Ewch i’r prif gynnwys

Llenyddiaeth a newyddiaduraeth

Archifau

Joan Reeder, 1921-1997

Joan Reeder, (Elizabeth Joan Armstrong cyn priodi), (1921-1997), oedd y gohebydd brenhinol cyntaf ar unrhyw bapur newyddion pan ddaeth hi'n newyddiadurwr y Daily Mirror ar ôl yr Ail Ryfel Byd. Yn 1952 hi oedd un o'r newyddiadurwr cyntaf i glywed am farwolaeth y Brenin Sior VI gan ohebu o'r Coroni y flwyddyn ganlynol.

Roedd hi hefyd ymhlith y rhai a ddatgelodd y newyddion am garwriaeth rhwng y Frenhines Margaret a’r Capten Townsend. (Archifau 458.)

Archifau o'r Gronfa Lenyddol Frenhinol, 1790-1918 (microffilm)

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sy'n y Llyfrgell Brydeinig Microffilm y Dyniaethau 228

Dyma ddogfennau o archifau llawn y Gronfa Lenyddol Frenhinol a sefydlwyd yn 1790 i helpu awduron mewn trafferthion. Mae'r casgliad sylweddol yn cynnwys 145 o riliau microffilm ac am y cyfnod 1790-1918. Mae'r ceisiadau'n cynnwys CVs sy'n datgelu cefndiroedd cymdeithasol a llwybrau gyrfa a llythyrau cefnogol o ysgrifenwyr sefydledig. Mae'r rhain hefyd yn dangos cyfeillion yr ysgrifennwr a'i ddylanwadau.

Mae S. D. Munn wedi ysgrifennu'n helaeth am ymgeiswyr benywaidd i'r Gronfa yn ei herthygl Saesneg: Munn, S.D. (1990). Writing for their lives: women applicants to The Royal Literary Fund. Publishing
History (27), tud. 27–49.

Archifau o'r 'House of Longman', 1794-1914 (microffilm)

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sydd ym Mhrifysgol Reading Microffilm y Dyniaethau 376

Sefydlwyd prif gyhoeddwyr Longmans yn 1794. Mae'r casgliad yn cynnwys 67 o riliau microffilm, hyd at 1914. Mae felly'n rhoi cyfle sylweddol i archwilio hanes cyhoeddi ac argraffu'r cyfnod a deunydd am awduron adnabyddus oedd yn tyfu ac yn datblygu.

Cyhoeddodd Longman weithiau nifer o ysgrifenwyr benywaidd ac mae'r archif yn cynnwys papurau Frances Burney, Maria Edgeworth, Jean Ingelow, Florence Nightingale, Christina Rossetti, George Sand, a Charlotte M. Yonge, ymhlith eraill.

Papurau Maria Edgeworth (1768-1849) (microffilm)

Roedd Maria Edgeworth yn ysgrifennwr Gwyddelig toreithiog a dylanwadol o lyfrau plant ac oedolion. Credai y dylai bechgyn a merched gael addysg gyfartal gyda'i gilydd. Credai bod aros yn wraig ddi-briod yn well na phriodi rhywun anaddas. Brwydodd dros yr hawl i fenywod gael gyflawni eu potensial, gan bwysleisio pwysigrwydd yr unigolyn. Dymunai hefyd mwy o gyfleoedd i fenywod i gymryd rhan mewn gwleidyddiaeth.

Nodwch fod rhai o'r disgrifiadau catalog isod yn Saesneg.

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sy'n Llyfrgell Bodleian, Rhydychen Dyniaethau, microffilm 138

O'r gyfres Saesneg: "Women, education & literature: the papers of Maria Edgeworth. Part 1, The Edgeworth papers from the Bodleian Library, Oxford."

Riliau 1-25. "Correspondence with Michael Pakenham Edgeworth and his wife; Christina Edgeworth; Frances Anne Edgeworth (née Beaufort); [Charles] Sneyd Edgeworth and his wife Henrica ("Harriette")" a gohebiaeth teuluol cyffredinol. Rhagor o fanylion.

