Ewch i’r prif gynnwys

Astudiaeth bwysig newydd yn ymchwilio i gwymp yr Oes Efydd ym Mhrydain trwy ddarlun ffwrdd â hi o symudedd, gwledda a gwytnwch

8 July 2021

Mae archaeolegwyr yng Nghaerdydd yn mynd i’r afael â materion allweddol o’n gorffennol, o amrywiaeth y llong Mary Rose yng nghyfnod y Tuduriaid yn Lloegr i ddalgylch rhyfeddol Côr y Cewri o bob rhan o Brydain.
Senior Lecturer in Archaeological Science, Dr Richard Madgwick regularly focuses his research on reconstructing human-animal relations.

Archwilio tomenni 'capsiwl amser' cynhanesyddol helaeth i ddeall cwymp yr Oes Efydd ym Mhrydain yn well, mewn prosiect pwysig newydd a ariennir gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a'r Dyniaethau

Mae archeolegwyr o Brifysgol Caerdydd yn archwilio sut ymatebodd cymunedau i argyfyngau economaidd a hinsoddol ar ddiwedd yr Oes Efydd ym Mhrydain, trwy edrych ar domenni llawn tystiolaeth gan ddefnyddio'r technegau gwyddonol diweddaraf  .

Bydd y prosiect 30 mis yn datgelu’r cyfrinachau sydd wedi’u cuddio o fewn chwe safle hynod gyfoethog o dystiolaeth sy’n dal cannoedd ar filoedd o eitemau o’r cyfnod pontio o’r Oes Efydd i’r Oes Haearn, diolch i grant gwerth £248,000 gan Gyngor Ymchwil y Celfyddydau a’r Dyniaethau gwerth £248,000.

Trwy ganolbwyntio ar y tomenni mewn dau uwchganolbwynt gweithgarwch yn Wiltshire a Dyffryn Tafwys, mae'r bio archeolegwyr    yn defnyddio datblygiadau gwyddonol diweddar yn eu hymchwil proffil uchel ar y Mary Rose a Chôr y Cewri i ddatgelu llawer am fywyd yn ystod y canrifoedd o drawsnewid o'r Oes Efydd i'r Oes Haearn.

Byddant yn defnyddio'r dystiolaeth helaeth ond heb ei chyffwrdd i raddau helaeth gan y tomenni sy'n cynrychioli digwyddiadau gwledda helaeth o oddeutu 800CC i 400CC. Bydd yr ymchwil yn ail-greu patrymau symudiadau pobl ac anifeiliaid ac yn sefydlu sut y cafodd y digwyddiadau hyn eu cynnal yn yr 'oes Wledda' drosiannol hon. Yn ei dro, bydd hyn yn darparu tystiolaeth newydd ar gyfer y rhwydweithiau cymdeithasol ac economaidd a ddatblygodd a sut roedd y rhain yn gwneud cymunedau'n gydnerth ar adeg o newid sylweddol. O gwmpas  800CC, roedd Ewrop wedi dioddef cynnwrf mawr wrth i'r hinsawdd ddirywio, economïau gwympo, a statws efydd, conglfaen rhwydweithiau masnach pellter hir, newid.

Bydd dadansoddiad aml-isotop (strontiwm, sylffwr, carbon, nitrogen ac ocsigen) yn datgelu o ble y daeth anifeiliaid a bodau dynol, a sut y manteisiwyd i’r eithaf ar gynhyrchu amaethyddol trwy wahanol arferion hwsmonaeth a defnyddio’r dirwedd.

Dan arweiniad Dr Richard Madgwick ac ar y cyd â Dr Angela Lamb o Arolwg Daearegol Prydain, mae tîm Caerdydd hefyd yn cynnwys yr ymchwilydd Dr Carmen Esposito a myfyriwr ôl-raddedig MSc Gwyddoniaeth Archeolegol Jerome Hancock.

Mae Dr Madgwick yn esbonio'r arwyddocâd ehangach:

“Yn ein Hoes Ddigidol, rydym yn anelu at ddatgelu cyfrinachau’r Oes Wledda hon – y cyfnod trosiannol nad oes dealltwriaeth ddigonol ohono rhwng yr Oes Efydd a’r Oes Haearn, yn ne Prydain. Rydym yn canolbwyntio ar domenni, twmpathau gwledda helaeth, i ddeall sut y gwnaeth newidiadau ar ddiwedd yr Oes Efydd lywio cymdeithas de Prydain am ganrifoedd.

Yn yr un modd ag argyfwng economaidd yr 21ain ganrif, achosodd y ffyniant a'r cwymp yn y mileniwm cyntaf cyn Crist hwn ansefydlogrwydd mawr. Yn ne Prydain, ni wnaeth cymdeithas symud i ganolbwyntio ar haearn ar unwaith, ond yn hytrach i ddwysáu gweithgareddau amaethyddol a gwledda ar raddfa fawr .”

Mae tomenni yn cynrychioli'r adnodd cyfoethocaf o ddeunydd o gynhanes Prydain, gan ddal cannoedd ar filoedd o arteffactau sy'n dyst i weithgareddau dynol amrywiol, ac sy'n darparu allwedd i ddeall newid economaidd-gymdeithasol.

Mae'r Uwch-ddarlithydd mewn Gwyddoniaeth Archeolegol, Dr Richard Madgwick, yn canolbwyntio ei ymchwil yn rheolaidd ar ailadeiladu cysylltiadau rhwng pobl ac anifeiliaid. Mae prosiectau diweddar yn amrywio o nodi gwreiddiau criw’r Mary Rose yn Lloegr y Tuduriaid, effaith y Goresgyniad Normanaidd ar ddeiet yn Lloegr i Fwydo'r Fyddin Rufeinig ar y ffiniau gogleddol, ochr yn ochr ag ymchwil nodedig ar wledda yn safleoedd cynhanesyddol Côr y Cewri ac Avebury.

Rhannu’r stori hon