Ewch i’r prif gynnwys
Dr Jonathan Morris BA, MA, PhD, FHEA

Dr Jonathan Morris

BA, MA, PhD, FHEA

Darlithydd

Ysgol y Gymraeg

Email:
morrisj17@caerdydd.ac.uk
Telephone:
+44(0) 29 2087 7266
Location:
1.74, Adeilad John Percival , Rhodfa Colum, Caerdydd, CF10 3EU
Siarad Cymraeg
Ar gael fel goruchwyliwr ôl-raddedig

Rwyf yn gweithio fel Darlithydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol mewn Ieithyddiaeth ac Ieithyddiaeth Gymhwysol yn Ysgol y Gymraeg. Rwyf yn dysgu modiwlau ar yr iaith Gymraeg ac ieithyddiaeth.

Mae f’ymchwil yn canolbwyntio ar agweddau sosioieithyddol ar ddwyieithrwydd a chaffael ail iaith. Golyga hyn fod gennyf ddiddordeb mewn sut y defnyddir ieithoedd ac mewn sut y mae ffactorau cymdeithasol yn dylanwadu ar ieithoedd mewn cyd-destunau dwyieithog ac ail-iaith. Gallai'r ffactorau cymdeithasol hyn ddylanwadu ar sut y mae pobl ddwyieithog yn cynhyrchu eu hieithoedd neu ar sut y maent yn eu defnyddio ac yn teimlo amdanynt.

Diddordebau ymchwil

  • Sosioieithyddiaeth
  • Amrywio a newid ieithyddol
  • Cymdeithaseg Iaith
  • Dwyieithrwydd
  • Caffael Ail Iaith
  • Seineg a Ffonoleg

Cwblheais radd BA mewn Astudiaethau Ffrangeg ac Almaeneg, MA mewn Ieithoedd ac Ieithyddiaeth, a PhD mewn Ieithyddiaeth ym Mhrifysgol Manceinion. Yn ystod fy ngradd israddedig, treuliais amser ym Mhrifysgol Bourgogne (Dijon, Ffrainc) ac ym Mhrifysgol Basel (Y Swistir). Canolbwyntiodd fy ngwaith cynnar ar y berthynas rhwng iaith a hunaniaeth yn y gwledydd lle y siaredir yr Almaeneg.

Dechreuais weithio ar sosioieithyddiaeth a seineg (sosioseineg) y Gymraeg yn ystod fy ngradd Meistr, ac mae fy noethuriaeth yn gwerthuso dylanwad ffactorau ieithyddol a chymdeithasol ar acenion siaradwyr dwyieithog Cymraeg-Saesneg.

Ymunais ag Ysgol y Gymraeg fel cynorthwyydd ymchwil yn 2012. Cyn imi symud i Gaerdydd, bûm yn gweithio fel cynorthwyydd dysgu ym Mhrifysgol Manceinion ac fel darlithydd yn y Gymraeg yng Ngholeg Cambria, Wrecsam. Rwyf hefyd wedi gweithio fel cynorthwyydd ymchwil ar brosiectau a ariannwyd gan yr ESRC a'r British Academy.

Rwyf yn ddarlithydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol mewn Ieithyddiaeth ac Ieithyddiaeth Gymhwysol ers mis Medi 2014.

Anrhydeddau a Dyfarniadau

  • Rhestr fer, Arloesi ar draws ffiniau, Gwobrau’r Coleg Cymraeg Cenedlaethol ar gyfer Darlithwyr Cysylltiol.

  • Rhestr fer, Aelod o Staff Mwyaf Blaengar, Prifysgol Caerdydd, 2016.

Aelodaethau proffesiynol

  • British Association of Applied Linguists
  • British Association of Academic Phoneticians
  • Cymrawd yr Academi Addysg Uwch

Gwasanaeth adrannol ac i'r Brifysgol

  • Cadeirydd Cangen Prifysgol Caerdydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol
  • Cyfarwyddwr Ymchwil Ôl-raddedig
  • Cyd-drefnydd y Grŵp Darllen Sosioieithyddiaeth (gyda Mercedes Durham)

Ymrwymiadau siarad cyhoeddus

Gallwch weld rhestr o'm cyflwyniadau yma.

