Ewch i’r prif gynnwys

Newyddion

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Mae tynnu damcaniaethwyr cynllwyn Covid proffil uchel oddi ar Facebook ond wedi cael effaith gyfyngedig ar ledaeniad gwybodaeth gamarweiniol, yn ôl ymchwil gan Brifysgol Caerdydd.

Mae tudalennau cefnogwyr, grwpiau cysylltiedig a chyfrifon eilradd eraill a grëwyd gan gredinwyr selog yn parhau i rannu cynnwys problemus am achosion a chanlyniadau Covid-19 ymhell ar ôl i’r prif gyfrifon gael eu tynnu ymaith, yn ôl y canfyddiadau.

Yn ôl tîm Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch Prifysgol Caerdydd (CSRI), mae’r cyfrifon hyn gan gefnogwyr llai pwysig hefyd yn cynyddu gwytnwch cynllwynwyr drwy eu hannog i arallgyfeirio eu presenoldeb ar draws rhwydwaith amgen o blatfformau, gwefannau personol a gwasanaethau tanysgrifio.

Mae'r astudiaeth, a gyhoeddwyd yn y cyfnodolyn a adolygir gan gymheiriaid Information, Communication and Society, yn trin a thrafod y broses o ddad-lwyfannu tudalennau David Icke a Kate Shemirani oddi ar Facebook oherwydd eu bod wedi torri ei bolisïau ar dwyllwybodaeth niweidiol yn ystod y pandemig, a hynny dro ar ôl tro, a’r ffordd yr ymatebodd dilynwyr yr unigolion hyn i'r ymyriadau i gyfyngu ar eu heffeithiolrwydd cyffredinol.

Dyma a ddywedodd y prif awdur Dr Helen Innes, Cymrawd Ymchwil yn yr CSRI: “Mae ein hymchwil yn dangos sut y gall dad-lwyfannu weithiau atgyfnerthu’r gefnogaeth a gaiff cynllwynwyr carismatig megis Icke a Shemirani ymhlith eu dilynwyr. Mae eu tynnu oddi ar Facebook, Twitter a YouTube yn gyfystyr â braint ac anrhydedd ac yn dystiolaeth bod eu gweithredoedd wedi bod yn ddigon o destun pryder i gwmnïau technoleg mawr i beri iddyn nhw weithredu yn eu herbyn.

“Pan fydd hyn yn digwydd, mae ein data'n dangos sut mae eu dilynwyr yn paratoi adnoddau drwy greu tudalennau newydd gan gefnogwyr, grwpiau cyhoeddus a phreifat, rhannu dolenni a fideos, a gosod heriau yn y cyfryngau cymdeithasol er mwyn parhau â chenhadaeth sy’n destun sensoriaeth yn eu barn nhw.

“Yn y cyd-destun hwn, prin yw'r llwyddiant a gaiff dad-lwyfannu o ran tarfu ar yr ymddygiad niweidiol a'i atal. Yn hytrach, i lawer mae'n atgyfnerthu eu credoau cynllwyngar, gan fod yr hyn a elwir yn 'gyfrifon gan gefnogwyr llai pwysig' yn mynd ati i ledaenu'r deunydd sy’n rhoi twyllwybodaeth ar ran y sawl sydd wedi cael eu dad-lwyfannu.”

Yn ystod y pedair wythnos ar ôl dad-lwyfannu Icke, sy’n ddamcaniaethwr cynllwyn hirsefydlog, dadansoddodd ymchwilwyr 11,877 o bostiadau cyhoeddus a soniodd amdano. Arweiniodd y postiadau hyn hyn at 2.2 miliwn o achosion o ryngweithio â defnyddwyr. Yn ystod y saith diwrnod ar ôl i'w gyfrif gael ei dynnu ar 30 Ebrill, cynyddodd y sôn amdano yn gyhoeddus ar Facebook 84%.

Dadansoddodd y tîm 1,636 o bostiadau a soniodd am Kate Shemirani yn ystod 2020. Tyfodd amlygrwydd ei phroffil yn ystod y pandemig cyn iddi gael ei dad-lwyfannu ar 4 Medi 2020.

Yn ystod y ddau fis ar ôl iddi gael ei thynnu oddi ar Facebook, gostyngodd y sôn amdani mewn postiadau yn ogystal â’r graddau yr oedd defnyddwyr Facebook yn ei thrafod yn sylweddol. Fodd bynnag, roedd yn ymddangos mai dros dro oedd y gwaith o atal y dwyllwybodaeth, gan fod arwyddion ei bod ar gynnydd o ddiwedd 2020 pan gynyddodd nifer y adegau o rannu fideo ar Facebook o tua deg ym mis Hydref a mis Tachwedd 2020 i fwy na 60 yn ystod y ddau fis nesaf.

Cynyddodd mesurau Facebook i atal gwybodaeth gamarweiniol yn 2020 mewn ymateb i'r pandemig a chyn yr etholiad yn yr Unol Daleithiau. Cafodd cyfrifon eu dad-lwyfannu, sef cosb derfynol Facebook. Dyma’r hyn sy’n digwydd i gyfrifon yr asesir eu bod yn peryglu diogelwch y cyhoedd, yn unol â’i Bolisi ar Unigolion a Sefydliadau Peryglus.

Yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2020, tynnodd Facebook fwy na 1 miliwn o grwpiau oddi ar y platfform oherwydd eu bod wedi torri’r rheolau dro ar ôl tro, gan roi gwrthfesurau newydd ar waith gyda’r bwriad o atal gweinyddwyr y grwpiau hynny rhag creu rhai newydd.

Dyma a ddywedodd y cyd-awdur, yr Athro Martin Innes, Cyfarwyddwr y CSRI: “Nid oes fawr o amheuaeth, er gwaethaf ymdrechion Facebook i fynd i'r afael â lledaeniad camwybodaeth niweidiol, fod angen camau mwy effeithiol gan gwmnïau technoleg mawr er mwyn mynd i'r afael â'r llu o ddamcaniaethau cynllwyn yr ydym wedi'u gweld yn ystod y pandemig.

“Os gall dad-lwyfannu, fel yr awgryma ein hastudiaeth, gael effeithiau cymhleth o ran cyfyngu ar y graddau y bydd cynnwys niweidiol yn cyrraedd y cyhoedd, tra'n ysgogi mwy o wytnwch ymhlith y grwpiau hyn ar yr un pryd, yna bydd angen cyflwyno rhagor o fesurau i sicrhau na fydd gwybodaeth gamarweiniol yn cael ffynnu ar-lein.”

Darllenwch y papur: 'De-platforming Disinformation: conspiracy theories and their control'.

Academics, government and industry come together to highlight success of inter-disciplinary research programme.

Showcase events have been held for the Distributed Analytics & Information Sciences International Technology Alliance (DAIS ITA) to inform US and UK military stakeholders of the research programme’s scientific achievements.

The showcase events in the UK and US, which took place on the 9th, 10th and 14th September 2021, provided the DAIS ITA an opportunity to reflect upon the world-leading research that the interdisciplinary US/UK collaboration involving government, academia and industry has produced since 2016. This included research by the DAIS group of the Crime and Security Research Institute (CSRI) which garnered much recognition for its contribution to the wider research programme.

Accomplishments of the DAIS ITA programme include enabling of generation-after-next information integration and exploitation, for distributed coalition multi-domain operations in dynamic and contested environments. The field of research has been enhanced by the DAIS ITA through the production of numerous world-leading scientific publications, with 426 associated publications produced since September 2016. Additionally, the programme has published its results at highly selective international conferences, such as the Association for the Advancement of AI (AAAI), and within journals, such as Nature.

Other valuable outcomes of the DAIS ITA commended at the showcase event included the programme’s provision of open source code, low technology readiness level (TRL) demonstrators and the quality training of researchers via a successful PhD programme.

Alongside the show case events, the success of the programme was also recognised earlier this year through being awarded the U.S. – UK Science and Technology Stocktake UK Team Award forexcellence in scientific collaboration that has helped foster deep U.S. – UK collaboration between industry and academic partners.

The programme’s research was also commended for being subject to annual independent peer review by a joint US/UK panel of experts. In reference to the programme, the panel said: “Overall, the DAIS-ITA is a challenging, well integrated, and well-managed programme. The programme addresses a wide range of coalition-relevant problems.”

“The Peer Reviewers are mindful that this is not simple: The Programme’s leadership has managed to keep the participants largely focused on militarily – and especially coalition – issues and problems, while keeping the technical level at basic research. This is a rare achievement: to pose (militarily) relevant issues, and thence to encourage the participants – academics, students and industry and laboratory scientists – to abstract these issues to basic research problems with high-value output that is welcomed at selective conferences and in prestigious journals. The Peer Reviewers stress that this, while not quite unique, is extremely rare amongst funded programs.”

Yn ôl adroddiad gan Brifysgol Caerdydd, mae ymgyrch fawr sydd o blaid buddiannau’r Kremlin yn dylanwadu’n systematig ar gyfryngau'r Gorllewin i ledaenu propaganda a thwyllwybodaeth.

Mae ymchwilwyr o'r Sefydliad Ymchwil Troseddu a Diogelwch wedi canfod tystiolaeth bod 32 o gyfryngau amlwg ar draws 16 o wledydd wedi'u targedu yn yr adrannau sy’n croesawu sylwadau gan ddarllenwyr.

Mae’r gwefannau sydd wedi’u targedu yn y fath fodd dro ar ôl tro yn cynnwys: The Daily Mail; Daily Express a The Times yn y DU; Fox News America a Washington Post ; Le Figaro yn Ffrainc; Der Spiegel a Die Welt yn yr Almaen; a La Stampa yn Yr Eidal.

Nododd y tîm 242 o straeon lle cafodd datganiadau pryfoclyd oedd o blaid Rwsia neu’n wrth-Orllewinol eu postio mewn ymateb i erthyglau sy'n berthnasol i Rwsia. Yna cafodd y sylwadau hyn eu bwydo yn ôl i ystod o allfeydd cyfryngau iaith Rwseg a oedd yn eu defnyddio fel sail straeon am ddigwyddiadau gwleidyddol dadleuol.

Gwelwyd achosion ohonynt ar 'gyfryngau ymylol' hefyd yn ogystal â gwefannau eraill sydd â hanes o ledaenu twyllwybodaeth a phropaganda. Roedd gan rai ohonynt gysylltiadau ag asiantaethau cudd-wybodaeth Rwsia yn ôl gwasanaethau diogelwch y Gorllewin.

