Ewch i’r prif gynnwys

Gallai tyfu cnydau mintys newydd roi hwb i economïau gwledig yn Uganda

26 March 2019

Mint plant

Bydd prosiect cydweithredol newydd yn cefnogi datblygiad cymunedau lleol yn ardaloedd gwledig Uganda drwy greu a masnachu mathau newydd o fintys.

Mewn cydweithrediad â phartneriaid yn Uganda, bydd ymchwilwyr Prifysgol Caerdydd yn cyfuno ymchwil gwyddonol gyda gweithgareddau ymgysylltu, hyfforddi a masnachu, i gefnogi cymunedau lleol Uganda i dyfu cnydau mintys, gyda’r nod o ddatblygu cynnyrch olew-mintys newydd er budd masnach lleol.

Mae dail planhigion mintys yn creu sawl olew hanfodol; a menthol yw’r brif elfen. Mae’r olewon hanfodol hyn yn cael eu defnyddio mewn amrywiaeth o ffyrdd; o gyflasynnau bwyd, hyd at golur a chynnyrch gofal personol megis past dannedd a gel cawod. Mae rhywogaethau mintys pîn hefyd yn cynnwys nepetalactone; cemegyn naturiol pwerus sy'n cadw pryfed draw. Gwerth y farchnad ar gyfer cynnyrch mintys sy’n deillio o olew yw tua $800m y flwyddyn.

“Wrth ystyried gwerth masnachol enfawr echdynion olew mintys, rydym yn hyderus y gallai tyfu cnydau mintys ar raddfa fawr yn Uganda fod yn adnodd hyfyw i greu olewon mintys hanfodol sy’n gystadleuol yn fyd-eang”, eglurodd arweinydd y prosiect Dr Simon Scofield o Ysgol y Biowyddorau, Prifysgol Caerdydd.

“Gyda help gan grant BBSRC, ac mewn partneriaeth â Phrifysgol Makerere (Uganda), rydym yn bwriadu datblygu mathau newydd o fintys a allai gael eu tyfu yn ardaloedd gwledig Uganda i greu llawer o olewon hanfodol, sy’n cynnwys menthol neu nepatalactone. Gellir defnyddio’r olewon hyn i ddatblygu cynhyrchion lleol er budd economi ardaloedd gwledig Uganda.”

Gan ddefnyddio dadansoddiad biocemegol a pheirianneg fetabolig, bydd tîm y prosiect yn sgrinio amrywiaeth o fathau mintys i weld pa rai sy’n cynhyrchu llawer o fenthol neu nepetalactone. Y cam nesaf fydd trin genynnau allweddol sy’n rhan o fiosynthesis olewon hanfodol, er mwyn cynyddu cynhyrchiant menthol a chreu amrywiadau mintys newydd, 'elît'. Bydd yr amrywiadau mwyaf addawol yn ymgymryd â threialon maes i bennu eu hyfywedd i dyfu o dan amodau sy’n amrywio mewn tair ardal yn Uganda.

Bydd rhan sylweddol o’r prosiect yn ymwneud â gwella sgiliau cymunedau lleol a chefnogi mentrau busnes lleol sy’n dechrau o ganlyniad i’r prosiect. Bydd grwpiau Mentrau Cymunedol lleol newydd yn lledaenu a dosbarthu deunydd planhigion i ffermwyr a chynnig hyfforddiant angenrheidiol i’w galluogi i amaethu a chynaeafu cnydau yn effeithiol.

“Trwy weithio mewn partneriaeth â thrigolion lleol a sefydliadau cymunedol, gallwn wneud yn siŵr bod unrhyw fanteision ariannol cynaliadwy yn eiddo i’r cymunedau lleol yn bennaf,” dywedodd Dr Peter Randerson o Ysgol y Biowyddorau, sy’n gyfrifol am gydlynu’r cysylltiadau gyda grwpiau menter gymunedol yn Uganda.

“Bydd hwn yn galluogi poblogaethau gwledig i fanteisio mewn modd cynaliadwy ar gynhyrchu olewon mintys hanfodol, a helpu i gefnogi a gwella rhagolygon hirdymor cymunedau lleol yn ardaloedd gwledig Uganda.”

Rhannu’r stori hon

Mae gan yr Ysgol enw da ar lefel ryngwladol am ei haddysgu a’i hymchwil, ac mae’n cynnig rhai o’r cwricwla biowyddorau gorau yn y DU sy’n cael ei arwain gan ymchwil