Ewch i’r prif gynnwys

Cyfraddau uwch o gamddefnyddio sylweddau a goryfed ymhlith pobl ifanc sydd mewn gofal maeth

02 Mawrth 2017

Forlorn girl sat on steps

Mae ymchwil newydd gan Brifysgol Caerdydd yn dangos bod cyfraddau uwch ymhlith pobl ifanc sydd mewn gofal maeth o ysmygu'n wythnosol, goryfed, defnyddio canabis yn ddiweddar a bodlonrwydd bywyd is o'u cymharu â phlant sy'n byw gyda'u rhieni neu aelodau eraill o'u teulu.

Barn yr ymchwilwyr, sy'n dod o Ganolfan Datblygu a Gwerthuso Ymyriadau Cymhleth er mwyn Gwella Iechyd y Cyhoedd y Brifysgol (DECIPHer) yw bod y canlyniadau negyddol hyn yn rhannol oherwydd perthnasoedd gwannach rhwng plant sydd â chyfoedion a staff yr ysgol.

Mae'r astudiaeth o fyfyrwyr ysgol uwchradd (11-16 oed) yng Nghymru yn edrych ar y materion sy'n effeithio ar bobl ifanc â'u perthynas â'r rhai sy'n rhoi gofal, athrawon a ffrindiau.

Roedd cyfraddau'r bobl ifanc sydd mewn gofal maeth a oedd yn ysmygu'n wythnosol 8 gwaith yn uwch o'i gymharu â phobl ifanc sy'n byw gyda'r ddau riant. Roeddent hefyd bron i 4 gwaith yn uwch na'r rhai sy'n byw gyda mam sengl.

Roedd yr ymchwilwyr yn defnyddio data a gasglwyd yn 2015 mewn arolwg iechyd a lles Cymru gan y Rhwydwaith Ymchwil Iechyd mewn Ysgolion. Roedd yr arolwg yn ymchwilio i'r cysylltiad rhwng byw mewn gofal maeth â defnyddio sylweddau, beth yw barn pobl ifanc am ansawdd eu bywyd a sut mae eu canfyddiadau o'r cydberthnasau rhyngbersonol hyn yn effeithio ar y materion hyn.

O'r ymchwil, daeth i'r amlwg bod bodlonrwydd pobl ifanc 11-16 oed sydd mewn gofal maeth ar eu bywydau yn isel, a'u bod yn fwy tebygol o gael perthynas wael gydag athrawon a ffrindiau. Roeddent hefyd yn fwy tebygol o gael perthynas wael gydag athrawon, yn methu dibynnu ar eu ffrindiau, wedi cael eu bwlio o leiaf unwaith, neu wedi profi trais gan eu cariadon.

Dywedodd Dr Sara Long, o DECIPHer, sydd yn aelod o Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol y Brifysgol: "Mae diffyg cyfleoedd i bobl ifanc sy'n byw mewn gofal maeth o'i gymharu â phobl ifanc nad ydynt mewn gofal. Mae'n debygol bod hyn oherwydd ystod o ffactorau gofal a chyn-gofal sy'n gallu cael effaith andwyol ar greu perthnasoedd cymdeithasol cadarnhaol ac iach..."

Sara Long

"Mae ein hymchwil yn tynnu sylw at yr angen i ddatblygu a gwerthuso ymyriadau i wella lles pobl ifanc sydd mewn gofal maeth, a lleihau eu defnydd o sylweddau. Mae angen cefnogi pobl ifanc sydd mewn gofal wrth ddatblygu perthnasoedd rhyngbersonol iach."

Dr Sara Long, Research Associate, DECIPHer

"Gall ymyriadau mewn ysgolion sy'n hybu perthnasoedd iach a chytbwys; lleihau lefelau bwlio; hyrwyddo perthnasoedd iach â'u cariadon; a pherthnasau cadarnhaol rhwng athrawon a myfyrwyr chwarae rôl allweddol o ran lliniaru'r effeithiau negyddol y mae pobl ifanc sy'n byw mewn gofal maeth yn eu cael.

"Mae angen astudiaethau hir dymor ar raddfa fawr er mwyn cael gwell dealltwriaeth o'r berthynas rhwng byw mewn gofal a chanlyniadau iechyd, addysg a chymdeithasol.

Mae'r astudiaeth 'A comparison of substance use, subjective wellbeing and interpersonal relationships among young people in foster care and private households: a cross sectional analysis of the School Health Research Network survey in Wales', wedi ei chyhoeddi yn y British Medical Journal Open, ac mae ar gael yma.