Datgelwyd yr ymgyrch ddylanwadu hon fel rhan o ymchwil i weithgareddau ar-lein yng nghanol tensiynau rhwng yr Wcráin a Rwsia yn gynharach eleni. Ond mae ymchwilwyr yn credu bod y defnydd o'r tactegau hyn wedi bod yn cynyddu ers 2018.

Dywedodd yr Athro Martin Innes, Cyfarwyddwr y Sefydliad Ymchwil Troseddu a Diogelwch, sy'n arwain Ymchwil Dadansoddi Cyfathrebiadau o Ffynonellau Agored (OSCAR): “Mae'r ymgyrch hon yn arbennig o arwyddocaol oherwydd ei graddfa ryngwladol a'i dull soffistigedig o gamddefnyddio ystod eang o gyfryngau, gwefannau a chyfryngau cymdeithasol mewn ffordd gydlynol. Trwy herwgipio adrannau sylwadau brandiau cyfryngau'r Gorllewin, mae wedi gallu cyflwyno ei bropaganda fel barn brif ffrwd.

“Mae cyfryngau’r Gorllewin y gwnaethon ni ymchwilio iddyn nhw yn arbennig o agored i gael eu camddefnyddio fel hyn, gan nad oes unrhyw fesurau diogelwch ar waith i atal y math hwn o weithgaredd, ei ganfod nac annog y rhai sydd y tu ôl iddo i ailystyried. Mae troliau wedi gallu newid yn hawdd rhwng personas a hunaniaethau, sy'n rhywbeth y mae'r dechnoleg yn ei alluogi mewn gwirionedd."

Er mwyn eu dadansoddi, defnyddiodd ymchwilwyr dechnegau adnabod a chanfod patrymau gwyddoniaeth data ar sylwadau darllenwyr, a amlygodd gyfres o ymddygiadau anarferol sy'n gysylltiedig â rhai cyfrifon yn postio cynnwys oedd o blaid y Kremlin. Mae'r signalau o anwiredd a chydlynu lluosog hyn, er eu bod yn gymharol 'wan' yn unigol, wrth eu crynhoi gyda'i gilydd, yn awgrymu y gallai’r sylwadau fod yn drefnedig.

Mae rhai o'r llwyfannau sylwadau yn caniatáu i ddefnyddwyr eraill bleidleisio dros bostiadau. Derbyniodd sylwadau oedd o blaid y Kremlin nifer a chyfran anarferol o uchel o 'bleidleisiau i fyny' dro ar ôl tro o'u cymharu â negeseuon nodweddiadol gan ddefnyddwyr 'normal'.

Mae dadansoddiad ymddygiadol fforensig manwl o broffiliau cyfrifon sy'n postio sylwadau sydd o blaid y Kremlin yn nodi bod rhai o'r defnyddwyr hyn yn newid eu personas a'u lleoliadau dro ar ôl tro; roedd gan un cyfrif o ddiddordeb 69 newid lleoliad a 549 newid enw ers ei greu ym mis Mehefin y llynedd.

Nododd yr adroddiad fod tystiolaeth hefyd o gydweithio rhwng cyfryngau dan berchnogaeth gwladwriaeth Rwsia a chyfryngau sy'n gysylltiedig â Patriot Media Group anwladwriaethol, oedd yn arsylwi ac yn tynnu ar y sylwadau hyn gan ddarllenwyr.

Cyhoeddwyd erthyglau dilynol, gan ddefnyddio penawdau fel “Daily Mail readers say…” a “Readers of Der Spiegel think…” i awgrymu bod cefnogaeth o bwys ymhlith dinasyddion y Gorllewin i Rwsia neu’r Arlywydd Putin. Ymledodd y straeon iaith Rwsieg hyn hefyd i gynulleidfaoedd yng nghanolbarth a dwyrain Ewrop, a Bwlgaria yn bennaf.

Dywedodd yr Athro Innes: “Wrth i blatfformau cyfryngau cymdeithasol prif ffrwd ddod yn fwy effro i risgiau ymgyrchoedd dylanwadu gwladwriaethol dramor, mae actorion a phropagandwyr twyllwybodaeth wedi bod yn chwilio am wendidau newydd yn ecosystem y cyfryngau i’w hecsbloetio. Trwy fabwysiadu strategaeth gyfryngau 'sbectrwm llawn' sy'n cyfuno gwybodaeth o gyfryngau cymdeithasol a phrif ffrwd, mae'r ymgyrch soffistigedig hon wedi bod â'r potensial i lunio meddyliau, emosiynau ac ymddygiad sawl cynulleidfa ryngwladol amrywiol.

“Yn bwysicaf oll, mae'r tactegau a'r technegau penodol a ddefnyddir i 'hacio' yr adran sylwadau o fewn ecosystem y cyfryngau, yn ei gwneud hi'n anodd iawn priodoli cyfrifoldeb am yr ymddygiad trolio sydd o blaid y Kremlin ar sail data ffynhonnell agored sydd ar gael i'r cyhoedd. Felly, mae'n hanfodol bod cwmnïau cyfryngau sy'n rhedeg gwefannau cyfranogol yn fwy tryloyw ynghylch sut maen nhw'n mynd i'r afael â thwyllwybodaeth ac yn fwy rhagweithiol wrth ei hatal.”

