Skip to content
Skip to navigation menu

 

Llafur, Sosialaeth a Chymru, 1880-1979 - 30 credits (HS1862)

Arweinydd y Modiwl: Dr Martin Wright

Course Description

Bydd y modiwl hwn yn archwilio hanes y mudiad llafur a sosialaidd yng Nghymru, o ddechreuad y mudiad sosialaidd cyfoes Prydeinig yn yr 1880au hyd at y Refferendwm ar ddatganoli ym 1979. Yn benodol, gofynnir cwestiynau am y berthynas rhwng sosialaeth a Chymreictod. Mynnai arweinwyr sosialaidd, megis Keir Hardie, mai sosialwyr ar ran eu natur oedd y Cymry, ond nid oedd pawb yn cytuno. Dadleuai llawer o Gymry amlwg mai rhywbeth estron a gwrth-Gymreig oedd sosialaeth ac ni chafodd y tyndra hwn ei ddatrys yn ystod y cyfnod dan sylw, er gwaethaf ymdrechion nifer o sosialwyr Cymreig i ddatblygu syniadau sosialaidd o fewn cyd-destun arbennig Cymru. Bydd digwyddiadau a thueddiadau yn hanes y mudiad llafur yng Nghymru yn cael eu hystyried yng nghyd-destun twf a goruchafiaeth y mudiad llafur Prydeinig eangach, ac astudir yn ogystal y berthynas rhwng y mudiad llafur a chymunedau Cymreig a Chymraeg. Trafodir hefyd geirfâu rhai o brif arweinwyr y mudiad llafur a sosialaidd yng Nghymru, a gofynnir sut y maent yn adlewyrchu tyndrâu a thueddiadau a welir yn y mudiad llafur eangach. Erbyn diwedd y modiwl bydd gan fyfyrwyr dealltwriaeth gyflawnach o’r berthynas rhwng Cymru a Phrydain, a rhwng cenedlaetholdeb a sosialaeth, yn y cyfnod cyfoes.

Nifer y Credydau: 30

Sut y caiff y modiwl ei gyflwyno

Bydd rhaglen o ddarlithiau ffurfiol yn cyflwyno prif faterion ffeithiol a chysyniadol y modiwl.

Bydd rhaglen o seminarau, yn galluogi i fyfyrwyr ddatblygu sgiliau cyflwyno, trafod a gweithio fel grŵp.

Bydd gwaith ymchwil, darllen, paratoi ac ysgrifennu annibynnol yn galluogi i fyfyrwyr ddatblygu sgiliau astudio personol.

Bydd cyfres o diwtorialau yn galluogi i fyfyrwyr ddatblygu sgiliau astudio, a darparu cefnogaeth iddynt.

Bydd cyfres o ymarferion dadansoddi ffynonellau cynradd yn hybu sgiliau dadansoddi a dehongli ffynonellau cynradd.

Bydd cyflwyniadau ar bynciau penodol gan y myfyrwyr yn datblygu sgiliau cyflwyno

Cynnwys y maes llafur

  • Beth yw Sosialaeth? Cyflwyniad i sosialaeth a llafur ym Mhrydain.
  • Y cymdeithasau sosialaeth cyntaf yng Nghymru yn yr 1880au a’r 1890au.
  • Y Ffabianaid yng Nghaerdydd 1890-1894.
  • Y Blaid Lafur Annibynnol: Gwreiddiau a thwf, 1893-1906.
  • Radicaliaeth Gymreig  a syniadau sosialaidd.
  • Robert Jones Derfel, ‘Socialist Cymreig’, 1823-1905.
  • Y Pwyllgor Cynrychiolaeth Llafur a’r Blaid Lafur yng Nghymru 1900-1914.
  • Sosialwyr Cymreig: T.E. Nicholas, David Thomas a dadl ‘yr I.L.P.’
  • Sosialaeth a’r Iaith Gymraeg, 1880 – 1920au
  • Llafur, sosialaeth a’r Rhyfel Mawr yng Nghymru.
  • Twf y mudiad llafur yng Nghymru 1918-1939.
  • Cenedlaetholdeb Cymreig a sosialaeth rhwng y rhyfeloedd.
  • Y Comiwnyddion yng Nghymru rhwng y rhyfeloedd.
  • Sosialwyr Prydeinig o Gymru: Aneurin Bevan a James Griffiths.
  • Sosialydd Cymreig a Chymraeg: Huw T. Edwards.
  • Llafur, Cymru a Datganoli, 1945 – 1979.
  • Casgliadau

 

Ar ôl gorffen y modiwl, bydd myfyriwr yn gallu gwneud y canlynol

(Gwbodaeth a dealltwriaeth):

