Ewch i’r prif gynnwys

Datgelu coedwigoedd ffosil trofannol yn Norwy'r Arctig

19 Tachwedd 2015

Cartoon Tree Trunks

Gallai darganfyddiad newydd daflu goleuni ar achos gostyngiad enfawr mewn lefelau CO2 atmosfferig gannoedd o filiynau o flynyddoedd yn ôl

Mae ymchwilwyr o'r DU wedi datgelu coedwigoedd ffosil hynafol, y credir eu bod yn rhannol gyfrifol am un o'r newidiadau mwyaf dramatig yn hinsawdd y Ddaear yn y 400 miliwn blwyddyn ddiwethaf.

Daethpwyd o hyd i'r coedwigoedd ffosil, gyda boncyffion y coed wedi aros yn eu lle, yn Svalbard, ynysfor Norwyaidd yng Nghefnfor yr Arctig. Cawsant eu hadnabod a'u disgrifio gan Dr Chris Berry o Ysgol Gwyddorau'r Ddaear a'r Môr ym Mhrifysgol Caerdydd.

Mae'r Athro John Marshall, o Brifysgol Southampton, wedi dadansoddi'n gywir bod y coedwigoedd yn 380 miliwn o flynyddoedd oed.

Roedd y coedwigoedd yn tyfu ger y cyhydedd yn ystod y cyfnod Defonaidd hwyr, a gallant daflu goleuni ar achos y gostyngiad arwyddocaol (x 15) mewn lefelau carbon deuocsid (CO2) yn yr atmosffer yn y cyfnod hwnnw.

Mae damcaniaethau presennol yn awgrymu y bu gostyngiad enfawr mewn lefelau CO2 yn yr atmosffer yn ystod y cyfnod Defonaidd (420-360 miliwn o flynyddoedd yn ôl), a chredir mai'r achos pennaf am hyn oedd y newid yn y llystyfiant, o blanhigion bach iawn i'r coedwigoedd mawr cyntaf.

Roedd coedwigoedd yn tynnu CO2 o'r aer drwy ffotosynthesis – y broses a ddefnyddia planhigion i greu bwyd a meinweoedd – a thrwy ffurfio priddoedd.

Er bod ymddangosiad y coed mawr yn amsugno mwy o ymbelydredd yr haul i ddechrau, fe wnaeth y tymheredd ar y Ddaear ostwng yn ddramatig hefyd maes o law, i lefelau tebyg iawn i'r tymheredd a welir heddiw, o ganlyniad i'r gostyngiad mewn CO2 atmosfferig.

Oherwydd y tymheredd uchel a'r lefelau uchel iawn o law ar y cyhydedd, mae'n debygol mai'r coedwigoedd cyhydeddol hyn wnaeth y cyfraniad mwyaf at y gostyngiad mewn CO2. Roedd Svalbard ar y cyhydedd yn y cyfnod hwn, cyn i'r plât tectonig symud oddeutu 88° tua'r gogledd, i'w safle presennol yng Nghefnfor yr Arctig.

"Mae'r coedwigoedd ffosil hyn yn dangos i ni'r llystyfiant a'r dirwedd ar y cyhydedd 380 miliwn o flynyddoedd yn ôl, wrth i'r coed cyntaf ddechrau ymddangos ar y Ddaear," meddai Dr Berry.

Canfu'r tîm y ffurfiwyd y coedwigoedd yn Svalbard yn bennaf o goed lycopod, sy'n fwy adnabyddus am dyfu filiynau o flynyddoedd yn ddiweddarach mewn corsydd glo, a wnaeth droi yn ddyddodion glo – fel y rheini yn ne Cymru. Canfuwyd hefyd bod y coedwigoedd yn hynod o drwchus, gyda bylchau bach iawn – tua 20cm – rhwng pob coeden, a oedd yn ôl pob tebyg yn tyfu i uchder o tua 4m.

"Yn ystod y cyfnod Defonaidd, credir yn eang y bu gostyngiad anferth yn lefel y carbon deuocsid yn yr atmosffer, o 15 gwaith y lefel bresennol i rywbeth yn debyg i'r lefelau a geir heddiw.

"Achos mwyaf tebygol y gostyngiad dramatig hwn mewn carbon deuocsid yw esblygiad llystyfiant o faint coed, oherwydd roedd y planhigion yn amsugno carbon deuocsid drwy ffotosynthesis i adeiladu eu meinweoedd, a hefyd drwy'r broses o ffurfio priddoedd."

Mae'r canfyddiadau newydd wedi'u cyhoeddi yng nghyfnodolyn Geology.