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sy'n Llyfrgell Genedlaethol yr Iwerddon Dyniaethau, microffilm 139

O'r gyfres: "Women, education & literature the papers of Maria Edgeworth. Part 2, The Edgeworth papers from the National Library of Ireland."

Reels 1-20. Gohebiaeth, dyddiaduron, llyfrau cyfrifon treuliau, albymau penillion teuluol, hunangofiannau'r teulu Edgeworth. Rhagor o fanylion.

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sydd mewn llyfrgelloedd eraill. Dyniaethau, microffilm 218

O'r gyfres: "Women, education & literature the papers of Maria Edgeworth. Part 3, Edgeworth papers from other libraries."

Riliau 1-4. "The Helen manuscript from the British Library (BL Add MSS 28524-28525); manuscripts of Maria Edgeworth from the National Library of Scotland, Bristol Record Office and Birmingham University Library; and Edgeworth-Baillie correspondence from the Library of the Royal College of Surgeons, England (Hunter-Baillie Collection)." Rhagor o fanylion.

Llawysgrifau llenyddol Felicia Hemans, 1793-1835 (microffilm)

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sydd mewn llyfrgelloedd eraill. Microffilm y Dyniaethau 412.

Riliau 1-5: "An English poet. Papers from Liverpool City Library, Trinity College, Dublin, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Harry Ransom Center, University of Texas, Austin, Bedfordshire and Luton Archives, Fitzwilliam Museum, Cambridge, Trinity College, Cambridge, Derbyshire Record Office, Representative Church Body, Dublin, University of Liverpool Library, London Metropolitan Archive, Society of Antiquaries Library, Wellcome Institute, Nottinghamshire Archives, and the British Library." Rhagor o wybodaeth

Papurau Mary Tighe, 1730-1825 (microffilm)

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sy'n Llyfrgell Genedlaethol Iwerddon. Dyniaethau, Microffilm 388.

O'r gyfres: "Irish women writers of the Romantic era papers of Mary Tighe (1772-1810) and Lady Sidney Morgan (1776-1859) from the National Library of Ireland".

Riliau 1-5: "Correspondence, verse, book reviews by Mary Tighe 1806-1809, biographical notes on Mary Tighe and her parents, Volumes I-V of Selena, an unpublished novel c1809." Rhagor o wybodaeth

Papurau y Fonesig Sydney Morgan, 1816-1861 (microffilm)

Copïau microffilm o'r gwreiddiol sy'n Llyfrgell Genedlaethol Iwerddon. Dyniaethau, Microffilm 388

O'r gyfres: "Irish women writers of the Romantic era papers of Mary Tighe (1772-1810) and Lady Sydney Morgan (1776-1859) from the National Library of Ireland."

Riliau 6-9. Dyddiadur, llyfr cyffredin a gohebiaeth. Rhagor o wybodaeth.

Gweithiau cyhoeddedig

Argraffiad Corvey, 18g-19g (microffish)

Mae Llyfrgell Corvey ger Höxter yn yr Almaen yn gartref i un o gasgliadau mwyaf llenyddiaeth o'r cyfnod Rhamantaidd yn y byd. Mae teitlau Saesneg yr "Edition Corvey" enwog yn cynnwys tua 3,300 o weithiau o'r cyfnod Rhamantaidd; yn eu plith ceir 194 o ddramâu a dros 400 o weithiau barddonol.

O ddiddordeb penodol ceir gweithiau gan nifer o feirdd a nofelwyr benywaidd, yn cynnwys dros 19 o argraffiadau cyntaf gan Mary Meeke a dros ddwsin gan Barbara Hofland, Louisa Stanhope, ac Ann o Abertawe.  Ceir ffurfiau rhyddiaith eraill hefyd yn cynnwys straeon tylwyth teg, chwedlau a straeon i blant yn ogystal â bywgraffiadau, traethodau a beirniadaeth lenyddol gyfredol, ysgrifennu am deithio, cyfnodolion a dros 100 o antholegau.