  • Dangos gwybodaeth feirniadol a chyfundrefnol o’r mudiad sosialaidd yng Nghymru, 1880-1979, a dealltwriaeth o syniadau hanesyddol a hanesyddiaethol perthnasol.
  • Dynodi’n feirniadol prif nodweddion y mudiad sosialaidd Cymreig a meddwl sosialaidd yn y cyfnod hwn.
  • Dangos dealltwriaeth ddofn a beirniadol o ddadleuon a phersbectifau sydd yn y llenyddiaeth eilaidd berthnasol.
  • Dadansoddi gweithgareddau, rolau a dylanwad y sefydliadau sosialaidd gwahanol yng ngoleuni dehongliadau perthnasol o hanes llafur Cymru a Phrydain.
  • Dangos dealltwriaeth feirniadol o’r ffynonellau gwreiddiol allweddol sy’n ymwneud â’r mudiad sosialaidd yng Nghymru a detholiad o ddeunydd archifol.

      (Sgiliau deallus)

  • Dynodi natur a chwmpas materion a godir wrth astudio’r mudiad llafur a sosialaidd Cymreig yn y cyfnod hwn.
  • Trafod yn feirniadol ac yn wybodus y berthynas rhwng sosialaeth, cymdeithas a gwleidyddiaeth yng Nghymru yn y cyfnod hwn.
  • Crynhoi a gwerthuso’n feirniadol rhinweddau a gwendidau dehongliadau a barnau gwahanol ynglŷn â sosialaeth Gymreig a Phrydeinig yn y cyfnod hwn, a gwerthuso eu harwyddocâd.
  • Dynodi problemau, gwerthuso tystiolaeth a llunio casgliadau addas a chynaliadwy ynglŷn â natur sosialaeth, a’i pherthynas â chymdeithas a gwleidyddiaeth Cymru yn y cyfnod hwn.
  • Llunio a chynnal dadleuon am feddwl ac ymarfer sosialaeth yng Nghymru, gan gydnabod datblygiadau yn hanesyddiaeth llafur Prydeinig yn yr ugeinfed ganrif.
  • Cyflwyno eu dadleuon yn gywir, yn gryno ac yn glir, ar bapur ac ar lafar, gan ddilyn y confensiynau ysgolheigaidd priodol.

(Sgiliau sy’n benodol i’r ddisgyblaeth):

  • Mynegi syniadau am, ac asesiadau ar, y mudiad sosialaidd a’r mudiad llafur yng Nghymru, 1880-1979.
  • Trafod yn feirniadol ac yn wybodus hanes sosialaeth Gymreig, a’i pherthynas â chymdeithas a gwleidyddiaeth yng Nghymru a Phrydain, 1880-1918.
  • Dynodi cryfderau, gwendidau, problemau a nodweddion detholiad o ddehongliadau hanesyddol, gan gynnwys dehongliadau Marcsaidd, Ffabianaidd, Llafuraidd ac adolygiadol.
  • Trafod yn feirniadol natur ffynonellau gwreiddiol wrth asesu dehongliadau a methodoleg haneswyr y mudiadau sosialaidd a llafur yng Nghymru, 1880-1979.
  • Defnyddio a gwerthuso ffynonellau gwreiddiol a dangos gwerthfawrogiad o’r modd y mae haneswyr wedi eu defnyddio.

(Sgiliau trosglwyddadwy):

  • Cyfathrebu syniadau a dadleuon yn effeithiol, ar lafar ac ar bapur, yn gywir, yn gryno ac yn glir.
  • Ffurfio a chyfiawnhau dadleuon a chasgliadau annibynnol ynglŷn ag ystod o bynciau trafod.
  • Dangos y medr i addasu, yn ogystal ag amddiffyn, safbwynt annibynnol.
  • Defnyddio ystod o adnoddau technoleg gwybodaeth i gynorthwyo adennill gwybodaeth.
  • Trefnu’n annibynol dulliau astudio a baich gwaith.
  • Gweithio fel aelod o dîm mewn seminarau.

Deunyddiau Darllen a Rhestr Adnoddau

Hywel Francis & David Smith, The Fed: A History of the South Wales Miners in the Twentieth Century (1980)
Gwyn Jenkins, Prif Weinidog Answyddogol Cymru: Cofiant Huw T. Edwards (2007)
Robert Pope, Building Jerusalem: Nonconformity, Labour and the Social Question in Wales (1998)
David Pretty, The Rural Revolt That Failed: Farm Workers’ Trade Unions in Wales, 1889-1950 (1989)
David Smith, Aneurin Bevan and the World of South Wales (1993)
Duncan Tanner, Chris Williams and Deian Hopkin (gol.), The Labour Party in Wales 1900-2000 (2000)
Angharad Tomos, Hiraeth am Yfory: David Thomas a Mudiad Llafur Gogledd Cymru (2002)
Chris Williams, Democratic Rhondda: Politics and Society, 1885-1951 (1996)