Ewch i’r prif gynnwys

Yn ôl adroddiad, mae effaith economaidd Covid-19 yn gwaethygu'r anghydraddoldebau sy’n bodoli eisoes yng Nghymru

25 June 2020

Woman sorting coins in her purse stock image

Mae’r rhai ar y cyflogau isaf yng Nghymru ddeg gwaith yn fwy tebygol o fod wedi cael eu heffeithio gan drefniadau cau o ganlyniad i Covid-19 na’r rhai ar y cyflogau uchaf, dengys ymchwil.

Dywed y papur briffio gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru ym Mhrifysgol Caerdydd fod bron i hanner y rhai sy’n dod â’r incwm lleiaf adref yn gweithio mewn swyddi a orfodwyd i stopio oherwydd y cyfnod clo.

Yn ogystal â’r rhai ar gyflogau isel, mae'r astudiaeth yn dangos bod yr aflonyddwch economaidd a achosir gan y Coronafeirws hefyd yn cael ei deimlo arwaf gan weithwyr iau, menywod a'r rhai o gefndiroedd BAME.

Mae ymchwilwyr yn amcangyfrif bod tua 228,000 o weithwyr yng Nghymru wedi'u cyflogi mewn sectorau wedi'u cau o ganlyniad i fesurau cadw pellter cymdeithasol, sef 16% o'r boblogaeth oed gwaith.

Roedd gweithwyr o dan 25 oed bron i deirgwaith yn fwy tebygol o fod yn gweithio yn y sectorau hyn. Mae'r effaith hefyd yn amrywio yn ôl rhyw, gyda 18% o weithwyr benywaidd yn gweithio mewn sectorau sydd wedi cau i lawr o gymharu â 14% o weithwyr gwrywaidd.

Mae'r astudiaeth yn dangos bod hyn wedi cael effaith arbennig o galed ar fenywod iau, gyda 39% o'r holl weithwyr benywaidd o dan 25 oed yn gweithio mewn sectorau sydd wedi cau.

Roedd dros ddwy ran o bump (44%) o weithwyr o ethnigrwydd Bangladeshaidd yn cael eu cyflogi cyn yr argyfwng mewn sectorau sydd bellach wedi cau. Roedd hyn bron i dair gwaith cyfran y rhai o ethnigrwydd Gwyn Prydain (16%) ac o gymharu â 24% o ethnigrwydd Du Caribïaidd ac 17% o ethnigrwydd Pacistanaidd.

Dywedodd Jesús Rodríguez, o raglen Dadansoddi Cyllid Cymru: “Mae Covid-19 wedi cael effaith ddifrifol ar economi Cymru, a gwelir tystiolaeth o'r nifer enfawr o weithwyr sy'n cael eu cefnogi trwy'r cynlluniau cymorthdal incwm a ffyrlo, ynghyd â chynnydd digynsail yn y rhai sy’n hawlio Credyd Cynhwysol."

Canfyddiad pryderus o’n dadansoddiad yw bod yr effaith hon yn debygol o waethygu’r anghydraddoldebau presennol yn economi Cymru trwy ei heffaith anghymesur ar grwpiau penodol o weithwyr.

Jesús Rodríguez

Mae'r adroddiad hefyd yn dadansoddi'r gweithwyr yng Nghymru sydd wedi'u dynodi'n weithwyr allweddol, sy'n gyfran lawer uwch o weithlu Cymru ar 31%, o'i gymharu â chyfartaledd y DU o 26%. Yng Nghymru, mae 14% o'r boblogaeth o oed gwaith yn cael eu cyflogi fel gweithwyr allweddol ym maes iechyd, dwbl y nifer yn Llundain (7%).

Mae menywod yng Nghymru ddwywaith yn fwy tebygol o gael eu dynodi'n weithwyr allweddol na dynion, yn ôl y canfyddiadau.

Mae'r ymchwil yn dangos bod gweithwyr o gefndiroedd BAME ddwywaith yn fwy tebygol o gael eu cyflogi yn y sectorau iechyd a gofal cymdeithasol na gweithwyr o ethnigrwydd Gwyn Prydain. Mae'r dadansoddiad hwn yn dilyn tystiolaeth sy'n dod i'r amlwg bod unigolion BAME yn profi effeithiau iechyd mwy difrifol gan Covid-19.

Wrth sôn am ganfyddiadau'r adroddiad, dywedodd Dr Alison Parken, Cadeirydd Dros Dro Pwyllgor Cymru'r Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol (EHRC): “Mae'r ymchwil hon yn dangos graddau effeithiau Covid-19 ar gyflogaeth ac, yn gyffredinol, y bydd y rhai sydd eisoes dan anfantais yn ysgwyddo’r rhan helaeth o golledion swyddi, ansicrwydd ac incwm is. Mae'n hanfodol bwysig bod data o'r fath yn ganolog i gynllunio a datblygu adferiad economaidd sy'n mynd i'r afael yn rhagweithiol â'r anghydraddoldebau cynyddol hyn."

Dywedodd Leila Usmani o Race Alliance Wales: “Mae'r adroddiad hwn yn amlygu unwaith eto anghydraddoldebau hiliol systemig, hirdymor yn y wlad hon. Wedi ei heffeithio'n economaidd gan ddiffyg incwm neu ddod i fwy o gysylltiad â Covid-19, mae'r effaith anghymesur hwn yn annerbyniol. Mae cymdeithas yn gyfannol, a byddwn yn parhau i alw am newidiadau a fydd yn ein harwain at gael gwared ar hiliaeth strwythurol ym mhob sector, sydd wedi cyfrannu at y ffigurau syfrdanol hyn, a'r hanesion trist rydym yn eu clywed gan bobl y tu ôl i’r rhifau.”

Dywedodd Catherine Fookes, Cyfarwyddwr Rhwydwaith Cydraddoldeb Menywod Cymru: “Rydym yn croesawu’r adroddiad hwn sy’n taflu goleuni ar yr effaith anghymesur y mae Covid-19 eisoes wedi’i chael ar gyflogaeth menywod. Mae’n dangos bod menywod yn fwy tebygol o fod yn weithwyr allweddol ac eto maent wedi bod yn fwy agored i golli cyflogaeth ac enillion yn ystod yr argyfwng Covid -19 na dynion.

“Rydym yn croesawu argymhelliad yr adroddiad bod yn rhaid i ymateb gwaith arbed dargedu menywod yn benodol. Rydym yn annog Llywodraeth Cymru i sicrhau eu bod yn ystyried hyn. Credwn y dylai'r gefnogaeth hon gynnwys cynnydd yn y cyflog byw a darparu Incwm Sylfaenol Cyffredinol.”

Rhannu’r stori hon

We undertake innovative research into all aspects of the law, politics, government and political economy of Wales, as well the wider UK and European contexts of territorial governance.