Ewch i’r prif gynnwys

Treth Incwm a Chymru

24 Chwefror 2016

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Image of coins and notes

Mae adroddiad newydd gan Ganolfan Llywodraethiant Cymru Prifysgol Caerdydd wedi rhybuddio bod angen ystyried yn ofalus y newidiadau posibl yn y modd y caiff Llywodraeth Cymru ei hariannu gan San Steffan i wneud yn siŵr na fydd Cymru gannoedd o filiynau o bunnoedd ar ei cholled o ganlyniad i ddatganoli Treth Incwm yn rhannol.

Mae'r adroddiad, "Treth Incwm a Chymru: Peryglon a Manteision y Model Datganoli Newydd", yn dangos y gallai cyllideb Cymru fod gannoedd o filiynau o bunnoedd ar ei cholled oherwydd y dull sydd wedi'i ddewis i ostwng grant bloc Cymru i gyfrif am y refeniw ychwanegol a geir drwy Dreth Incwm.

Mae'r adroddiad yn dilyn y trafodaethau sy'n mynd rhagddynt rhwng Llywodraethau'r Alban a'r DU ynglŷn â sut caiff y setliad ariannol a gaiff yr Alban o'r Trysorlys ei gyfrifo ar ôl datganoli Treth Incwm yn llawn.

Bron chwe blynedd ar ôl codi'r mater am y tro cyntaf, bydd Llywodraeth Cymru yn dechrau derbyn ei chyfran o'r tua £2biliwn o Dreth Incwm a delir gan drethdalwyr yng Nghymru cyn bo hir. Yn eu hadroddiad, mae academyddion Prifysgol Caerdydd yn dweud:

  • Mae cryn drafod wedi bod ynglŷn â manteision ac anfanteision yr egwyddor o ddatganoli Treth Incwm, ond nid yw'r ystyriaethau ymarferol sy'n gysylltiedig â datganoli materion ariannol yn rhannol wedi cael cymaint o sylw. Fodd bynnag, bydd llwyddiant datganoli treth er mwyn cynyddu grym ariannol a gwneud gwleidyddiaeth yng Nghymru yn wirioneddol atebol, yn dibynnu i raddau helaeth ar y dull a ddefnyddir gan y Trysorlys i ddyrannu arian i Gymru.
  • Mae datblygiadau o bwys wedi dod i'r amlwg ers gwaith Holtham a Silk y bydd angen eu hystyried wrth benderfynu sut i fynd ati i ddatganoli treth. Yn ddiweddar, mae gwahaniaeth sylweddol wedi bod o ran twf y boblogaeth yng Nghymru o'i gymharu â gweddill y DU. Cynyddodd y twf yng Nghymru lai na hanner cyfradd y DU yn gyffredinol rhwng 2008 a 2014. Gan amlaf, mae hyn yn golygu y bydd twf arafach yn y sylfaen dreth yng Nghymru. Yn ogystal, bydd polisi Llywodraeth y DU i gynyddu'r lwfans personol ar fyrder wedi golygu bod cyfradd anghymesur o incymau yng Nghymru wedi'i thynnu o sylfaen y Dreth Incwm o'i chymharu â'r DU yn gyffredinol. Byddai cam o'r fath yn lleihau cyllideb Cymru yn sylweddol pe ddefnyddir y dulliau a gynigir ar hyn o bryd i addasu grant bloc Cymru.
  • Mae'r hyn sydd wedi digwydd yn yr Alban wedi dangos y bydd y dadleuon hyn yn rhai dwys yn ôl pob tebyg. Drwy ddefnyddio'r tri dull a gynigir ar gyfer y system newydd o ddyrannu arian i'r Alban, mae'r adroddiad yn dangos y gallai cyllideb Cymru fod gannoedd o filiynau o bunnoedd ar ei cholled yn sgîl y dull sydd wedi'i ddewis i ostwng grant bloc Cymru i gyfrif am y refeniw ychwanegol a geir drwy Dreth Incwm.
  • O ystyried faint o arian sydd yn y fantol i Gymru, yn ogystal â bwriad Llywodraeth y DU i barhau i gynyddu'r lwfans personol, mae'n hanfodol bod pobl yn deall i'r dim y prif faterion sydd o dan sylw yn y drafodaeth hon a'r peryglon sy'n hysbys. Fel sydd wedi'u pwysleisio'n glir gan eraill, efallai na fydd yr atebion a gyflwynir yn ystod trafodaethau sy'n canolbwyntio ar yr Alban yn cynnig ateb derbyniol yng Nghymru o anghenraid lle mae'r amgylchiadau yn wahanol iawn.
  • Gan fod ansicrwydd o hyd, a'r ffaith nad oes unrhyw amserlen ffurfiol ar gyfer datganoli Treth Incwm i Gymru yn rhannol, mae'n rhy gynnar cael unrhyw drafodaethau cyn etholiadau'r Cynulliad am newid cyfraddau a pholisïau treth.

Wrth roi ei farn ynglŷn â'r materion a nodwyd yn yr adroddiad, dywedodd Ed Poole o Ganolfan Llywodraethiant Cymru: "Mae'r adroddiad hwn yn dadlau bod angen mynd i'r afael â nifer o faterion ymarferol sy'n gysylltiedig â datganoli Treth Incwm yn rhannol. Dylid croesawu'r atebolrwydd cynyddol a ddaw yn ei sgîl, ond ni ddylai cyllideb Llywodraeth Cymru fod ar ei cholled oherwydd canlyniadau anfwriadol polisïau treth Llywodraeth y DU fel newid y lwfans personol.

"Yn ystod tymor pum mlynedd y Cynulliad, gallai dull addasu'r grant bloc sy'n rhoi Cymru o dan anfantais, olygu y byddai cyllideb Cymru ar ei cholled o gannoedd o filiynau o bunnoedd. Mae'r ffaith y bydd hyn yn destun trafod dros gyfnod maith yn ôl pob tebyg yn golygu ei bod yn amhosibl dechrau cyfrifo cyfanswm effaith unrhyw newidiadau i gyfraddau Treth Incwm."

Ychwanegodd Guto Ifan o'r Ganolfan: "Mae ein hadroddiad yn cyd-fynd ag adolygiad yn 2015 gan Ganolfan Bingham ar gyfer Trefn y Gyfraith a argymhellodd bod angen sefydlu comisiwn dyfarnu annibynnol i gynghori'r Trysorlys ynghylch materion sy'n gysylltiedig â datganoli a grantiau. Byddai'r corff hwn hefyd yn gyfrifol am benderfyniadau pe byddai anghydfod rhwng y gwahanol lywodraethau'r DU na ellir eu datrys drwy'r prosesau gweinidogol ar y cyd."