Ewch i’r prif gynnwys

‘Dim llawer o fudd’ i gynnal profion o bryd i’w gilydd o gleifion a allai fod â Covid-19

15 October 2020

Accident and emergency ward

Yn ôl gwerthusiad ar y cyd gan Brifysgol Caerdydd ac Ysbyty Athrofaol Cymru, prin iawn yw’r budd a gyflawnir drwy gynnal profion o bryd i’w gilydd o gleifion a allai fod â Covid-19, a gallai fod yn ddrud iawn. Y gobaith oedd y byddai hyn yn helpu i ragfynegi eu prognosis wrth iddynt gyrraedd adrannau achosion brys.

Daeth ymchwilwyr â chanfyddiadau labordy a chlinigol ynghyd yn ysbyty mwyaf Cymru ar ôl ton gyntaf y pandemig. Cafodd hyn ei wneud drwy ddefnyddio adnodd gofal iechyd electronig sydd newydd ei greu ac sy’n ceisio dysgu o ofal arferol yn y GIG. Wrth ei ddefnyddio am y tro cyntaf, fe wnaethant werthuso a oedd cynnal profion labordy o bryd i’w gilydd yn ychwanegu gwerth y tu hwnt i'r profion arferol sy’n cael eu cynnal mewn adrannau brys.

Mae cleifion yr amheuir bod Covid-19 arnynt yn cael ystod helaeth o brofion gwaed wrth gael eu derbyn i chwilio am heintiau bacteriol sy'n cydfodoli, niwed i'r galon, clotiau gwaed neu am yr hyn a elwir yn “gorlid” (hyperinflammation). Gall hyn gostio mwy na £20 y prawf, a gyda miloedd o brofion yn cael eu cynnal bob mis mewn un ysbyty, mae’r costau’n gallu cynyddu'n gyflym.

Mae canfyddiadau’r tîm yn awgrymu y dylid symud oddi wrth sgrinio systematig wrth gael eu derbyn i’r ysbyty oherwydd bod y budd yn parhau i fod yn “aneglur”. Mae eu gwaith wedi'i gyflwyno i'w adolygu'n annibynnol gan wyddonwyr eraill, ond mae wedi'i gyhoeddi ar medRxiv.

Daeth y grŵp, gan gynnwys imiwnolegwyr, adran achosion brys, gofal critigol, clefyd heintus, a gwyddonwyr data, i'r casgliad y dylai’r profion hyn dargedu cleifion ag anghenion clinigol penodol lle mae eu budd wedi'i ddiffinio'n gliriach.

“Fe wnaethon ni werthuso’r gwasanaethau i helpu i arwain ymarfer clinigol a defnydd cost-effeithlon o adnoddau yn nhonnau Covid-19 yn y dyfodol yn ein canolfan, yn unol ag argymhellion gan Goleg Patholegwyr Brenhinol y DU,” meddai Dr Mark Ponsford, hyfforddai academaidd clinigol o Gymru yn Is-Adran Haint ac Imiwnedd Prifysgol Caerdydd, a arweiniodd yr astudiaeth.

“Mae canlyniadau ein dadansoddiad yn awgrymu nad yw cynnal y profion ychwanegol hyn yn rhoi llawer o wybodaeth prognostig ychwanegol i helpu clinigwyr i asesu a yw rhywun mewn perygl o farw neu angen triniaeth gofal dwys."

Ychydig iawn o glinigwyr sy'n ymwybodol o gost y profion maen nhw'n gofyn amdanyn nhw ar gyfer eu cleifion. Pe bai pob claf yr amheuir bod Covid-19 arnynt yn cael y profion hyn i gyd, byddai'r costau'n cynyddu'n gyflym iawn. Nawr yn fwy nag erioed, rhaid ni ddefnyddio adnoddau yn ddoeth.

Dr Mark Ponsford Specialist Trainee in Clinical Immunology and WCAT Fellow

Yn yr astudiaeth hon, edrychodd yr ymchwilwyr ar ganlyniadau clinigol cleifion sy'n oedolion a dderbyniwyd i Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd rhwng mis Mawrth a mis Mehefin 2020, ochr yn ochr â chostau profion unigol a data ar ganlyniadau clinigol.

Mae'r a gynhelir o bryd i’w gilydd yn cynnwys:

  • Procalcitonin - sy’n nodi haint bacterial
  • Troponin - sy’n nodi niwed i'r gallon
  • D-dimer - sy’n nodi clotiau gwaed
  • Ferritin - sy’n nodi cysylltiad â “gorlid” (hyperinflammation)
  • Lactate dehydrogenase - sy’n nodi llid yr ysgyfaint

Fe wnaethant ddarganfod nad oedd y profion hyn yn gwella haeniad risg cleifion Covid-19 yn annibynnol wrth ystyried mesurau arferol a demograffeg sylfaenol fel oedran.

Canfu’r ymchwilwyr fod profion “craidd”, fel cyfrif gwaed llawn a gweithrediad arennol, ymhlith eraill, yn cynnig gwerth rhagfynegol tebyg i brofion ychwanegol drutach fel y rhai oedd y nodi llid neu anaf i’r galon.

Dywedodd Dr Jonathan Underwood, ymgynghorydd mewn clefydau heintus a meddygaeth acíwt, ac uwch-awdur ar yr astudiaeth: “Gall gofyn am ormod o brofion labordy hefyd gynyddu nifer y canlyniadau cadarnhaol ffug gyda’r potensial i arwain at ymyriadau pellach a allai fod yn niweidiol a diangen. Mae ein canfyddiadau yn argymell symud i ffwrdd o brofion systematig o gleifion yr amheuir bod Covid-19 arnynt wrth gael eu derbyn i adrannau achosion brys. Yn hytrach, dylid targedu profion helaeth at gleifion ag arwyddion clinigol penodol."

Dywedodd Ross Burton, myfyriwr ymchwil doethurol gyda'r Adran Haint ac Imiwnedd ac awdur cyntaf ar y cyd ar yr astudiaeth: “Dyma’r prosiect cyntaf i ddefnyddio cronfa ddata electronig newydd, a grëwyd fel menter ar y cyd rhwng tîm Technoleg Gwybodaeth y GIG ac Ysgol Meddygaeth Prifysgol Caerdydd. Mae'n dangos potensial y dull hwn i'n helpu i ddeall a gwella ein hymateb i'r pandemig, a rôl ehangach gwyddoniaeth data mewn gofal iechyd.”

Mae'r astudiaeth wedi'i chyflwyno i'w hadolygu gan gymheiriaid.

Rhannu’r stori hon

Our systems biology-based research informs the development of novel diagnostics, therapies and vaccines against some of the greatest public health threats of our time.