonydd mwy naturiol, lleihau llygredd, diogelu cynefinoedd gwlyptir allweddol, dod â gorbysgota a chloddio’n anghynaladwy mewn afonydd a llynnoedd i ben, rheoli rhywogaethau goresgynnol, a diogelu ac adfer cysylltedd afonydd drwy gynllunio cronfeydd a seilwaith arall yn well.

Hefyd mae’r awduron yn argymell targedau newydd, gan gynnwys adfer llif dŵr, rheoli cloddio anghyfreithlon ac anrheoleiddiedig am dywod mewn afonydd, a gwella rheolaeth pysgodfeydd dŵr croyw sy’n bwydo cannoedd o filiynau o bobl.

Meddai Dave Tickner, prif gynghorydd dŵr croyw WWF-UK a’r prif awdur ar y papur: “Does unman lle mae’r argyfwng bioamrywiaeth yn fwy difrifol nag yn afonydd, llynnoedd a gwlyptiroedd y byd – gyda dros chwarter y rhywogaethau dŵr croyw bellach yn anelu am ddifodiant. Gall y Cynllun Adfer Brys atal y dirywiad hwn sydd wedi digwydd ers degawdau, ac adfer bywyd i’n hecosystemau dŵr croyw sy’n marw; nhw yw sylfaen pob un o’n cymdeithasau a’n heconomïau.”

Ychwanegodd yr Athro Ormerod: “Does gennym ni ddim llawer o amser i newid pethau, ac rydym yn annog y Cenhedloedd Unedig a llywodraethau’r byd i weithredu ar y cynllun chwe phwynt allweddol hwn.”

Rhannu’r stori hon

Mae gan yr Ysgol enw da ar lefel ryngwladol am ei haddysgu a’i hymchwil, ac mae’n cynnig rhai o’r cwricwla biowyddorau gorau yn y DU sy’n cael ei arwain gan ymchwil