Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Mae Cymdeithas Ddeintyddol Prydain wedi galw am newidiadau ysgubol i sut mae bwydydd yn cael eu marchnata a sut mae cynhyrchion yn cael eu creu, wrth i ymchwil newydd gan Brifysgol Caerdydd ddangos faint o honiadau camarweiniol sydd ar rawnfwydydd llawn siwgr sy'n cael eu hanelu at blant.

Mae dadansoddiad o becynnau 13 o'r grawnfwydydd sy'n gwerthu orau gan Brifysgol Caerdydd, a gyhoeddwyd yn British Dental Journal, wedi dangos:

  • Gan ddefnyddio maint dogn y gwneuthurwr, mae 8 o'r 13 o rawnfwydydd mwyaf poblogaidd yn rhoi dros hanner y siwgr a argymhellir mewn diwrnod i blant rhwng 4 a 6 oed.
  • Mae delweddau ar becynnau'n dangos dogn deirgwaith maint y dogn a argymhellir gan y gwneuthurwyr. Byddai plant sy'n bwyta'r meintiau hyn yn bwyta 12.5% yn fwy na'r lefel ddyddiol a argymhellir mewn un bowlen.
  • Roedd y rhan fwyaf o gynhyrchion yn cynnwys honiadau maethol camarweiniol, gyda'r nod o gynnig 'effaith eurgylch' a gadael cwsmeriaid i feddwl eu bod yn fwy iach nag ydynt mewn gwirionedd, neu anwybyddu rhybuddion eraill. Fe wnaeth 11 o 13 o gynhyrchion honiadau ynglŷn ag un neu fwy o fitaminau, tra roedd 8 o blith 13 yn cael eu hystyried yn eithriadol o uchel o ran cynnwys siwgr.
  • Roedd iaith emosiynol fel 'yummy', 'magical' neu 'meet new friends' yn dominyddu cynhyrchion a oedd wedi eu hanelu at blant, ynghyd ag iaith fel 'quality' i dawelu'r meddwl, a gwerth maethol tybiedig er mwyn apelio at rieni.

Ar hyn o bryd, grawnfwydydd sy'n gwneud y cyfraniad mwyaf namyn un at siwgr rhydd mewn deiet plant, sef 8% ar gyfer plant rhwng 4 a 10 oed a 7% ar gyfer plant yn eu harddegau. Mae astudiaethau blaenorol wedi dod i'r casgliad bod dognau sy'n rhy fawr yn gallu cyfrannu at gwsmeriaid yn ychwanegu 42% yn fwy o rawnfwydydd nag sydd ei angen.

Mae Cymdeithas Ddeintyddol Prydain wedi mynegi pryder bod delweddau pecynnau grawnfwydydd yn parhau i fod y tu hwnt i gôd y Pwyllgor Arferion Hysbysebu ar gyfer bwydydd sy'n cynnwys llawer o fraster, halen neu siwgr i blant. Mae wedi galw ar y llywodraeth i gyflwyno newidiadau cadarn i ganllawiau marchnata a thargedau gorfodol ar gyfer lleihau siwgr, fel rhan o'i Strategaeth Gordewdra.

Pydredd dannedd yw'r prif reswm y mae plant rhwng 5 a 9 oed yn cael eu derbyn i'r ysbyty o hyd.

Dywedodd Russ Ladwa, Cadeirydd Pwyllgor Iechyd a Gwyddoniaeth Cymdeithas Ddeintyddol Prydain: "Brecwast yw pryd bwyd pwysicaf y diwrnod, ond yn anffodus mae marchnatwyr yn camarwain y cyhoedd am beth sy'n cael ei ystyried yn ddewis iachus a maint dogn derbyniol.

"Mae hyn yn gymysgedd gwenwynig, gyda honiadau am 'fanteision maethol' yn ceisio dallu cwsmeriaid i'r cynnwys siwgr, lluniau o feintiau dogn enfawr i annog pobl i orfwyta, ac iaith emosiynol i annog plant i blagio eu rhieni. Mae'r canlyniad yn ffordd sicr o gynyddu pydredd dannedd a gordewdra.

"Mae'r hysbysfyrddau hyn ar ein byrddau brecwast yn dal i fod y tu hwnt i'r rheoliadau hysbysebu ar gyfer marchnata bwydydd llawn siwgr i blant. Nes y bydd y llywodraeth yn cyflwyno rheolau marchnata llymach, ac yn pennu targedau ar gyfer ailddatblygu'r bwydydd, bydd y DU yn methu â chyrraedd ei thargedau lleihau siwgr o bell ffordd."