Ceir rhagor o wybodaeth ynghylch fy ngweithgarwch ymgynghori ac ymgysylltu yma.

2019

2018

2017

2016

2015

2014

2013

2012

2010

  • Morris, J. 2010. Phonetic variation in Northern Wales: preaspiration. Presented at: Second Summer School of Sociolinguistics, Edinburgh, Scotland, 14-20 June 2010 Presented at Meyerhoff, M. et al. eds.Proceedings of the Second Summer School of Sociolinguistics, The University of Edinburgh. Edinburgh: University of Edinburgh pp. 1-16.

Addysgu ym Mhrifysgol Caerdydd

Rwyf yn dysgu (neu wedi dysgu) modiwlau ar yr iaith Gymraeg ac ieithyddiaeth. Mae'r modiwlau hyn yn cynnwys:

  • CY1500 Sgiliau Llafar yn y Gymraeg
  • CY1501 Defnyddio'r Gymraeg
  • CY1742 Cyflwyniad i'r Gymraeg
  • CY1750 Diwylliant y Gymraeg
  • CY3660 Yr Ystafell Ddosbarth

Rwyf wedi arwain y modiwlau canlynol:

  • CY1602 Y Gymraeg yn y Gymru Gyfoes
  • CY2200 Cymraeg y Gweithle a'r Gymuned
  • CY2205 Yr Iaith Ar Waith
  • CY3530 Sosioieithyddiaeth
  • CY3910 Caffael Iaith
  • CY3900 Blas ar Ymchwil
  • CY3905 Ymchwilio Estynedig

Rwyf hefyd yn addysgu ar yr MA mewn Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd ac yn goruchwylio myfyrwyr PhD. Yn rhinwedd fy ôl fel Cyfarwyddwr Astudiaethau Ymchwil Ôl-raddedig, rwyf hefyd yn gyfrifol am ddarparu hyfforddiant i fyfyrwyr PhD yr Ysgol.

Addysgu Blaenorol ym maes ieithyddiaeth

Rwyf hefyd wedi dysgu ar y modiwlau canlynol ym maes Iaith Saesneg ac Ieithyddiaeth:

  • Cyflwyniad i Ffonoleg
  • Dadansoddi Disgwrs
  • Amlieithrwydd Cymdeithasol
  • Tafodieithoedd y Saesneg

Addysgu Blaenorol ym maes Cymraeg i Oedolion

Rwyf wedi addysgu ar y cyrsiau canlynol ar gyfer oedolion sy'n dysgu'r Gymraeg:

  • Cynllun Sabothol Cenedlaethol ar gyfer hyfforddiant iaith Gymraeg
  • Cymraeg yn y Gweithle (Addysg Bellach)
  • TGAU Cymraeg Ail Iaith (Oedolion)
  • Cymraeg i Oedolion

Themâu Ymchwil

Amrywio ffonolegol a seinegol yn lleferydd siaradwyr dwyieithog

Canolbwyntia fy ngwaith ymchwil yn bennaf ar amrywio ieithyddol a newid (neu dafodieitheg gymdeithasegol) yn lleferydd siaradwyr dwyieithog Cymraeg-Saesneg. Mae nifer o ddatblygiadau cymdeithasol yn yr ugeinfed ganrif wedi effeithio ar ddemograffeg siaradwyr y Gymraeg. Yn gyntaf, mae mewnfudo a shifft ieithyddol wedi arwain at ddirywiad yn y nifer o siaradwyr sydd yn caffael y Gymraeg ar yr aelwyd, yn enwedig mewn ardaloedd y Fro Gymraeg draddodiadol. Yn ail, ceir cynnydd yn y nifer o ‘siaradwyr newydd’ sydd yn dod o deuluoedd di-Gymraeg. Cwestiwn a godir yn fy ngwaith yw i ba raddau y mae ffactorau ieithyddol ac all-ieithyddol (megis rhyw, sefyllfa'r Gymraeg yn y gymuned, ac iaith ar yr aelwyd) yn dylanwadu ar amrywio seinegol a ffonolegol yn y Gymraeg a'r Saesneg. Rwyf yn cymhwyso ymchwil flaenorol ym maes sosioieithyddiaeth at ddwyieithrwydd, felly, ac yn cymharu sut y mae siaradwyr yn cynhyrchu eu dwy iaith.