Mae rhaglen OSCAR yn Sefydliad Ymchwil Troseddu a Diogelwch Prifysgol Caerdydd yn rhaglen ymchwil hirdymor ar raddfa fawr. Mae wedi'i llunio i ddeall achosion a goblygiadau twyllwybodaeth yn well, ac mae wedi cynhyrchu nifer o gyhoeddiadau a adolygwyd gan gymheiriaid. Ariannwyd rhan o'r gwaith hwn gan Lywodraeth y DU a thrwy'r gefnogaeth hon y nododd ymchwilwyr y prosesau dylanwadau a ddisgrifir yn fanwl yn yr adroddiad diweddaraf hwn.

The team identified 242 stories where provocative pro-Russian or anti-Western statements were posted in reaction to articles of relevance to Russia. These comments were then fed back to a range of Russian-language media outlets who used them as the basis of stories about politically controversial events.

They were also reported on by other ‘fringe media’ and websites with track records of spreading disinformation and propaganda, and some that have been linked by Western security services to Russian intelligence agencies.

This influence operation was uncovered as part of research into online activities amid tensions between Ukraine and Russia earlier this year. But researchers believe the use of these tactics has been escalating since 2018.

Director of the Crime and Security Research Institute Professor Martin Innes, who heads the Open Source Communications Analytics Research (OSCAR) programme said: “This influence campaign is especially significant due to its international scale and its sophisticated manipulation of a wide range of media outlets, websites and social media in a co-ordinated way. By hijacking the comments sections of Western media brands, it has been able to present its propaganda as indicative of mainstream opinion.

“The Western media outlets we investigated are especially vulnerable to this kind of manipulation, with no security measures in place to prevent, deter or detect this kind of activity. Trolls have been able to easily switch between personas and identities, which is something the technology actually enables.”

For their analysis, researchers employed data science pattern recognition and detection techniques to reader comments, which illuminated a series of unusual behaviours associated with some accounts posting pro-Kremlin content. These multiple inauthenticity and co-ordination signals, although individually relatively ‘weak’, when aggregated together, suggest that the commenting activity may be orchestrated.

Some of the commenting platforms allow other users to vote on posts. Pro-Kremlin comments repeatedly received an unusually high number and proportion of ‘up-votes’ when compared with typical messages by ‘normal’ users.

Detailed forensic behavioural analysis of account profiles posting pro-Kremlin comments identifies that some of these users are repeatedly changing their personas and locations; one account of interest had 69 location changes and 549 changes of name since its creation in June last year.

The report says there was also evidence of co-ordination between Russian state-owned media and outlets linked to the non-state Patriot Media Group, which were observing and drawing upon these reader comments.

Subsequent articles, using headlines such as “Daily Mail readers say…” and “Readers of Der Spiegel think…” were published to suggest there is extensive support among Western citizens for Russia or President Putin. These Russian-language stories also spread to audiences in Central and Eastern Europe, most prominently in Bulgaria.

Professor Innes said: “As mainstream social media platforms have become more alert to the risks of foreign state influence operations, so disinformation actors and propagandists have been seeking new vulnerabilities in the media ecosystem to exploit. By adopting a ‘full spectrum’ media strategy that blends together information from social and mainstream media outlets, this sophisticated campaign has had the potential to shape the thoughts, emotions and behaviour of several diverse international audiences in relation to high-profile media stories.

“Most importantly, the particular tactics and techniques used to ‘hack’ the comments function in the media ecosystem make it almost impossible to attribute responsibility for the pro-Kremlin trolling behaviour on the basis of publicly available open-source data. It is therefore vital that media companies running participatory websites are more transparent about how they are tackling disinformation and more proactive in preventing it.”

The OSCAR programme at Cardiff University’s Crime and Security Research Institute is a large-scale long-term research programme designed to better understand the causes and consequences of disinformation, which has generated a number of peer-reviewed publications. Part of this work has been funded by UK Government and it was via this support that researchers identified the influence operation processes described in detail in this latest report.

How a Kremlin-Linked Influence Operation is Systematically Manipulating Western Media to Construct and Communicate Disinformation

In the process of researching mounting tensions between Ukraine and Russia in April 2021, researchers detected signals and traces of a major influence operation.

David Tuxworth of the Crime and Security Research Institute (CSRI) presents research to the Association for Computing Machinery (ACM) Special Interest Group on Knowledge Discovery and Data Mining (KDD).

Based in Singapore, KDD 2021 is a premier data mining conference that is taking place virtually between the 14th and 18th of August, 2021. The event seeks to further the advancement, education, and adoption of the "science" of knowledge discovery and data mining from all types of data stored in computers and networks of computers.

The paper Deriving Disinformation Insights from Geolocalized Twitter Callouts by authors in the CSRI was recently presented at the WIT: Workshop On Deriving Insights From User-Generated Text as part of KDD 2021. The research was shortlisted for the workshop because it helps addresses challenges around harnessing text-heavy user-generated data, especially on topics pertaining to extracting data from unstructured text to a structured form to obtain insights.

Presented by CSRI Research Associate David Tuxworth, the work utilises the rich stream of user-generated data that can be found on social media to derive insights into disinformation. The research makes a number of contributions including a novel transformerbased geolocation method that performs in multiple languages, as well as an analytical method that uses lexical specificity and word embeddings to interrogate multilingual user-generated content with respect to mis/disinformation narratives. In addition, a dataset of 36 million disinformation related tweets in English, French and Spanish has been made available to other researchers.