Dywedodd un o awduron yr astudiaeth, Maria Morgan, Uwch Ddarlithydd mewn Iechyd Cyhoeddus Deintyddol ym Mhrifysgol Caerdydd: "Yr hyn sy'n sefyll allan i mi yw sut mae meintiau dogn mwy yn cael eu normaleiddio ym Mhrydain, sy'n effeithio ar ordewdra plant, gordewdra oedolion, ac iechyd y geg. Dydw i ddim yn hoffi'r ffaith bod y lluniau'n twyllo rhieni.

"Byddwn i'n croesawu fformiwla newydd ar gyfer y cynhyrchion hyn. Mae angen i ni gydweithio â'r diwydiant yn hyn o beth. Rwy'n pryderu hefyd am labeli bwyd ar ôl Brexit, oherwydd ar hyn o bryd mae labeli bwydydd yn cydymffurfio â rheoliadau'r UE, ac yn y dyfodol rydym am iddynt fod cystal os nad yn well na'r hyn sydd gennym ar hyn o bryd."

Hanner can mlynedd yn ôl, roedd y garfan gyntaf o fyfyrwyr o Ysgol Deintyddiaeth Prifysgol Caerdydd yn graddio ac yn symud ymlaen i fod yn Ddeintyddion ac yn Dechnegwyr Deintyddol cymwys.

Graddiodd 26 o fyfyrwyr o Gaerdydd yn ei seremoni raddio gyntaf yn 1968.  Fe wnaeth un o'r 26 yma, Alan Harrison, drefnu cinio aduniad 50 mlynedd a oedd yn cynnwys ailymweld â'r Ysgol Deintyddiaeth, taith o amgylch y cyfleusterau a chyfle i gwrdd â rhai o'r myfyrwyr presennol!

"Rwy'n credu mai'r atgof mwyaf cofiadwy oedd y rhyngweithio rhwng y staff a'r myfyrwyr a chyfeillgarwch cyffredinol yr holl le. Roedd pawb yn ein hadnabod yn ôl ein henwau, a chan mai dim ond 22 o fyfyrwyr deintyddol oedd yn yr adeilad cyfan, fel yn ein blwyddyn glinigol gyntaf, nid oedd unman i guddio. Nid oedd modd osgoi cymryd rhan ym mhopeth. Cawsom hefyd nifer o achlysuron chwaraeon staff/myfyrwyr – y gemau Bowlio ym Mharc y Rhath rwy'n ei gofio'n bennaf."

Yn y 1960au, nid oedd iechyd deintyddol poblogaeth de Cymru yn wych. Fel myfyrwyr roedd gennym gronfa enfawr o achosion i'w drin. Roedd angen tynnu dannedd llu o gleifion a rhoi dannedd gosod iddynt. Er enghraifft, fe dynnais dros 330 o ddannedd yn defnyddio anesthesia lleol, a 440 o dan anesthesia cyffredinol"

Arweiniwyd y daith drwy'r ysgol a'r ysbyty gan Bennaeth yr Ysgol, yr Athro Alastair Sloan.  Agorwyd y Ganolfan Efelychu Sgiliau Clinigol ar ei newydd wedd yn 2016, ac roedd o ddiddordeb arbennig i gynfyfyrwyr.  Roedd yr ymweliad yn cydredeg â Diwrnod Agored Prifysgol Caerdydd, gan alluogi'r cynfyfyrwyr i gwrdd â myfyrwyr presennol a darpar fyfyrwyr. Yn ystod eu hymweliad, sgwrsiodd y grŵp â'r myfyrwyr presennol gan gymharu nodiadau ynglŷn â'r newid mewn addysg ddeintyddol.

Ychwanegodd yr Athro Alastair Sloan; "Roedd yn anrhydedd croesawu cyn aelodau o garfan graddio gyntaf yr Ysgol, ac nid oedd llawer ohonynt wedi bod yn ôl yn yr ysgol ers iddynt raddio.  Roedd graddedigion cyntaf ein Hysgol yn arloeswyr Deintyddiaeth yng Nghaerdydd, ac roedd hi'n braf eu gweld yn rhannu rhywfaint o ddoethineb gyda'n myfyrwyr presennol."

Yr wythnos ddiwethaf, bydd 150 o fyfyrwyr yn graddio o raglenni Israddedig ac Ôl-raddedig yr Ysgol, a bydd 100% o fyfyrwyr Llawfeddygaeth Deintyddol yr Ysgol (BDS) yn cael lle ar Hyfforddiant Deintyddol Sylfaenol.

