Ewch i’r prif gynnwys

Arogl haint - canfod clefyd heintus a phennu mecanweithiau sy’n sylfaen i ledaeniad y clefyd ar rwydweithiau cymdeithasol

Mae trefniant cymdeithasol yn hwyluso cysylltiadau rhwng unigolion gan newid tebygolrwydd o drosglwyddo paraseit (Perkins et al., 2009).

O ganlyniad, mae gan anifeiliaid cymdeithasol fecanweithiau esblygiadol i liniaru risgiau o haint. Un mecanwaith y gallai parasitiaid ei ddefnyddio i newid patrymau cyswllt yw trwy osgoi unigolion sydd wedi’u heintio yn seiliedig ar newidiadau mewn ‘arogl’. Gall clefydau nad ydynt yn heintus a chlefydau heintus achosi newid mewn cyfansoddion organig ffrwydrad (VOC) mewn nifer o rywogaethau, gan gynnwys da byw, bywyd gwyllt a bodau dynol (Penn a Potts, 1998; Balseiro a Correia, 2006). Mae astudiaethau ar lygod benywaidd yn dangos gwahaniaethu ar sail arogl rhwng gwrywod wedi’u heintio a’r rhai heb eu heintio ar gyfer amrywiaeth o barasitiaid, gan gynnwys, feirws influenze, y protozoan, Elmeria vermiformis, a’r nematodau, Heligomosomoides polygyrus (Kavaliers a Colwell 1995, Penn et al. 1998; Ehman a Scott 2001). Mae prawf o gysyniad yn ein system nythfa chwilod duon parasit wedi dangos y gallwn ganfod arogleuon unigryw sy’n gysylltiedig â haint mewn anifeiliaid cyfan (Perkins, Müller et al., in prep) Fodd bynnag, mae’n bosibl fod parasitiaid hefyd wedi esblygu i ecsboetio a/neu newid ymddygiad lletyol - patrymau cyswllt - i wella trosglwyddo (Moore, 2002). Fel y cyfryw, gallai achosion epidemig ynddynt eu hunain ysgogi patrymau rhwydwaith cyswllt.

Mae gwenyn byd-eang wedi cael ei fygwth gan ymddangosiad clefydau heintus (gan gynnwys European and American foulbrood, varroa mite, a nifer o feirysau), ac mae’n gysylltiedig ag effeithiau sy’n amrywio o ostyngiad yng nghynhyrchiant mêl i gwymp nythfeydd cyfan. Gan ddefnyddio gwenyn mêl fel system model ein nod yw i ymchwilio i effaith llwyth pathogen, ffyrnigrwydd, modd o drosglwyddo ar rwydweithiau cyswllt a rôl 'arogli' fel mecanwaith sy’n newid sut y mae epidemigau yn symud ymlaen mewn rhwydweithiau cymdeithasol.

Drwy gyfuno dadansoddi VOC gydag arsylwadau ymddygiadol manwl, rydym yn ceisio penderfynu os yw arogl haint yn fecanwaith sy’n ysgogi deinameg clefydau heintus ac ystyried effeithiau cyfeiriadol cysylltiadau rhwng unigolion wedi’u heintio a’r rhai nad ydynt wedi’u heintio - ydy unigolion wedi’u heintio’n cael eu hosgoi gan unigolion nad ydynt wedi’u heintio ac felly’n lleihau trosglwyddiad paraseit. Fel arall, yw y parasit yn addasu arogl lletyol i ddenu unigolion nad ydynt wedi'u heintio, ac felly’n cynyddu trosglwyddiad y paraseit?

Byddwn yn casglu samplau aer gofod pen in-situ gan anifeiliaid a nythfeydd ar diwbiau datsugniad thermol ac yn defnyddio datsugniad thermol o’r radd flaenaf ar y cyd â cromatograffaeth nwy - sbectrometreg màs amser-hedfan (TD-GC-MS-TOF) ar gyfer dadansoddi’r samplau. Bydd arbrofion ymddygiadol yn dadansoddi ymddygiad osgoi rhwydwaith cymdeithasol ar gyfer unigolion wedi’u heintio a’r rhai nad ydynt wedi’u heintio gan ddefnyddio meddalwedd ymddygiadol fel ‘Ethovision’.

Rydym yn rhagweld y bydd canfyddiadau'r prosiect yn egluro'r mecanweithiau allweddol o ran trosglwyddo clefydau ac yn darparu dull newydd o fonitro heintiau mewn gwenyna a heintiau yn gyffredinol o bosibl.

Goruchwylwyr

Dr Carsten Muller

Dr Carsten Müller

Lecturer

Email:
mullerct@caerdydd.ac.uk
Telephone:
+44 (0)29 2087 5263
Photo of Sarah Perkins

Dr Sarah Perkins

Lecturer

Email:
perkinss@caerdydd.ac.uk
Telephone:
+44 (0)29 2087 0490

Gwybodaeth am y Rhaglen

I gael gwybodaeth am strwythur y rhaglen, gofynion mynediad a sut i wneud cais ewch i’r rhaglen Biowyddorau.

Gweld y Rhaglen

Rhaglenni cysylltiedig

Meysydd cysylltiedig

Dolenni perthnasol