Y Bardd Dŵr ar Gymru yn dilyn Rhyfel Cartref Lloegr

12 Gorffennaf 2017

John Taylor the Water Poet
Copyright of the Company of Watermen and Lightermen of the River Thames and used with their permission.

Mae prosiect ymchwil newydd gan Brifysgol Caerdydd yn ceisio taflu goleuni ar fardd ac awdur teithio hanesyddol unigryw a deithiodd o amgylch Cymru yn ystod haf 1652.

Roedd John Taylor (1578-1653), a oedd yn galw ei hun yn ‘the Water Poet’, neu’r Bardd Dŵr, yn ffigwr lliwgar a oedd yn gweithio fel cychwr ar y Tafwys am y rhan fwyaf o'i fywyd. Fe deithiodd y bardd, y pamffledwr a’r newyddiadurwr enwog ac arloesol y siwrne 600 milltir tuag at ddiwedd ei fywyd lliwgar.

Yn daith hanesyddol

Gan gofnodi darlun Modern Cynnar o’r dywysogaeth, dechreuodd y cychwr ar ei daith hanesyddol yn Llundain cyn teithio drwy ganolbarth Lloegr i Ogledd Cymru. Gyda’i geffyl Dun, teithiodd o'r gogledd i'r de, gan aros mewn nifer o dai Brenhingar, a mwynhau swper gyda chlerc y dref yng Nghaerdydd.

Dros dair canrif mae beirniaid llenyddol a haneswyr wedi pori drwy waith ysgrifennu Taylor i geisio gwybodaeth gyd-destunol, ond erbyn hyn nid oes llawer yn gwybod am y seren modern cynnar.

Mae’r Cydymaith Ymchwil Dr Johann Gregory, sydd hefyd yn addysgu drama Shakesperaidd yn yr Ysgol Saesneg, Cyfathrebu ac Athroniaeth, wedi dyfeisio prosiect peilot digidol-yn-cwrdd-â-modern-cynnar i adlewyrchu'r daith hynod mewn amser real, gan ein tywys yn ôl i adeg y Rhyngdeyrnasiad, y cyfnod lle’r oedd Cromwell a’r seneddwyr mewn grym ar ôl dienyddiad Charles I.

O ddyddiadur teithio Taylor a map Google

Bydd y daith yn cael ei hail-fyw drwy’r cyfryngau cymdeithasol, gan ddechrau ar 13 Gorffennaf – pan gychwynnodd Taylor o Lundain hyd at ddechrau mis Medi, pan ddychwelodd adref. Bydd fersiwn newydd ar-lein, wedi’i sillafu’n fodern, o ddyddiadur teithio Taylor a map Google o’r llwybr yn dod â’r daith ryfeddol yn fyw ar gyfer yr oes ddigidol sydd ohoni.

Yn fwyaf enwog yn ei ddydd am rwyfo i lawr afon Tafwys mewn cwch papur mewn gorchest gyhoeddusrwydd gynnar, daeth y cychwr yn enwog yn ei oes, ac yn adnabyddus am ei hanesion mympwyol o’i deithiau. Roedd yn cael ei ystyried i fod yn broto-newyddiadurwr a gohebydd rhyfel cynnar, ac roedd yn un o'r awduron cyntaf i gyhoeddi drwy danysgrifiad. Yn fab i lawfeddyg o Gloucester, fe wasanaethodd yn y Llynges Elisabethaidd yn Cadiz ac yntau’n ddim ond 16 oed, fe gyhoeddodd farddoniaeth ac ysgrifau dros bum degawd a daeth yn bamffledwr gwleidyddol Brenhingar ac yn ‘Beefeater’ i Charles I cyn gorffen ei ddyddiau fel landlord y Poet’s Head yn Llundain. Gellir ystyried ei orchestion cyhoeddusrwydd a’i deithiau fel rhan o ddiddordeb modern cynnar ehangach mewn chwedlau rhyfedd, newyddion o bell, a chyflwr y wlad.

“Roedd Cymru a Lloegr ar groesffordd hanesyddol ym 1652. Roedd cyfrif llygad-dyst Taylor, wedi’i ysgrifennu’n rhannol mewn penillion, yn adrodd ar rai o'r ffyrdd yr oedd y blynyddoedd o gythrwfl yn dilyn y Rhyfel Cartref wedi effeithio ar Gymru, yn ogystal â dangos ei frwdfrydedd am sgwrsio â phobl newydd a theithio, hyd yn oed ac yntau’n 74 oed gyda choes glec" esbonia Dr Gregory.

Fel rhan o'r prosiect, bydd grŵp o blant ysgol yn Aberystwyth yn ymateb i gyfrif Taylor o’i lwybr drwy eu tref. Mae disgyblion Ysgol Penglais wedi cynhyrchu mapiau darluniadol o’i lwybr, gan gyfrannu at y broses o ddelweddu ei daith ar gyfer y prosiect.

Gan adeiladu ar ymchwil cynharach yn defnyddio Gwaith John Taylor (1630) sy’n byw yng Nghasgliadau Arbennig Prifysgol Caerdydd, mae’r prosiect peilot yn diweddu gyda thaith yr ymchwilydd ei hun i Brifysgol Caergrawnt ym mis Medi i gyflwyno taith John Taylor o amgylch Cymru a myfyrio ar yr arbrawf.

I gael y newyddion diweddaraf am y daith amser-real a negeseuon blog, dilynwch yr ymchwilydd Dr Johann Gregory ar Twitter. I gael rhagor o wybodaeth am y prosiect, ewch i’r wefan John Taylor newydd.

Rhannu’r stori hon

I gael rhagor o wybodaeth, ewch i dudalennau gwe'r Ysgol.