Mae Maer Llundain wedi cadarnhau bod Model Caerdydd i fynd i’r afael â thrais bellach yn cael ei ddefnyddio ar draws 29 o Adrannau Damweiniau ac Achosion Brys Llundain.

Fe allai defnydd o’r Model baratoi’r ffordd ar gyfer creu bwrdd atal trais ledled prifddinas Lloegr - syniad a roddwyd ar waith ym 1997 ym mhrifddinas Cymru gan ddyfeisiwr y Model.

Cafodd y Model ei greu gan yr Athro Jonathan Shepherd o Brifysgol Caerdydd, ac mae’n llenwi bylchau mawr yng ngwybodaeth yr heddlu. Gwneir hyn drwy gasglu gwybodaeth ddienw mewn ysbytai gan bobl a anafwyd mewn achosion o drais nad yw’r heddlu wedi cael gwybod amdanynt.

Caiff y data ei rannu ymhlith yr heddlu, cynghorau ac asiantaethau trwyddedu i adnabod mannau trais poblogaidd; ar strydoedd y ddinas, mewn adeiladau trwyddedig, parciau, ysgolion a lleoliadau eraill.

Mae Model Caerdydd wedi’i roi ar waith ledled y byd, o’r Unol Daleithiau i Awstralia, ac wedi arwain at newidiadau megis patrolau heddlu wedi’u targedu, gwydrau polycarbonad mewn bariau, gosod CCTV ac ardaloedd i gerddwyr mewn mannau adloniant.

Mewn llythyr diweddar at yr Athro Shepherd, ysgrifennodd Sadiq Khan, Maer Llundain: “Diolch am eich geiriau caredig am y cynllun Rhannu Gwybodaeth i Fynd i’r Afael â Thrais (ISTV) sy’n rhan hollbwysig o fy ymgyrch i fynd i’r afael â thrais yn Llundain.

“Byddai’n bleser gan Uwch-swyddogion Swyddfa ar gyfer Plismona a Throseddau (MOPAC) gwrdd â chi i drafod eich syniadau ar fwrdd atal trais dinesig ymhellach.”

Wrth gymeradwyo’r llythyr, ychwanegodd Paul Orders, Prif Weithredwr Cyngor Dinas Caerdydd: “Mae’n dda bod Caerdydd wedi arwain ar hyn.” Gallaf weld arwyddocâd y model i Lundain a beth fydd yn ei olygu wrth ystyried defnydd ehangach o ddull Caerdydd. Mae’n hynod gyffrous.”

Mae’r Model wedi’i roi ar waith mewn dinasoedd pwysig yn yr Unol Daleithiau gan gynnwys Milwaukee a Philadelphia.

Ar ôl ei fabwysiadu am y tro cyntaf ar draws Caerdydd ym 1997, fe wnaeth trais ostwng dros 40% o’i gymharu â 14 o ddinasoedd tebyg yn y DU.

Heddiw, mae tua 35 o achosion yw wythnos sy’n gysylltiedig â thrais yn Adran Damweiniau ac Achosion Brys Ysbyty’r Brifysgol - o’i gymharu ag 80 yr wythnos 15 mlynedd yn ôl.

Mae nifer y derbyniadau mewn ysbytai yn is hefyd, yn ogystal â chostau trais i’r GIG a’r gyfundrefn cyfiawnder troseddol. Yn 2007 yn unig, amcangyfrifwyd y cafodd £7m ei arbed.

https://youtu.be/_k_yeoLU2Zo

Mae adroddiad newydd am iechyd deintyddol yng Nghymru yn dangos lleihad sefydlog a pharhaus mewn pydredd dannedd ymhlith plant rhwng 11 a 12 oed.

Mae ymchwil sydd wedi'i harwain gan Brifysgol Caerdydd a'i hariannu gan Iechyd Cyhoeddus Cymru yn dangos bod y canran o blant â phydredd dannedd wedi lleihau'n sylweddol o 45% yn 2004/05 i 30% yn 2016/17.

Mae'r duedd tymor hir yn dangos dirywiad sefydlog o 63% yn 1988/89 i 30% yn 2016/17.  O fewn y 30% o blant â phydredd dannedd yn 2016/17, roedd cyfartaledd o 2.1 o ddannedd oedolion wedi pydru, ar goll, neu wedi eu llenwi.

