Ewch i’r prif gynnwys

Y Ddaear yn troi’n wyrdd

19 February 2018

lava fields
Early life on land resembled cryptogamic ground covers like this lava field in Iceland. Image courtesy of Paul Kenrick.

Mae astudiaeth newydd wedi awgrymu bod y planhigion cyntaf wedi dechrau ymgartrefu ar y blaned oddeutu 500 miliwn o flynyddoedd yn ôl, ac yn llawer cynt nag a awgrymwyd yn flaenorol gan y cofnod ffosil.

Ni fyddai unrhyw fywyd wedi bod ar gyfandiroedd y byd ag eithrio microbau yn ystod pedwar biliwn mlynedd cyntaf y Ddaear.
Newidiodd hyn i gyd gyda tharddiad planhigion tir oddi ar eu perthnasau yng ngwehilion y pyllau, gan wyrddu'r cyfandiroedd a chreu cynefinoedd y byddai anifeiliaid yn eu goresgyn yn ddiweddarach.

Mae amseriad y bennod hon wedi bod yn seiliedig yn flaenorol ar y planhigion ffosil hynaf, a gedwir mewn creigiau tua 420 miliwn o flynyddoedd oed, er bod sborau - eu hunedau atgenhedlu - wedi'u canfod mewn creigiau hŷn.

Mae ymchwil newydd sy'n cynnwys ymchwilwyr ym Mhrifysgol Caerdydd ac a gyhoeddwyd yng nghyfnodolyn Proceedings of the National Academy of Sciences yn dangos bod y rhain wedi digwydd oddeutu wyth deg miliwn o flynyddoedd yn gynharach.

Mae'r canfyddiad hwn yn bwysig oherwydd cyfraniad hollbwysig planhigion at hindreulio cemegol creigiau cyfandirol, proses allweddol yn y cylch carbon sydd wedi bod yn rheoleiddio awyrgylch a hinsawdd y Ddaear dros filiynau o flynyddoedd.

Esboniodd cyd-awdur arweiniol yr astudiaeth Dr Jennifer Morris, o Ysgol Gwyddorau’r Daear a’r Amgylchedd: "Arweiniodd lledaeniad planhigion byd-eang a'u haddasiadau i fywyd ar dir yn ystod y cyfnod Ffanerosöig at gynnydd mewn cyfraddau hindreulio cyfandirol. Yn y pen draw arweiniodd hyn at ostyngiad dramatig yn lefelau’r nwyon tŷ gwydr yn yr atmosffer.

"Mae ymdrechion blaenorol i fodelu'r newidiadau hyn yn yr atmosffer wedi derbyn a chredu’r cofnod ffosil planhigion fel ag y maent - ond mae ein hymchwil yn dangos bod yr oedrannau ffosil hyn wedi rhoi amcangyfrif rhy isel o amseriad esblygiad planhigion tir.
Gallai tarddiad cynharach ar gyfer planhigion tir felly olygu bod y lefelau nwyon tŷ gwydr yn yr atmosffer ar hyn o bryd wedi'u hamcangyfrif yn rhy isel ac felly mae angen diwygio'r modelau hyn."

Cafodd y tîm eu canlyniadau drwy ddefnyddio methodoleg 'cloc moleciwlaidd', a ddefnyddiodd dystiolaeth ar baratoi genetig rhywogaethau byw i sefydlu amserlen esblygiadol a allai lenwi'r bylchau yn y cofnod ffosil.
Mae'r canlyniadau newydd nawr yn dangos bod y planhigion tir cyntaf yn fyw yng nghanol y cyfnod Cambrian, adeg pan ymddangosodd yr anifeiliaid daearol cyntaf a hysbys.

Rhannu’r stori hon