Ewch i’r prif gynnwys

10 ffordd mae Medic yn cael effaith

Mae gan yr Ysgol Meddygaeth hanes llwyddiannus o gyfrannu at y gymdeithas drwy ei gweithgarwch Ymchwil, Dysgu ac Addysgu, Arloesi ac Ymgysylltu.

Mae ymdrechion llawer o staff a myfyrwyr yn amlygu’r amrywiaeth eang o ffyrdd y mae’r Ysgol yn ymgysylltu â’r gymdeithas ac yn cynnig manteision iddi. Dyma ddeng enghraifft ddiweddar:

Mae’r Athro Kate Brain a’r Dr Grace McCutchan wedi bod yn cydweithio â Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg i lunio ymgyrch tynnu sylw pobl cymoedd y deheubarth at sumptomau amhendant canser.

Rydyn ni’n gwybod y gallai diffyg ymwybyddiaeth o sumptomau amhendant canser, megis teimlo’n flinedig drwy’r amser heb reswm, ynghyd ag ofn y clefyd beri i bobl osgoi mynd at y meddyg – nod yr ymgyrch yw cywiro hynny.

Bydd yr ymgyrch yn cyfleu negeseuon am ganser i bobl trwy hyrwyddwyr hyfforddedig dros faterion canser ym mhob bro a hysbysebion sy’n anelu at gynulleidfa benodol (ar fagiau fferyllfeydd, bysiau, tudalennau Facebook ac ati) i annog pobl i fynd at y meddyg pan fo sumptomau pwysig.

Dyrchafwyd yr Athro Antony Bayer yn Aelod o Urdd Ymerodraeth Prydain am ei wasanaethau dros ofal iechyd yn Anrhydeddau Pen-blwydd y Frenhines. Athro Meddygaeth Geriatrig a Chyfarwyddwr Gwasanaeth Asesu Cof Bwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a’r Fro, Ysbyty Prifysgol Llandochau, yw’r Athro Antony Bayer.

Mae ymchwil yr Athro Bayer yn canolbwyntio ar epidemioleg, asesu a rheoli’n glinigol anhwylderau gwybyddol a chlefydau niwroddirywiol, yn enwedig clefyd Alzheimer.

Mae ei ddiddordebau yn cwmpasu treialon clinigol triniaethau ffarmacolegol ac anffarmacolegol ar gyfer dryswch henaint hefyd, yn ogystal â threfnu gwasanaethau.

Mae ymchwilwyr wedi darganfod bod teulu o lipidau (brasterau) yn cyfrannu at ddatblygu clefyd aortig difrifol trwy sbarduno tolchenni i ymffurfio yn waliau’r pibellau gwaed.

Darganfu’r tîm (ymchwilwyr ym mhrifysgolion Caerdydd, Rhydychen ac Erlangen) fod lipidau o’r enw eoxPL yn hwyluso datblygiad ymlediad aortig abdomenol - clefyd lle y bydd llid yn niweidio’r aorta gan arwain at ei rwygo weithiau.

Meddai’r Athro Valerie O’Donnell, a arweiniodd y tîm: “Ar ôl darganfod lipidau newydd sy’n tueddu i achosi tolchennu gwaed, dechreuon ni ystyried a fydden nhw ymhlith achosion ymlediad aortig abdomenol am ein bod ni’n gwybod bod y cyflwr yn gysylltiedig â tholchennu gwaed.” “Canfu ein hymchwil fod y lipidau hynny yng nghelloedd y gwaed yn sbarduno datblygiad ymlediadau aortig abdomenol yn waliau pibelli’r gwaed, am eu bod yn rheoli tolchennu gwaed yn uniongyrchol.

“Yn annisgwyl, pan roeson ni’r un lipidau yn sustem y gwaed, gwelon ni fod ganddynt briodweddau ataliol am y byddan nhw’n amsugno ffactorau tolchennu o’r gwaed ac yn atal y clefyd yn hytrach na chael eu gwneud gan gelloedd y gwaed yn waliau pibelli’r gwaed.”

Gallai’r canfyddiadau arwain at ddatblygu triniaethau newydd ar gyfer y cyflwr hwn sy’n gallu lladd.