The study was conceived to help aid the practical task of helping detect, track and understand disinformation operations in a variety of geopolitical contexts. To this end, Twitter data relating to misinformation, disinformation and related terms including propaganda and ‘fake news’ have been continuously collected since 2019 in multiple languages including English, French and Spanish, which are the languages of focus in the study.

The work shows that user-generated content in multiple languages can be used as a data source for deriving insights into disinformation. To achieve this, first a transformer-based classifier is trained on the 0.34% of 87.9 million tweets that contain geolocation data which is then applied to the rest of the data, separating it into European and non-European tweets. This is done for two periods, 2019 and 2020, in English, French and Spanish allowing for multiple types of comparative analysis. The research then demonstrates that monolingual classifiers trained and tested on data from the same year outperform multilingual classifiers.

The paper also illustrates how geolocation metadata from a relatively small subset of tweets can be used to classify the entire set. An advantage of this method is that the data used to train the classifier is self-contained and usable so long as there is a large enough volume of geolocated tweets to make machine learning methods viable. Secondly, lexical specificity and word embeddings are used to explore the classified tweets and reveal insights into disinformation. For example, it is shown that the conspiracies surrounding the origin of COVID-19 are revealed through comparing the most similar words to a relevant keyword.

The full paper Deriving Disinformation Insights from Geolocalized Twitter Callouts can be accessed via the button below.

Gostyngodd lefelau trais difrifol yng Nghymru a Lloegr bron i draean yn 2020, gan adlewyrchu cyfnodau clo COVID-19 a chyfyngiadau eraill.

Mae dadansoddiad gan Grŵp Ymchwilio i Drais Prifysgol Caerdydd yn dangos bod 56,653 yn llai o bobl wedi cael triniaeth yn yr ysbyty am anafiadau cysylltiedig â thrais yn 2020 o gymharu â 2019.

“O safbwynt trais, 2020 oedd y flwyddyn fwyaf diogel erioed,” meddai’r Athro Jonathan Shepherd, cyd-awdur Trais yng Nghymru a Lloegr yn 2020, a gyhoeddwyd heddiw.

Dangosodd data a gasglwyd o 133 o unedau brys ysbytai’r GIG fod 119,111 o bobl wedi cael triniaeth ar gyfer anafiadau cysylltiedig â thrais yn 2020, o gymharu â 175,764 yn 2019.

Gostyngodd triniaeth frys mewn ysbyty ar gyfer anafiadau treisgar ymhlith dynion a menywod 33% a 29% yn y drefn honno yn 2020 - y gostyngiad mwyaf ers adroddiad cyntaf Prifysgol Caerdydd ar drais o safbwynt y GIG 20 mlynedd yn ôl.

Cafwyd gostyngiadau ym mhob grŵp oedran ac roeddent ar eu mwyaf (66%) ymhlith plant o dan 11 oed.

“Nid yw’r darlun llawn ar drais domestig yn glir o hyd,” meddai’r Athro Shepherd, a arloesodd yn y defnydd o ddata anafiadau i fesur troseddau treisgar.

“Fe wnaeth yr heddlu yng Nghymru a Lloegr gofnodi 842,813 o droseddau yn ymwneud â thrais domestig yn y flwyddyn hyd at fis Medi 2020, ond nid yw llawer o droseddau o'r fath yn cael eu hadrodd. O ran unedau damweiniau ac achosion brys, yng Nghaerdydd, nad yw'n nodweddiadol o bosibl, ni newidiodd lefelau trais yn y cartref o'u cymharu â 2019.”

“Dynion 18-30 oed sy’n parhau i wynebu'r risg fwyaf o gael anaf treisgar o hyd. Yn 2020, roedd dynion ddwywaith yn fwy tebygol o dderbyn triniaeth frys mewn ysbyty o’u cymharu â menywod.”

Roedd gan anafiadau treisgar oedd yn ddigon difrifol i arwain at driniaeth frys mewn ysbyty yn 2020 gysylltiad agos â gosod, tynhau, llacio a chodi cyfyngiadau COVID-19.

“Roedd y cyfnodau clo, yn enwedig y cyfnod clo a dechreuodd ar 23 Mawrth 2020, yn gysylltiedig â gostyngiadau mawr mewn lefelau trais. Roedd cau tafarndai, clybiau a lleoliadau cymdeithasol eraill cyn hyn hefyd yn gysylltiedig â gostyngiadau sylweddol. Ar ôl pob cyfnod o lacio'r cyfyngiadau wedyn, roedd lefelau trais yn cynyddu; ac roedd pob achos o wneud y cyfyngiadau'n fwy llym yn yr hydref yn gysylltiedig â gostyngiadau."

"Roedd lefelau trais ar eu huchaf fis Awst 2020, gan gyrraedd lefelau a welwyd cyn y pandemig," meddai'r Athro Shepherd.

Yn ôl y mesur dibynadwy hwn o niwed difrifol, ar wahân i’r blynyddoedd rhwng 2014 a 2017 pan arhosodd lefelau trais yn gyson a phan fu cynnydd yn lefelau troseddau cyllyll, gwelwyd gostyngiad yn lefelau trais bob blwyddyn yng Nghymru a Lloegr er 2001. Rhwng 2010 a 2019, er enghraifft, cafodd 137,269 yn llai o bobl eu hanafu a gafodd eu trin mewn adrannau brys. Roedd hyn o gymharu â 313,033 yn flaenorol, sy’n ostyngiad o 43.8%. Dros y ddau ddegawd, roedd y niferoedd yn 2001 yn cyfateb i 461,759, ac roedd wedi gostwng i 119,111 yn 2020. Mae hyn yn ostyngiad o 74%.