Yr adroddiad yw'r diweddaraf a gyhoeddwyd gan Uned Gwybodaeth Iechyd Geneuol Cymru, ac mae wedi'i seilio ar arolwg o 5,700 o blant rhwng 11 a 12 oed mewn ysgolion yng Nghymru yn 2016/2017. Roedd yn asesu iechyd dannedd parhaol (oedolyn) sy'n ymddangos rhwng 6 a 12 oed.

Dywedodd Maria Morgan, arweinydd yr astudiaeth, o Uned Gwybodaeth Iechyd Geneuol Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd: "Er bod y lleihad sylweddol hwn mewn pydredd yn galonogol mae gwaith i'w wneud o hyd, yn enwedig pan mae ymdrechion i gyfyngu ar faint o siwgr sy'n cael ei fwyta yn cystadlu ag ymgyrchoedd marchnata ar gyfer byrbrydau sy'n llawn siwgr, a'r arfer o roi siwgr mewn bwydydd a diodydd sydd wedi eu prosesu.

"Yn y tymor hir, rydym yn gobeithio y bydd effeithiau Cynllun Gwên, ein rhaglen genedlaethol ar gyfer gwella iechyd y geg, yn cael effaith fwy ar lefelau pydredd dannedd yn y grŵp oedran hwn."

Dywedodd Anup Karki, Arweinydd Tîm Iechyd Deintyddol y Cyhoedd ac Ymgynghorydd Iechyd Deintyddol y Cyhoedd ar gyfer Doeth am Iechyd Cymru: "Mae'r gyfres o arolygon yn tynnu sylw at welliannau sylweddol mewn iechyd y geg ymhlith plant rhwng 11 a 12 oed yng Nghymru, fodd bynnag, ni ddylem anghofio bod baich y clefyd ataliadwy hwn yn dal i fod yn uchel.

"Bydd angen ymyriadau parhaus ar fwy nag un lefel i leihau faint o siwgr mae'r boblogaeth yn ei fwyta, ynghyd â mesurau atal a gofal deintyddol priodol, i leihau effaith y clefyd ataliadwy hwn ar blant."

Dangosodd yr astudiaeth hefyd fod lleihad tebyg a pharhaus mewn pydredd dannedd ymhlith pob grŵp cymdeithasol rhwng 2004 a 2017.

Mae’r Ffederasiwn Peridontoleg Ewropeaidd (EFP) wedi cyhoeddi mai Natasha West, myfyrwraig ail flwyddyn yn yr Ysgol Deintyddiaeth, yw enillydd cystadleuaeth traethawd israddedig newydd.

Roedd y gystadleuaeth, yr un gyntaf o’r fath y mae’r EFP wedi’i chynnal, yn gofyn i fyfyrwyr ysgrifennu traethawd byr mewn ymateb i’r cwestiwn “Pam y byddwn i’n ystyried gyrfa mewn peridontoleg?”  Wynebodd Natasha gystadleuaeth gref o ysgolion deintyddol o 20 o wledydd.  Cafodd ei henwi’n enillydd ochr yn ochr â myfyriwr deintyddol yn y bedwaredd flwyddyn o Glasgow, a myfyriwr deintyddol yn y drydedd flwyddyn o Umea, Sweden.

Mae peridontoleg, sy’n golygu ‘o amgylch y dant’ yn yr iaith Groeg, yn edrych ar yr astudiaeth o feinwe caled a meddal yn y geg, sy’n cefnogi’r dannedd.  Mae yna gysylltiadau pendant rhwng Peridontitis a phroblemau iechyd eraill, felly gallai dilyn gyrfa yn y maes hwn arwain at ymchwil yn ogystal ag arfer.

Gwobr Natasha yw lle yn y digwyddiad Peridontoleg Ewropeaidd blaenllaw, EuroPerio9 yn Amsterdam, a 250 ewro.  Pan ofynnwyd iddi am ei buddugoliaeth a’r cyfle i fynd i’r digwyddiad mawreddog hwn, dywedodd:

“Mae’n fraint cael y cyfle i glywed arweinwyr y byd yn y maes peridontoleg yn cyflwyno eu hymchwil diweddaraf. Dwi’n edrych ymlaen yn fawr at gael gweld y sesiwn llawdriniaeth fyw i gael mwy o ddealltwriaeth o’r arbenigedd, ac wrth gwrs i grwydro dinas Amsterdam.”