Dengys fy ngwaith mewn cymunedau yng Ngogledd Cymru (fel rhan o’r PhD) ac yn Ne Cymru (gyda Robert Mayr, Prifysgol Metropolitan Caerdydd ac Ineke Mennen, Prifysgol Graz) y cynhyrchir rhai nodweddion seinegol yn yr un modd yn y ddwy iaith o ganlyniad i gyffyrddiad hir-dymor rhwng y Gymraeg a’r Saesneg. Rwyf hefyd wedi dangos, fodd bynnag, bod ffactorau all-ieithyddol yn dylanwadu ar ynganiad rhai nodweddion ieithyddol. Trwy ddadansoddi arferion iaith ac ymagweddau’r siaradwyr tuag at eu hieithoedd, rwyf wedi dadlau y gellir gweld perthynas rhwng defnydd o amrywiolion penodol a hunaniaeth y siaradwr.

Cymdeithaseg dwyieithrwydd

Mae gennyf ddiddordeb mewn cymdeithaseg iaith. Rwyf wedi cyhoeddi ar ymagweddau tuag at y Gymraeg a'r defnydd ohoni ymhlith pobl ifanc yng Ngogledd Cymru ac rwyf hefyd wedi bod yn rhan o brosiect ymchwil a ariennir gan Lywodraeth Cymru ar drosglwyddo'r Gymraeg. Enw’r prosiect hwn yw Ymchwil i’r amodau sydd yn dylanwadu ar arferion teuluoedd mewn perthynas â throsglwyddo a defnyddio’r Gymraeg  (Rhif Contract C86/2015/16). Gweddill y tîm yw Dr Jeremy Evas (Prif Ymchwilydd, Ysgol y Gymraeg), Yr Athro Lorraine Whitmarsh (Ysgol Seicoleg) ac eraill.

Caffael y Gymraeg fel ail iaith

Rwyf wedi cyhoeddi erthygl ar ymagweddau tiwtoriaid Cymraeg i Oedolion tuag at ynganu dysgwyr (gyda Dr Iwan Wyn Rees) ac wedi edrych ar sut y mae dysgwyr yn ynganu'r Gymraeg. Yn ehangach, mae gennyf ddiddordeb yn nylanwad ffactorau cymdeithasol a seicolegol ar gaffael ieithoedd lleiafrifol.

Prosiectau Cyfredol

  • Amrediad amledd sylfaneol yn lleferydd siaradwyr dwyieithog Cymraeg-Saesneg: Ymchwiliad i wahaniaethau rhwng y Gymraeg a'r Saesneg a dylanwad ffactorau sosioieithyddol
  • Amrywio arddulliadol yn lleferydd siaradwyr dwyieithog Cymraeg-Saesneg
  • Dylanwad hunaniaeth ar ddatblygiad hyfedredd llafar yn y Gymraeg
  • CorCenCC – Corpws Cenedlaethol Cymraeg Cyfoes

Rwyf yn awyddus i glywed gan ddarpar fyfyrwyr sydd â diddordeb yn y meysydd canlynol:

  • Sosioieithyddiaeth
  • Amrywio a Newid Ieithyddol
  • Cymdeithaseg Iaith
  • Dwyieithrwydd
  • Caffael Ail Iaith
  • Seineg a Ffonoleg

Goruchwyliaeth gyfredol

Kaisa Pankakoski

Kaisa Pankakoski

Research student

Tom Learoyd

Research student

Assala Mihoubi

Research student

Ianto Gruffydd

Research student

Prosiectau ymchwil ôl-raddedig

Cyd-oruchwylydd (10%) ar gyfer Ben Screen - Defnyddio Cyfieithu Awtomatig a Chof Cyfieithu wrth gyfieithu o’r Saesneg i’r Gymraeg: Astudiaeth ystadegol o ymdrech, cynhyrchedd ac ansawdd gan ddefnyddio data Cofnodwyr Trawiadau Bysell a Thracio Llygaid (dyfarnwyd 2018).