Ewch i’r prif gynnwys

Graddfa camddefnyddio sylweddau ymhlith pobl ifanc wedi’i datgelu

30 January 2020

Teenage girl sat on sofa

Mae angen cefnogaeth well ar bobl ifanc dan ofal preswyl er mwyn iddynt oresgyn ystod o heriau, yn ôl academyddion Prifysgol Caerdydd.

Mae arolwg o ddisgyblion ysgol rhwng 11 ac 16 oed yn dangos bod gan bobl ifanc dan ofal preswyl y sgôr isaf am les meddyliol, bod dros hanner (56%) wedi cael eu bwlio’n ddiweddar a bod bron tri chwarter (74%) wedi ymladd yn y flwyddyn ddiwethaf. Roedd gan y garfan hon agweddau llai cadarnhaol tuag at yr ysgol hefyd. Mae tystiolaeth yn dangos bod y ffactorau hyn yn gysylltiedig â risg uwch o gamddefnyddio sylweddau.

Yn wir, mae dros draean (36%) o bobl ifanc dan ofal preswyl yn dweud eu bod wedi meddwi ymhen y 30 diwrnod diwethaf, mae ymchwil yn dangos. Mae’r ffigur hwn yn cymharu â dim ond 9% o bobl ifanc nad ydynt o dan ofal. Dywedodd bron traean (31%) o bobl ifanc dan ofal preswyl eu bod wedi defnyddio canabis yn ystod y mis diwethaf, a dim ond 4% o’r rheiny nad ydynt o dan ofal oedd wedi gwneud hyn. Mae chwarter (26%) y bobl ifanc ar leoliadau preswyl yn dweud eu bod yn ysmygu bob wythnos, o gymharu â 3% o’r rheiny sy’n byw gartref.

Meddai’r Athro Simon Murphy, o’r Ganolfan Datblygu a Gwerthuso Ymyriadau Cymhleth er mwyn Gwella Iechyd y Cyhoedd (DECIPHer): “Y canfyddiadau mwyaf trawiadol o’r astudiaeth hon yw’r anfanteision y mae pobl ifanc dan ofal preswyl yn eu hwynebu o gymharu â’r lleill yn y system ofal, a bod eu profiadau’n cyferbynnu’n llwyr â’r rheiny sy’n byw y tu allan iddi."

Er bod y rheiny o dan ofal preswyl yn cael y deilliannau gwaethaf, gallwn weld bod pobl ifanc a ddosbarthir fel ‘o dan ofal’ ar unrhyw ffurf yn profi deilliannau gwaeth yn eu bywydau’n gyson. Yn ei dro, gall hyn effeithio ar eu taith i oedolaeth.

Yr Athro Simon Murphy Athro Gwella Iechyd Cyhoeddus, Prif Archwiliwr (PI) ar gyfer PHIRN a Chyd-Gyfarwyddwr Caerdydd ar gyfer DECIPHer

Cafodd data ar gyfer yr astudiaeth ei gasglu gan dros 85,000 o fyfyrwyr rhwng 11 ac 16 oed a atebodd gwestiynau yn rhan o Arolwg Iechyd a Lles Myfyrwyr y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd Ysgolion (SHRN), sef yr arolwg mwyaf o’i fath yn y DU. Ar hyn o bryd, mae 210 o ysgolion yng Nghymru’n rhan o’r rhwydwaith. Cafodd myfyrwyr a gymerodd ran eu dosbarthu i mewn i bedwar categori - y rheiny o dan ofal maeth, o dan ofal preswyl, o dan ofal gan berthnasau – sef gydag aelod arall o’r teulu, neu’r rheiny nad ydynt o dan ofal.

Ychwanegodd yr Athro Murphy: “Mae’r canfyddiadau hyn yn dangos y dylai Llywodraeth Cymru archwilio’r broblem hon ymhellach ac ystyried ffyrdd o wella profiad y rheiny dan ofal.”

Ar unrhyw adeg, mae oddeutu 6,000 o bobl ifanc yng Nghymru ‘o dan ofal’ awdurdodau lleol yng Nghymru, gyda 9% o dan ofal preswyl, fel unedau diogel, cartrefi plant, llety annibynnol neu ysgolion preswyl. O 31 Mawrth 2018 ymlaen, o dan ofal maeth (74%) oedd y rhan fwyaf o bobl ifanc oedd ‘o dan ofal’.

Sefydlwyd y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd Ysgol (SHRN) yn 2013 a dan arweiniad DECIPHer. Mae’n bartneriaeth rhwng Prifysgol Caerdydd, Llywodraeth Cymru, Iechyd Cyhoeddus Cymru, Ymchwil Canser y DU, a Sefydliad Ymchwil Gymdeithasol ac Economaidd, Data a Dulliau Cymru (WISERD).

Rhannu’r stori hon

Mae'r Ysgol yn ganolfan a gydnabyddir yn rhyngwladol ar gyfer addysgu ac ymchwil o ansawdd uchel.