Ychwanegodd Pennaeth yr Ysgol, Alastair Sloan, ei longyfarchiadau:

“Roeddwn i’n falch iawn o weld bod gan yr Ysgol ddiddordeb mawr a nifer o ymgeiswyr yng Ngwobr Traethawd Israddedig yr EFP eleni o’n rhaglenni Israddedig amrywiol. Mae ennill yn dipyn o gamp; dwi wrth fy modd i Natasha ac, ynghyd â gweddill yr Ysgol, yn falch iawn ohoni. Dwi’n siŵr y bydd hi’n mwynhau ei hamser yn EUROPERIO9 yn fawr ac yn dysgu llawer o fynychu’r gynhadledd fawr a chyffrous hon. Da iawn Natasha!”

Mae’r traethawd yn dangos angerdd Natasha dros y pwnc ac yn nodi nifer o ddulliau a syniadau y gellid eu defnyddio yn ystod ei gyrfa, wedi’u llywio gan yr awydd i “gynnig y gofal gorau i gleifion”.

Mae model arloesol Prifysgol Caerdydd ar gyfer mynd i'r afael â thrais wedi’i mabwysiadu gan y Llywodraeth yn ei Strategaeth gyntaf yn ymwneud â Thrais Difrifol.

Mae’r fenter Rhannu Gwybodaeth i Fynd i’r Afael â Thrais (ISTV) – rhaglen atal trais a ddatblygwyd gan yr Athro Jonathan Shepherd – yn defnyddio data o Unedau Damweiniau ac Achosion Brys i adnabod mannau hynod dreisgar, gan helpu asiantaethau gorfodi'r gyfraith a llywodraethau dinasoedd i leihau trais a chost triniaeth frys mewn ysbytai yn sgîl hynny.

Yn ôl strategaeth newydd y Llywodraeth, sy’n nodi newid sylweddol yn ei hymateb i droseddau cyllyll a drylliau: “Mae tystiolaeth wedi dangos bod cyfran sylweddol o ymosodiadau yn cael eu trin mewn adrannau achosion brys ysbytai yn anhysbys i'r heddlu. Felly, mae’r Swyddfa Gartref, yr Adran Iechyd a Gofal Cymdeithasol a GIG Lloegr wedi cydweithio i gefnogi menter Rhannu Gwybodaeth i Fynd i’r Afael â Thrais (ISTV) yn Lloegr.

“Mae hyn yn rhoi gwybodaeth i gefnogi camau gweithredu ar ran yr heddlu ac eraill er mwyn atal a lleihau nifer y digwyddiadau treisgar. Mae hyn yn cynnwys addasu llwybrau patrolau plismyn, symud heddlu o’r maestrefi i ganol trefi neu ddinasoedd ar adegau penodol o'r dydd a’r wythnos, targedu safleoedd trwyddedig lle ceir problemau, llywio’r defnydd o deledu cylch cyfyng, cau rhai strydoedd rhag traffig a chyflwyno gwydrau yfed plastig.”

Jonathan Shepherd

Wrth sôn am y strategaeth newydd, dywedodd yr Athro Shepherd: “Mae’n wych gweld bod gan y model rhannu gwybodaeth a ddatblygwyd ym Mhrifysgol Caerdydd rôl allweddol yn y Strategaeth Trais Difrifol. Mae gwerthusiadau annibynnol wedi dangos bod dros 40 y cant yn llai o drais yn y dinasoedd mewn dinasoedd lle mae ‘Model Caerdydd’ wedi’i roi ar waith. Mae’n ffordd effeithiol o wneud yn siŵr bod dulliau stopio a chwilio, a chario cyllyll, yn cael eu targedu'n briodol.”

Cafodd ‘Model Caerdydd’ ei roi ar brawf yng Nghaerdydd yn gyntaf rhwng 2002 a 2007 ac mae wedi'i gyflwyno'n raddol ledled y byd – mewn gwledydd fel yr Iseldiroedd, yr Unol Daleithiau, Awstralia a De Affrica.

Crëwyd Model Caerdydd gan y llawfeddyg, yr Athro Shepherd ychydig 20 mlynedd yn ôl, pan ganfu nad oedd yr heddlu yn ymwybodol o'r rhan fwyaf o'r digwyddiadau treisgar a oedd yn arwain at driniaeth frys mewn ysbyty. Yn aml, byddai'n rhaid i'r bobl a anafwyd yn yr achosion hyn gael llawdriniaeth i ailadeiladu'r wyneb yn ei theatr llawdriniaethau ef.