Ddydd Sul gŵyl Tafwyl yng Nghastell Caerdydd, cynhaliodd dau o fyfyrwyr meddygol y bumed flwyddyn, Rhiannon Jones a Gwenllian Rhys, sesiwn llawfeddygaeth ar waith. Daeth sawl darpar lawfeddyg i babell Prifysgol Caerdydd a chael hwyl ar y cyfarpar laprosgopig.

Meddai Rhiannon: “Roedd yn wych bod yn rhan o ŵyl Tafwyl eleni - mwynheais ymgysylltu â phobl o bob oedran yn fawr. Roedd yn dda gyda ni rannu a gweld brwdfrydedd o’r fath dros feddygaeth.”

Mae’n hysbys bod elfennau seicogymdeithasol amrywiadwy megis hunaneffeithiolrwydd a chefnogaeth gymdeithasol yn dylanwadu ar gymhelliant unigolyn i roi’r gorau i smygu; does llawer o dystiolaeth ynglŷn â’u gallu i ysgogi smygwyr hŷn, difreintiedig eu cefndir, fodd bynnag.

Nod yr astudiaeth bresennol yw nodi’r hyn a all beri i smygwyr o’r fath geisio rhoi’r gorau i faco. Mae arolwg o smygwyr dros 50 oed o gefndiroedd economaidd-gymdeithasol difreintiedig yn mynd rhagddo ar y we ar hyn o bryd.

Defnyddir canfyddiadau’r arolwg i nodi ffactorau seicogymdeithasol cyfnewidiol y gallai fod modd eu haddasu i helpu pobl hŷn i gefnu ar smygu.

Daeth y siop i ganol dinas Caerdydd yr haf hwn gan gynnig cyfle i gannoedd o deuluoedd ddysgu am fyd microbau a darganfod y bacteria sy’n byw ynom, arnom ac o’n hamgylch.

Meddai’r Dr Jonathan Tyrell, a arweiniodd hyn o fenter ymgysylltu â’r cyhoedd yn sgîl llwyddiant cais am arian i gronfa cymorth strategol sefydliadol ymddiriedolaeth Wellcome: “Roedd yn gyffrous cyflwyno gwyddoniaeth ymwrthedd gwrthfiotig i’r gymuned a gweld cynifer o deuluoedd yn cydio yn y wyddoniaeth honno gan ddysgu am yr hyn y gallan nhw ei wneud i’n helpu i ddatrys y broblem fyd-eang hon.”

“Roedd angen cryn dipyn o ymdrech i gynnal hyn o fenter ond rwy’n fodlon iawn ar yr adborth a’r gwerthuso cyntaf ohono sy’n dangos bod pobl yn gwybod llawer mwy am ymwrthedd gwrthfiotig bellach - mae’n dda gyda fi fod cynifer o blant wedi manteisio ar y cyfle i fod yn Hyrwyddwyr Ymwrthedd Gwrthfiotig.”

Rhagor o wybodaeth am yr achlysur hwn.

Ar y cyd â Gwasanaeth Gwaed a Thrawsblannu’r GIG, mae myfyrwyr meddygol wedi bod yn cynnal sesiynau dysgu am roi organau i ddisgyblion blwyddyn 6 a blwyddyn 8 ledled y de-ddwyrain.

Mae hynny’n rhan o brosiect arbrofol ar gyfer sbarduno trafodaeth ymhlith plant am roi organau a meinweoedd, gan eu hannog i drafod yr hyn yr hoffen nhw ei wneud i’r diben hwnnw a dysgu am yr hyn yr hoffai eu perthnasau ei wneud. Cymerodd 18 ysgol gynradd a 6 ysgol uwchradd ran yn yr arbrawf.

Mae’r adborth am y sesiynau yn galonogol ac mae bwriad i’w cyflwyno ledled y wlad ar ôl y gwerthuso sy’n mynd rhagddo ar hyn o bryd.

Mae math 1 clefyd y siwgr ar dros 300,000 o bobl y deyrnas hon ac mae’r cyffur a ddefnyddir i’w drin – inswlin – heb newid ers 98 mlynedd. Mae ymchwilwyr ym mhrifysgolion Caerdydd ac Abertawe yn cynnal treial newydd i weld a allai moddion lleddfu’r cengroen helpu’r rhai sy’n dioddef â chlefyd y siwgr i gynhyrchu peth o’u hinswlin eu hunain.

