Ewch i’r prif gynnwys

Rhodd archif deuluol yn dangos cysylltiadau rhwng Ffrainc a Chymru

05 Mehefin 2018

Hanna Diamond Alan Hughes and Delphine Isaaman

Mae rôl bwysig teulu blaenllaw o Ffrainc yn ystod yr Ail Ryfel Byd a ddaeth i fyw ym mhrifddinas Cymru yn cael ei ddathlu ym Mhrifysgol Caerdydd.

Daeth Paul Barbier yn Athro Ffrangeg cyntaf y Brifysgol ar ôl dod i'r ddinas i ddechrau swydd fel darlithydd yng Ngholeg Prifysgol De Cymru a Sir Fynwy ym 1883 a oedd newydd gael ei sefydlu. Mae cysylltiadau'r teulu â Chaerdydd yn dal i fod yn gryf, ac yn ddiweddar rhoddodd perthnasau gyfoeth o ddyddiaduron, llythyrau a ffotograffau i'r Casgliadau Arbennig ac Archifau ym Mhrifysgol Caerdydd.

Cafodd pob un o wyth plant Paul Barbier eu haddysg yn y ddinas, a chafodd dau o'i feibion eu galw i ymuno â byddin Ffrainc yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, a'u secondio fel cyfieithwyr i Luoedd Ymgyrchol Prydain.

Barbier
Paul Barbier

Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, chwaraeodd eu nai, Jacques De Guélis, ran bwysig fel ysbïwr yn y Weithrediaeth Ymgyrchoedd Arbennig (SOE) oherwydd ei gefndir Ffrengig-Prydeinig. Gan ei fod yn gallu siarad Ffrangeg yn rhugl, roedd modd iddo fynd dair gwaith i dir y gelyn heb gael ei sylwi, a chafodd ei ganmol fel arwr am ei ymdrechion. Ar ôl iddo fod mewn damwain car ychydig ar ôl diwedd y rhyfel, cafodd ei gladdu ym Mynwent Cathays yng Nghaerdydd.

Aeth ei berthnasau Delphine Isaaman, Paul Barbier ac aelodau eraill o’r teulu i ddigwyddiad arbennig i lansio’r archif ddydd Mercher 6 Mehefin, 74 blynedd ers D-Day. Ar yr un diwrnod, cafodd plac glas ei ddadorchuddio yn 3 Maes yr Amgueddfa, y tŷ ar gampws y Brifysgol lle cafodd Jacques De Guélis ei eni ar 6 Ebrill 1907.

Dywedodd Mrs Isaaman, cefnder De Guélis: "Rydw i wrth fy modd y bydd y dogfennau hyn ar gael i ysgolheigion a'r cyhoedd ehangach. Mae swm enfawr o hanes cymdeithasol yn yr archif ar gyfer 50 mlynedd gyntaf yr ugeinfed ganrif. Mae'n iawn mai prifddinas Cymru yw ei gartref newydd, ma gennym gysylltiadau mor gryf."

Unveiling at 3 Museum Place
(O’r chwith i’r dde) Marie Brousseau-Navaro, Is-gennad Anrhydeddus Ffrainc, yr Athro Colin Riordan, Llywydd ac Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd, Delphine Isaaman, aelod o’r teulu, Paul Barbier, aelod o’r teulu, Claudine Ripert-Landler, Cynghorydd Diwylliannol, Cyfarwyddwr yr Institut Français

Dywedodd yr Athro Hanna Diamond, o'r Ysgol Ieithoedd Modern, arbenigwr mewn hanes Ffrainc: "Mae hwn yn gasgliad hynod bwysig, fydd yn rhoi cyfle i'r cyhoedd, myfyrwyr ac academyddion i ddysgu am deulu â stori anhygoel. Mae hefyd yn cynnig cipolwg ar sut beth oedd bywyd i bobl yng Nghaerdydd yn ystod diwedd y 19eg Ganrif a dechrau'r 20fed Ganrif. Mae'n sicr y bydd yr adnodd yn cael ei ystyried yn hynod werthfawr, ac yn etifeddiaeth briodol ar gyfer Paul Barbier a'i ddisgynyddion."

Dywedodd Alan Vaughan Hughes, Pennaeth Casgliadau Arbennig ac Archifau: "Rydym wrth ein bodd i gynnig cartref diogel i'r archif anhygoel hon ar gyfer pobl a myfyrwyr Caerdydd. Mae'r cyfoeth o wybodaeth yn yr archif yn cynnig cipolwg anhygoel ar dreftadaeth ddiwylliannol a dinesig ddiddorol Caerdydd, ac rydym yn gyffrous am roi'r cyfle i'r cyhoedd ac academyddion a myfyrwyr gael mynediad ati."

Rhannu’r stori hon

Mae gennym gasgliadau o ddogfennau hanesyddol sy'n dyddio'n ôl i'r 14g.