Yn 2008, enillodd ‘Model Caerdydd’ gydnabyddiaeth ryngwladol pan ddyfarnwyd Gwobr Stockholm ar gyfer Troseddeg i'r Athro Shepherd. Mae Sefydliad Iechyd y Byd (WHO) yn defnyddio'r model fel enghraifft dda o atal trais ledled y byd.

Bydd gwyddoniaeth yn bwnc llosg mewn tafarnau yng Nghaerdydd y gwanwyn hwn wrth i ŵyl fwyaf y byd o sgyrsiau cyhoeddus ar wyddoniaeth ddychwelyd i’r brifddinas am yr eildro.

Yn ystod ‘Peint o Wyddoniaeth Caerdydd’, bydd 30 o wyddonwyr yn camu i’r llwyfan mewn amryw o dafarndai ledled Caerdydd i gynnal sgyrsiau sy’n hwyl, yn rhyngweithiol ac yn ennyn diddordeb, wrth sôn am eu pwnc ymchwil.

Bydd ymwelwyr yn y digwyddiad uwchben eu digon ag amserlen lawn dop o sgyrsiau, o’r ymchwil ddiweddaraf yn y frwydr yn erbyn clefyd Huntington i esboniad gwyddonol ynghylch pam nad yw dod o hyd i gariad ar-lein yn gweithio.

Yn ôl un o’r ymchwilwyr sy’n cymryd rhan, Dr Emma Yhnell o Ysgol Meddygaeth Prifysgol Caerdydd: “Ar ryw adeg yn ein bywydau rydym i gyd yn gleifion ac ni ddylai fod ofn arnom ofyn cwestiynau, holi gwyddonwyr, ac yn bwysicaf oll, dysgu rhywbeth newydd. Mae Peint o Wyddoniaeth yn caniatáu i'r cyhoedd ymgysylltu â gwyddonwyr a thrafod eu hymchwil mewn amgylchedd anffurfiol a hamddenol.”

Ynghyd â'r prif sgyrsiau, bydd pob noswaith hefyd yn cynnwys amrywiaeth o weithgareddau hwyliog yn ymwneud â gwyddoniaeth gan gynnwys posau geeky, straeon difyr a gweithgareddau rhyngweithiol eraill.

Bydd y digwyddiad tri diwrnod o hyd yn cael ei gynnal ar yr un pryd mewn dros 100 o ddinasoedd ar draws 12 o wledydd rhwng 14 a 16 Mai 2018.

Bydd gwyddonwyr Caerdydd yn siarad mewn tafarndai, gan gynnwys y Philharmonic, Tiny Rebel a 10-Feet Tall, gyda thocynnau yn costio £4 yn unig. Mae’r tocynnau, ynghyd ag amserlen lawn o ddigwyddiadau, ar gael o heddiw ymlaen ar wefan Peint o Wyddoniaeth (pintofscience.co.uk).

Sefydlwyd Peint o Wyddoniaeth chwe blynedd yn ôl gan grŵp o ymchwilwyr ôl-raddedig ac ôl-ddoethurol yn y DU ac mae wedi tyfu i fod yn un o wyliau gwyddoniaeth mwyaf y byd.

Mae’r sylfaenwyr, Dr Praveen Paul a Dr Michael Motskin, wedi cyflwyno elfen bersonol i wyddoniaeth, gan roi cyfle i bawb gwrdd â'r bobl y tu ôl i'r ymchwil anhygoel sy’n cael ei chynnal ar draws y byd.

“Mae cymaint o ymchwil gyfareddol yn cael ei chynnal o dan ein trwynau, nad ydym yn gwybod amdani,” meddai cyd-sylfaenydd yr ŵyl, Dr Paul.

“Gall rhai fynd ar goll yn yr eglurhad, gan arwain at newyddion ffug. Mae Peint o Wyddoniaeth yn cynnig mynediad uniongyrchol i bobl at wyddonwyr ysbrydoledig ac yn annog trafodaeth agored, ac mae’r cyfan yn digwydd yn y lle mwyaf cyfarwydd ym Mhrydain, y dafarn. Mae gwyddonwyr yn yfed peintiau hefyd – dydyn nhw ddim mor wahanol â hynny.”

Awgrymodd astudiaeth gan Brifysgol Caerdydd bod pobl yn rhagfarnllyd pan yn feddw.

Ar ôl cyfweld â 124 o bobl mewn unedau damweiniau ac achosion brys, gydag anafiadau sy'n deillio o drais, canfu'r ymchwilwyr fod 18.5% ohonynt yn ystyried eu bod wedi dioddef ymosodiad gan bobl ragfarnllyd. Adroddwyd bod meddwdod yn arbennig o berthnasol ac yn cyfrif am 90% o'r ymosodiadau a dargedwyd.