Mae'r 20fed adroddiad blynyddol hwn ar drais difrifol yng Nghymru a Lloegr yn cynnwys data o'r Rhwydwaith Cenedlaethol ar gyfer Gwyliadwriaeth Trais (NVSN), dan arweiniad yr Athro Vaseekaran Sivarajasingam ym Mhrifysgol Caerdydd, o 133 o Adrannau Brys ysbytai GIG ardystiedig, Unedau Mân Anafiadau a Chanolfannau Galw Heibio.

Gan edrych ar drais yn ystod y ddau ddegawd diwethaf, dywedodd yr Athro Shepherd fod datblygiadau mewn cydweithredu rhyngasiantaethol, rhannu a dadansoddi data, plismona wedi'i dargedu a gwyliadwriaeth teledu cylch cyfyng amser real, yn allweddol er mwyn atal. “Mae'r ffactorau hyn i gyd yn gallu cael eu heffeithio pan mae’r economi wedi'i hymestyn; mae angen rhoi sylw cyson iddyn nhw” meddai. “Trwy’r holl ddulliau hyn, gellir creu trefi a dinasoedd bywiog a mwy diogel.”

Mae pobl yn yfed llai o alcohol wrth i bris bwyd gynyddu, gan awgrymu y gallai hyn ddylanwadu ar y penderfyniad i'w brynu, yn ôl astudiaeth newydd dan arweiniad Prifysgol Caerdydd.

Canfu'r ymchwil, sef y cyntaf i edrych ar y cysylltiad rhwng yfed alcohol a chost bwyd, fod cynnydd o 1% ym mhris bwyd wedi arwain at ostyngiad o 1% yn yr alcohol a brynir.

Mae'r ymchwilwyr yn awgrymu y byddai polisïau cyfredol i leihau niwed o alcohol yn fwy effeithiol pe bai Prydain yn symud i'r dull Sgandinafaidd lle mae alcohol a bwyd yn cael eu gwerthu gan siopau ar wahân.

Cyhoeddir y canfyddiadau yn y Journal of Public Health.

Dywedodd y prif awdur, yr Athro Simon Moore, Cyfarwyddwr Grŵp Ymchwil Trais ac Alcohol Prifysgol Caerdydd a Chyd-gyfarwyddwr Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch Prifysgol Caerdydd: “Mae ein hastudiaeth yn awgrymu bod pris bwyd yn wir yn dylanwadu ar b'un a yw person yn prynu - ac yna'n yfed - alcohol.

“Gallai polisïau i leihau niwed o alcohol gael mwy o effaith pe byddem yn symud i’r model Sgandinafaidd lle nad yw alcohol yn cael ei werthu mewn archfarchnadoedd neu siopau bwyd.”

Defnyddiodd yr astudiaeth ddata o Banc Bio y DU, a ddilynodd fwy na 500,000 o bobl ledled y DU rhwng 40 a 73 oed i helpu i ddeall y ffactorau sy'n dylanwadu ar heneiddio'n iach.

Dadansoddodd yr ymchwilwyr gofnodion Banc Bio ar y cysylltiad rhwng yfed alcohol â lleoliad a phris alcohol a bwyd i edrych ar sut roedd hyn yn dylanwadu ar yfed.

Fe wnaethant ddarganfod bod cynnydd o 1% ym mhris alcohol yn golygu gostyngiad o 0.25% o yfed alcohol. Roedd hyn yn llai o effaith na'r disgwyl.

Yn fwy arwyddocaol, gwelsant fod cynnydd o 1% ym mhris bwyd yn cael ei drosi'n ostyngiad o 1% o yfed alcohol.

Dywedodd yr Athro Moore nad oedd y berthynas rhwng pris bwyd ac yfed alcohol wedi cael ei chyfrif mewn modelau sy'n llywio isafswm pris fesul uned yng Nghymru a'r Alban.

Mae'r polisi - y mae'n rhaid i fusnesau godi o leiaf 50c am bob uned - ar waith yng Nghymru a'r Alban. Ar hyn o bryd nid oes gan Loegr na Gogledd Iwerddon gynlluniau i osod terfyn.

“Os ydych chi am ddefnyddio pris alcohol i leihau niwed, yna mae ein hymchwil yn awgrymu y dylech chi hefyd ystyried pris bwyd,” meddai’r Athro Moore.

“Gallai methu â rhoi cyfrif am y berthynas hon olygu bod y polisïau hyn yn llai effeithiol nag a dybiwyd ar hyn o bryd.

“Mae astudiaethau blaenorol yn y Ffindir a Chanada wedi dangos bod isafswm pris wedi arwain at bobl yn yfed llai a llai o niwed cysylltiedig ag alcohol - ond mae'n bwysig nodi bod alcohol a bwyd yn cael eu gwerthu ar wahân i fwyd yn y gwledydd hyn.