Meddai’r Athro Colin Dayan: “Yng nghamau cynnar diabetes math 1, gallai tua 20% o gelloedd sy’n creu inswlin barhau i weithio. Rydyn ni’n cynnig cyfle i gleifion sydd newydd gael diagnosis arbed rhai o’r celloedd hynny, o bosibl, fel y bydd yn haws iddyn nhw reoli lefelau glwcos y gwaed. Gallai cymhlethdodau fod yn llai tebygol o godi trwy hyn, hefyd.”

Ychwanegodd yr Athro Colin Dayan: “Ein gobaith yw y byddwn ni’n gwybod erbyn diwedd yr astudiaeth hon a all pobl oddef y cyffur hwn ac a fydd yn eu helpu i ddal gafael ar inswlin.”

Rhagor o wybodaeth am dreial USTEKID.

Gallai miliynau o gleifion ac arnynt ganser y fron na allwn ni ei wella elwa ar ymchwil mae Cymru yn ei harwain i ddangos bod modd rheoli’r canser ddwywaith yn hirach trwy gyfuno therapi ymchwiliadol â’r driniaeth arferol.

Nod arbrawf FAKTION ac ynddo 140 o gleifion mewn 19 ysbyty ledled y deyrnas oedd gweld a allai ymchwilwyr wrthdroi neu arafu ymwrthedd i therapi hormonau mewn merched hŷn (heb fislif bellach) roedd eu canser wedi ymledu - a hynny trwy ychwanegu Capivasertib, cyffur sy’n dirymu protein mae profion wedi dangos ei fod yn achosi ymwrthedd i therapi hormonau.

Ymunodd un o’r cleifion, meddyg wedi ymddeol o’r enw Susan Cunningham o Gaerdydd, â’r arbrawf yn 2017 ar ôl clywed bod ei chanser wedi ymledu ac na fyddai modd ei wella. “Rwy’n obeithiol iawn ar gyfer y dyfodol trwy gymryd rhan ynddo. Rwyf i wedi bod yn gymharol dda yn ystod y ddwy flynedd diwethaf o ganlyniad. Ar y dechrau, roeddwn i o’r farn na fyddwn i’n gweld fy wyrion ond rwy’n gobeithio bellach y bydda i’n byw’n hirach o lawer ac yn gweld fy nheulu’n tyfu.”

Mae’n bosibl y gall mwy o fathau o ganser gael eu dinistrio gan gelloedd imiwnedd y cleifion eu hunain o ganlyniad i ymchwil newydd gan Brifysgol Caerdydd.

Gwelodd yr ymchwilwyr fod modd cryfhau gallu celloedd T i drechu tiwmorau solet trwy gynyddu moleciwlau selectin L ynddyn nhw.

Meddai’r Athro Ann Ager, Sefydliad Ymchwil i Imiwnedd Sustemau Prifysgol Caerdydd: “Mae’r canlyniadau hyn yn dangos y gallai fod modd defnyddio imiwnotherapi i ymladd yn erbyn y rhan fwyaf o ganserau. Mae’n newyddion gwych gan fod y math hwn o driniaeth yn fwy penodol ac na fydd yn niweidio celloedd iach.”

Ychwanegodd Dr John Maher o Goleg y Brenin, Llundain: “Mae’r ymchwil hon, sy’n datgelu rôl newydd ar gyfer L selectin ym maes imiwnotherapi canser yn hynod addawol fel modd newydd o wella effeithlonrwydd imiwnotherapïau celloedd T ar gyfer tiwmorau cadarn.”

Mae ymchwil ‘L-selectin enhanced T cells improve the Efficacy of Cancer Immunotherapy’ wedi’i chyhoeddi yn Frontiers in Immunology.

Darllenwch yr erthygl lawn

ReMEDy Rhifyn 32

ReMEDy Rhifyn 32

30 Gorffennaf 2019

Cymerwch gip i weld beth rydym wedi bod yn ei wneud.

PDF