Er mai casineb oedd y cymhelliant sylfaenol a nodwyd, dim ond o dan ddylanwad alcohol y mynegwyd y casineb hwn.

Dywedodd yr Athro Jonathan Shepherd, Cyfarwyddwr Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch y Brifysgol: “Agwedd drawiadol o'r astudiaeth oedd y darganfyddiad nad casineb yn unig oedd y tu ôl i’r rhan fwyaf o ymosodiadau; roedd alcohol yn ei sbarduno hefyd yn ôl pob tebyg...”

Cynhaliwyd yr arolwg ar draws 3 dinas yn y DU: Caerdydd, Blackburn a Chaerlŷr. Dewiswyd y dinasoedd hyn gan fod boblogaethau amlddiwylliannol, aml-ethnig ac aml-grefyddol yn y tair dinas.

Ymhlith y 23 o bobl a honnodd mai rhagfarn oedd wedi cymell yr ymosodiad arnynt, nododd saith mai eu hymddangosiad oedd y cymhelliad. Cyfeiriodd pump ohonynt at densiwn hiliol yn y cymunedau yr oeddent yn byw ynddynt, nododd tri eu man preswyl, a nododd wyth mai hil, crefydd neu eu cyfeiriadedd rhywiol oedd yr achos.

Roedd llawer o'r rhai a anafwyd mewn trais casineb yn credu y byddai cyfyngu ar faint o alcohol sy’n cael ei yfed yn strategaeth dda er mwyn lleihau'r risg.

Wrth i gyfnod y Nadolig fynd rhagddo, â nifer y bobl meddw yn nghanol ein trefi a’n dinasoedd yn cynyddu’n sylweddol, mae ymchwilwyr ym Mhrifysgolion Caerdydd a Sheffield yn asesu a yw gwasanaethau penodol yn ffordd effeithiol o drin pobl hynod feddw, ac yn lleddfu’r baich ar wasanaethau brys sydd o dan bwysau.

Disgwylir canfyddiadau’r astudiaeth yn 2018, a’u diben yw cynnig tystiolaeth sy’n ystyried a ddylid cyflwyno gwasanaethau rheoli meddwdod fel modd arferol o reoli cleifion meddw.

Mae unedau achosion brys ar draws y byd yn gyfarwydd ag achosion sy’n ymwneud ag alcohol, yn enwedig yn sgil goryfed, a’r anafiadau sy’n deillio o hynny. Yn y DU, amcangyfrifir bod 12-15% o'r cleifion sy'n mynd i adrannau achosion brys yno o ganlyniad i oryfed. Nid yw'n syndod mai ar nos Wener a nos Sadwrn y ceir y rhan fwyaf o achosion – gall hyd at 70% ohonynt fod yn ymwneud ag alcohol.

Yn ogystal â chynyddu llwyth gwaith adrannau achosion brys, a'r amser aros i gleifion eraill, mae tua 40% o gleifion meddw hefyd yn cyrraedd mewn ambiwlans a hynny, o bosibl, yn atal yr ambiwlans rhag mynd i’r afael ag achosion brys eraill.

Yn ôl yr Athro Simon Moore, o Grŵp Ymchwil Trais a Chymdeithas Prifysgol Caerdydd: “Gall pobl hynod feddw fod yn gryn faich, ac yn ddylanwad sy’n tarfu ar y gwasanaeth iechyd brys, a’i gleifion eraill.

“Tra bod y DU a gwledydd eraill ledled y byd wedi ystyried amrywiaeth o wasanaethau sy’n gallu dargyfeirio pobl feddw i ffwrdd o unedau brys, prin iawn fu’r asesiadau ffurfiol o ba mor effeithiol yw hynny, yn enwedig yn y DU lle mae’r lefel o gam-drin alcohol gyda’r uchaf yn y byd.”

Image of the outside of a alcohol intoxication treatment centre

Yn y DU, mae nifer o drefi a dinasoedd wedi rhoi gwasanaethau penodol ar waith er mwyn dargyfeirio pobl feddw o unedau brys. Er bod y gwasanaethau yn amrywio, o Ganolfan Triniaeth Alcohol Caerdydd i Emilia’s Place yn Henffordd, mae ganddynt oll nodweddion cyffredin, fel bod o dan reolaeth nifer o asiantaethau, a’u bod wedi eu lleoli mewn ardaloedd gyda nifer uchel o adeiladau trwyddedig.