“Defnyddiwyd y dystiolaeth hon i ddod ag isafswm pris i rannau o'r DU - ond yma gallwch fynd i brynu potel o win gyda'ch bara a'ch papur dydd Sul o archfarchnad neu siop leol. Mae cynyddu cost alcohol yn cael ei ystyried yn bolisi effeithiol - ond dim ond rhan o'r darlun yw hwn. Mae ein hastudiaeth yn awgrymu’n gryf bod cost bwyd hefyd yn chwarae rhan.”

Ariannwyd y gwaith gan y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol, y Cyngor Ymchwil Feddygol (MRC) ac Alcohol Research UK a'i gynnal gan ddefnyddio MRC Dementias Platform UK (DPUK).

Gwnaed dadansoddiad ym Mhorth Data DPUK, sy'n rhoi mynediad i ymchwilwyr i filiynau o gofnodion iechyd a ffordd o fyw wedi'u curadu o astudiaethau tymor hir o unigolion.

Dywedodd Dr Sarah Bauermeister DPUK, un o awduron y papur: “Dyma enghraifft wych o’r math o gipolwg gwerthfawr y gellir ei ddarganfod mewn data o astudiaethau poblogaeth - yn yr achos hwn, edrychir arno ochr yn ochr â gwybodaeth o ffynonellau eraill.”

Cynhaliwyd yr astudiaeth hefyd mewn cydweithrediad â Labordy Dinasoedd Dwysedd Uchel Iach Prifysgol Hong Kong a defnyddiodd ddata o gronfa ddata UK Biobank Urban Morphometric Platform (UK BUMP).

Yn ôl astudiaeth newydd, a arweiniwyd gan Brifysgol Caerdydd, yn ystod cyfnod clo COVID-19 cyntaf y DU gwelwyd gostyngiad "cyflym a pharhaus" mewn trais y tu allan i'r cartref ym mhrif ddinas Cymru.

Astudiodd ymchwilwyr o Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch (CSRI) Prifysgol Caerdydd a Chanolfannau Rheoli ac Atal Clefydau yr Unol Daleithiau ddata o unig adran achosion brys (ED) Caerdydd rhwng mis Mawrth a mis Mehefin 2020 a'i gymharu â data wythnosol o fis Ionawr 2019 ymlaen.

Darganfuwyd, yn ystod y cyfnod clo cyntaf, bod bron i 60% yn llai o bobl bob wythnos yno oherwydd anafiadau treisgar a gafwyd y tu allan i'r cartref. Cyfnod lle caniatawyd i bobl fynd allan am resymau cyfyngedig yn unig megis, rheswm meddygol, ymarfer corff neu siopa bwyd.

Hefyd, canfu'r ymchwilwyr ostyngiad sylweddol yn nifer y dynion o bob oedran oedd wedi ymweld â'r ED o ganlyniad i ddefnyddio arfau neu drais.

Yn groes i'r disgwyliadau, ni wnaeth y dadansoddiad ganfod cynnydd mewn ymweliadau o ganlyniad i drais yn y cartref.

Cyhoeddir y canfyddiadau – y dadansoddiad cyntaf o drais o'r safbwynt hwn yn ystod pandemig COVID-19 – heddiw yn 'the Journal of the American Medical Association'.

Dywedodd y prif awdur, yr Athro Jonathan Shepherd, o CSRI: "Y gostyngiad cyflym hwn mewn anafiadau treisgar yw'r mwyaf mae unrhyw un ohonom wedi'i weld erioed. Mae'n debygol o adlewyrchu tafarndai a chlybiau canol y ddinas yn cau, sef lle mae'r mwyafrif o drais yn digwydd, a chydymffurfiad eang â chyfyngiadau'r cyfnod clo."

Ymchwiliodd yr ymchwilwyr i'r cysylltiad rhwng cyfnod clo COVID-19 a'r ymweliadau â'r ED o ganlyniad i anafiadau sy'n gysylltiedig â thrais gan ddefnyddio system sgrinio trais manwl a roddwyd ar waith am y tro cyntaf yng Nghaerdydd dau ddegawd yn ôl. Astudiwyd amser y trais, p'un a ddigwyddodd y tu mewn neu'r tu allan i'r cartref, a ddefnyddiwyd arf, y math o droseddwr ac oedran a rhyw yr unigolyn a anafwyd.

Ystyriwyd ymweliadau yn unig adran achosion brys Caerdydd – yn Ysbyty Athrofaol Cymru – ar gyfer anafiadau sy'n gysylltiedig â thrais o 1 Ionawr 2019 i 9 Mehefin 2020. Roedd y cyfnod a astudiwyd cyn y cyfnod clo yn 63 wythnos o hyd a pharhaodd y cyfnod clo am 12 wythnos.

Defnyddiwyd model atchweliad "gwahaniaeth-mewn-gwahaniaeth” i nodi newidiadau sylweddol o ran ystadegau yn ystod y cyfnod clo. Roedd y model hwn yn cyfrifo newidiadau tymhorol yn nifer yr ymweliadau.

Ar gyfer trais y tu allan i'r cartref, gwelwyd gostyngiadau sylweddol mewn ymweliadau â'r ED yn ystod y cyfnod clo o 92% ymhlith menywod o dan 18 oed a 65% ymhlith dynion o bob oed, a gostyngiad sylweddol (92%) yn y rhai a anafwyd gydag arf. Er bod y bobl a anafwyd gan ddieithriaid wedi gostwng yn sylweddol (65%), ni fu newid sylweddol i'r nifer a anafwyd gan aelodau'r teulu.

