Ewch i’r prif gynnwys

Gwrywod â thrwynau mawr sy'n bachu'r 'merched'

21 Chwefror 2018

Proboscis monkey
(Delwedd drwy garedigrwydd Ikki Matsuda)

Gall nodweddion gwrywaidd mwy na'r cyffredin, fel trwyn mawr, fod yn gaffaeliad ar gyfer denu benywod, yn ôl astudiaeth o fwncïod trwynog ym Malaysia.

Canfu gwyddonwyr o Brifysgol Caerdydd, Canolfan Maes Danau Girang, Prifysgol Kyoto ac Adran Bywyd Gwyllt Sabah, gyswllt clir rhwng maint trwynau gwrywod a'r nifer o fenywod yn eu harimau, sy'n dangos bod maint yn bwysig wedi'r cyfan!

Dywedodd Dr Sen Nathan, Cyfarwyddwr Cynorthwyol Adran Bywyd Gwyllt Sabah a myfyriwr PhD ym Mhrifysgol Caerdydd a Chanolfan Maes Danau Girang: "Er bod natur unigryw 'trwyn rhyfedd' y mwnci trwynog wedi denu edmygedd biolegwyr a'r cyhoedd fel nodwedd weledol hynod o ddeniadol, hyd yma straeon gwerin yn hytrach na gwyddoniaeth sydd wedi cynnig esboniadau am ei esblygiad.

"Rydym ni'n dangos tystiolaeth sy'n cefnogi'r syniad bod cystadleuaeth rhwng gwrywod, a dewis benywod yn ffactorau achosol yn esblygiad y trwynau gwrywaidd mawr. Rydym ni hefyd wedi arsylwi bod ehangu trwynol yn achosi addasu systematig i nodweddion soniaredd lleisiau gwrywaidd, sydd yn fwy na thebyg yn amgodio nodweddion gwrywaidd. Mae ein canlyniadau felly'n awgrymu bod cyfraniadau clywedol trwynau gwrywaidd mawr yn gweithredu fel hysbysebion i fwncïod benywaidd wrth iddynt ddethol cymar."

Yn ystod yr astudiaeth, cynhaliwyd mesuriadau morffolegol ac arsylwadau ymddygiadol ar fwncïod trwynol yn y maes yng Ngwarchodfa Bywyd Gwyllt Kinabatangan Isaf. Cofnododd yr ymchwilwyr hefyd leisiau mwncïod trwynol gwrywaidd a benywaidd mewn tri sw gwahanol: Sw Yokohama yn Japan, Sw Singapore a Sw Kawi (Sabah).

Dywedodd Dr Ikki Matsuda, o Brifysgol Chubu a Phrifysgol Kyoto yn Japan: "Ar sail y data a gasglwyd, profwyd y gydberthynas rhwng màs y corff, nodweddion yr wyneb, cyfaint y ceilliau, lleisiau, a'r nifer o fenywod harîm sydd gan mwncïod trwynol caeth ac yn y maes.

"Yn ogystal â darganfod bod trwynau gwrywaidd mawr yn gweithredu fel hysbyseb i fwncïod benywaidd wrth ddethol cymar, gwelwyd hefyd bod gwrywod â thrwynau mawr yn tueddu i fod â màs corff a cheilliau mwy o faint. Mae hyn yn awgrymu bod maint y trwyn yn rhagfynegiad dibynadwy o uchafiaeth gymdeithasol a chyfrif sberm uchel."

Ychwanegodd Dr Benoit Goossens, Cyfarwyddwr Canolfan Maes Danau Girang a Darllenydd ym Mhrifysgol Caerdydd: "Rydym ni'n disgwyl y bydd ein hastudiaeth yn taflu goleuni ar ddamcaniaeth cydesblygiad clywedol nodweddion gwrywaidd mwy nag arfer mewn llinachau primat, gan gynnig tystiolaeth bellach ar gyfer llwybr esblygol trwynau mawr y mwncïod trwynol..."

Professor Benoit Goossens

"The proboscis monkey is endemic to Borneo and is a totally protected species in Sabah. Every piece of information that allows us to better understand the behavior of these charismatic animals is important..."

Yr Athro Benoît Goossens, Cyfarwyddwr, Canolfan Maes Danau Girang

"Nawr bydd ein harweinwyr teithiau yn gallu dweud wrth eu gwesteion bod maint yn bwysig, a bod gwrywod sydd â thrwynau mwy o faint yn denu mwy o fenywod i'w harîm."

"Mae Adran Bywyd Gwyllt Sabah a Chanolfan Maes Danau Girang ar hyn o bryd yn paratoi Cynllun Gweithredu Talaith 10 mlynedd i'r mwncïod trwynol fydd yn cynorthwyo'r dalaith i warchod y rhywogaeth garismatig hon."

Cyhoeddwyd yr astudiaeth hon ‘Nasalization by Nasalis larvatus: larger noses audiovisually advertise conspecifics in proboscis monkeys’ yn Science Advances.

Cefnogwyd yr ymchwil yn rhannol gan Sefydliad Sime Darby.

Rhannu’r stori hon

The centre is a collaborative research and training facility based in Sabah, Malaysia.