Ychwanegodd yr Athro Moore: “Mae tystiolaeth yn awgrymu bod nifer diangen o bobl feddw’n mynd i unedau achosion brys, efallai o ganlyniad i amharodrwydd bod y rheini sy’n eu cyfeirio i gymryd risg, ac hefyd am nad oes unrhyw le arall i bobl feddw fynd iddo. Mae hynny’n awgrymu bod gan y gwasanaethau rheoli meddwdod rôl, hyd yn oed fel hafanau diogel nad ydynt yn cynnig gwasanaethau unedau brys llawn. Fodd bynnag, prin iawn yw’r dystiolaeth o hyd ynghylch pa mor effeithiol yw’r rheini sydd eisoes yn bodoli.

“Gan gymharu data o ddinasoedd sydd â gwasanaethau penodol â’r dinasoedd hynny sydd hebddynt, ein gobaith yw cael darlun clir o ba mor effeithiol yw’r rhain i gleifion, eu heffeithlonrwydd o ran cost, a’r modd y maent yn effeithio ar staff sydd ar flaen y gad wrth reoli meddwdod.”

Mae’r papur ‘Managing alcohol-related attendances in emergency care: can diversion to bespoke services lessen the burden?’ wedi’i gyhoeddi yn yr Emergency Medical Journal.

Mae penaethiaid cyrff proffesiynol yn y DU ar gyfer meddygaeth, addysgu a phlismona wedi cofrestru a chyhoeddi 'Magna Carta' ar gyfer tystiolaeth – gan roi lle canolog i dystiolaeth yn eu sefydliadau.

Mae Academi'r Colegau Meddygol Brenhinol, y Coleg Addysgu Siartredig, a'r Coleg Plismona wedi cyhoeddi'r datganiad gyda'r nod o ymgorffori ei phrif egwyddorion o fewn eu sefydliadau.

Cynhaliwyd y digwyddiad llofnodi gan y Gynghrair ar gyfer Tystiolaeth Ddefnyddiol a'r Athro Jonathan Shepherd CBE o Brifysgol Caerdydd, sy'n aelod o Goleg Brenhinol y Llawfeddygon.

Lluniwyd y siarter gan yr Athro Shepherd a chafodd ei gytuno gan y Colegau, ac mae'n cynnwys y canlynol:

"Mae tystiolaeth ar gyfer yr hyn sy'n gweithio a'r hyn nad yw'n gweithio wedi, drwy broses mentro a methu ffurfiol ar draws yr holl broffesiynau a gwasanaethau cyhoeddus, dod yn sail i ymarfer proffesiynol. Yn yr un modd, mae nifer o ymyriadau sydd heb eu profi yn gallu gwneud mwy o niwed na lles, ac maent yn gwastraffu adnoddau cyhoeddus a phreifat.

Mae Academi'r Colegau Meddygol Brenhinol, y Coleg Plismona a'r Coleg Addysgu Siartredig, felly, fel arweinwyr ein proffesiynau, yn datgan bod ein sefydliadau'n disgwyl i'r holl aelodau roi ystyriaeth lawn i dystiolaeth a chanllawiau sydd wedi eu seilio ar dystiolaeth yn eu penderfyniadau dyddiol a'u cyngor i unigolion a sefydliadau.

At hynny, gan fod angen i effeithiolrwydd a chost a budd polisïau ac ymyriadau newydd gael eu profi, rydym yn datgan hefyd bod ein sefydliadau'n disgwyl ac yn cefnogi gwerthusiadau trylwyr. I'r perwyl hwn, byddwn yn sicrhau bod yr egwyddorion hyn yn cael eu hadlewyrchu'n briodol yn ein gwerthoedd, cyfansoddiadau neu amodau aelodaeth".

Ychwanegodd yr Athro Jonathan Shepherd: "Mae cyrff proffesiynol yn cael dylanwad mawr ar arferion dyddiol cannoedd o filoedd o weithwyr proffesiynol ledled y DU sy'n aelodau ac yn gymrodyr..."

Cafodd y digwyddiad ei gadeirio gan yr Arglwydd O'Donnell, a'r prif siaradwyr oedd yr Athro Fonesig Alison Peacock, Prif Weithredwr y Coleg Addysgu Siartredig; yr Athro Carrie MacEwen, Cadeirydd Academi'r Colegau Meddygol Brenhinol; a'r Prif Gwnstabl Ian Hopkins, Bwrdd y Coleg Plismona.