Mae'r awduron benywaidd yn cynnwys: Jane Austen, Amelia Beauclerc, Agnes M. Bennett, Bridget Bluemantle [Elizabeth Thomas], Anna E. Bray, Frances Burney, Sarah Burney, Charlotte Bury, Mary Charlton, Emily Clark, Catherine Cuthbertson, Selina Davenport, Emma DeLisle, Maria Edgeworth, Catherine G. Gore, Sarah Green, Elizabeth C. Grey, Elizabeth Gunning, Ann Hamilton, Mary A. Hanway, Anne R. Harding, Jane Harvey, Elizabeth Helme, Barbara Hofland, Isabella Kelly, Alicia Lefanu, Caroline Maxwell, Mary Meeke, Amelia A. Opie, Eliza Parsons, Anna M. Porter, Mary A. Radcliffe, Mary Robinson, Regina M. Roche, Catharine Seldon, Mary Shelley, Mary Sherwood, Louisa S. Stanhope a Mary J. Young.

Mae gwefan Saesneg Prifysgol Sheffield Hallam, Corvey Women Writers on the Web (CW3): An electronic guide to literature 1796–1834 yn fas-data sy'n cynnwys deunydd am 417 o ysgrifenwyr benywaidd o'r 18g a'r 19g a'r 1071 o weithiau a gyhoeddwyd ganddynt, wedi'i seilio ar gasgliad Llyfrgell Corvey. Mae'n cynnwys bywgraffiadau, llyfryddiaethau, adolygiadau ac hunangofiannau cyfredol, delweddau, crynodebau a disgrifiadau allweddair o destunau. Ceir yn ogystal ddeunydd beirniadol a chyd-destunol newydd.

Gwasg Honno i fenywod Cymru, 1987-presennol

Mae Llyfrgell y Celfyddydau a'r Gwyddorau Cymdeithasol yn cadw set gyfan o gyhoeddiadau gan Honno, gwasg i fenywod o Gymru, a leolwyd yn Aberystwyth, sy'n cael ei rhedeg fel cydweithrediad annibynnol. Mae'r wasg yn canolbwyntio'n llwyr ar gyhoeddi gwaith menywod Cymru, gyda'r nodau o gynyddu cyfleoedd cyhoeddi i fenywod Cymreig ac ehangu cynulleidfa iddynt.

Ann Griffiths, 1776-1805 (adnodd print a digidol)

Treuliodd y bardd a'r emynyddes Gymraeg, Ann Griffiths, (1776-1805), y rhan helaeth o'i bywyd yn byw mewn ffermdy o'r enw Dolwar Fach mewn plwyf gwledig yng ngogledd Sir Drefaldwyn sef Llanfihangel-yng-Ngwynfa.

Er iddi farw yn 29 oed, gadawodd farddoniaeth a llythyron a ystyriwyd ymhlith y gorau o lenyddiaeth crefyddol Cymreig. Mae ei gweithiau sydd wedi goroesi yn cynnwys wyth llythyr a 70 o benillion yn unig, ond maent yn dangos talent llenyddol rhagorol sy'n mynegi profiadau crefyddol dwys.

Mae'r casgliad yn cynnwys holl argraffiadau ei gweithiau o'r 19g-20g a'r holl gyhoeddiadau eilradd sy'n trafod ei gwaith.

Mae gwefan Ann Griffiths yn cynnwys deunydd rhagarweiniol am ei bywyd a'i gwaith gan yr Athro E. Wyn James o Ysgol y Gymraeg, Prifysgol Caerdydd. Yn ogystal ceir testunau ei hemynau a'i llythyrau, eu cyfeithiadau Saesneg a mynediad ar-lein i fersiynau digidol o ryw 2,500 o dudalennau o lyfrau, erthyglau a llawysgrifau am Ann Griffiths ar y wefan. Mae'r rhain yn cynnwys:

  • yr unig lythyr sydd wedi goroesi yn ei llawysgrifen hi
  • delweddau o dudalennau argraffiad cyntaf ei hemynau a gyhoeddwyd yn 1806
  • cofiannau pwysig gan John Hughes, Pontrobert a Morris Davies
  • erthyglau am Ann Griffiths a'i gwaith gan drawsdoriad eang o awduron yn cynnwys gweithiau gan aA. M. Allchin, H. A. Hodges, Kathryn Jenkins, Bobi Jones, H. Elvet Lewis, Saunders Lewis a M. Wynn Thomas.