O ran trais yn y cartref, ni welwyd unrhyw newid sylweddol mewn unrhyw gategori.

“Mae’r diffyg tystiolaeth o gynnydd mewn trais yn y cartref yn ystod cyfnod clo cyntaf y DU yn galonogol,” meddai’r Athro Shepherd.

“Mae’r gostyngiad enfawr yn yr achosion y tu allan i’r cartref ond dim cynnydd yn y cartref yn adlewyrchu natur y ddau amgylchedd. Mae'r economi yn ystod y nos (tafarndai a chlybiau a'r strydoedd lle maent wedi'u lleoli) yn amgylchedd sy'n hwyluso trais ac anafiadau treisgar.

“Ar y llaw arall, yn ôl ein hastudiaeth, mae amgylchedd y cartref yn llawer llai ffafriol i drais ac anafiadau treisgar. Nid yw pobl a fyddai wedi cael eu hanafu'n dreisgar yn economi’r nos yn cael eu hanafu'n dreisgar pan maen nhw'n aros gartref.”

Canfu'r ymchwilwyr, yn ystod y misoedd cyntaf o epidemig COVID-19 bu gostyngiad o 43% yn yr ymweliadau â'r ED ar gyfer pob rheswm o gymharu â'r flwyddyn flaenorol. Dywedon nhw, er y gallai ofnau ynghylch cael COVID-19 fod wedi effeithio ar nifer yr ymweliadau â'r ED mewn achosion sy'n gysylltiedig â thrais, mae'n annhebygol y bydd hyn wedi effeithio ar y canfyddiadau cyffredinol.

Disgwylir i Brifysgol Caerdydd gyhoeddi dadansoddiad o drais yn ystod pandemig COVID-19 yng Nghymru a Lloegr y mis nesaf.

The researchers investigated the association between COVID-19 lockdown and ED visits for violence-related injuries using detailed violence screening first implemented in Cardiff two decades ago. They studied violence time, whether it took place inside or outside the home, weapon use, perpetrator type and the age and sex of the injured.

They examined visits at Cardiff’s only emergency department – at the University Hospital of Wales – for violence-related injury from 1 January 2019 to 9 June 2020. The pre-lockdown period studied was 63 weeks and the lockdown period, 12 weeks.

They used a “difference-in-difference” regression model to identify statistically significant changes during lockdown. This model accounted for seasonal changes in the number of attendances.

For violence outside the home, they found significant decreases in ED visits during the lockdown of 92% among females under the age of 18 and 65% in males of all ages, and a significant decrease (92%) in those injured with a weapon. While people injured by strangers decreased significantly (65%), numbers of those injured by family members did not change significantly.

Regarding violence in the home, no significant change was found in any category.

“The lack of evidence of increase in violence in the home during the first UK lockdown is reassuring,” said Professor Shepherd.

“The massive decrease outside the home but no increase in the home reflects the nature of the two environments. The night-time economy (pubs and clubs and the streets where they are situated) is an environment which facilitates violence and violent injury.

“On the other hand, in our study, the home environment is much less conducive to violence and violent injury. People who would have been injured in violence in the night-time economy are not injured in violence when they stay at home.”

The researchers found that during these first months of the COVID-19 epidemic ED visits for all reasons dropped by 43% relative to the previous year. They said that while fears about catching COVID-19 may have affected the number of violence related ED visits, it is unlikely this affected the overall findings.

Cardiff University is due to release an England and Wales analysis of violence during the COVID-19 pandemic next month.

Three new research staff join the Open Source Communications, Analytics Research (OSCAR) team to build technical expertise.

To future proof research excellence in Wales, the Sêr Cymru Capacity Building Accelerator Awards are designed to strengthen research capacity in smart specialisation areas such as science, technology, engineering, mathematics, medicine as well as applied social science.

The Crime and Security Research Institute (CSRI) was chosen by the programme to build upon its innovative evidence and insights into the security challenges and applications associated with open source communications data and the new digital information environment.

The funding has enabled the institute to bring on three researchers who will extend the OSCAR team’s capacity to explore the causes and consequences of disinformation. These new researchers bring with them a distribution of skills and expertise at the interface between social and data science.

The new additions to the OSCAR team include: Research Fellow Dr Nora Jansen, who has a background Management of Information Systems and has carried out a PhD titled Real-time Detection of Buzzes in Online Social Networks; Research Associate David Tuxworth, a Cardiff University graduate Master of Science degree in Computer Science and undergraduate degree in International Politics; and Research Assistant Viorica Budu, who has previously worked as a journalist and has a Master of Arts degree in Digital Media and Society.

Funding these roles for three years, the Sêr Cymru award will allow the CSRI longer term development capacity to develop new tools, techniques and technologies to maintain the institute’s work pushing at the boundaries of the current ‘state-of-the-art’.

Dr Nora Jansen notes “The ever-increasing volume of social interactions and transactions taking place online has led to an increase in both the real and perceived threats that people are exposed to. It is fantastic that schemes such as the Sêr Cymru award recognise the importance of research in this area and I am delighted to have been selected.”

I’m really pleased that through the Sêr Cymru funding, I have the opportunity to continue my highly applied research within an institute focused on contemporary real-world events that have local and global impacts.
Dr Nora Jansen Research Fellow

The new Sêr Cymru programme is a suite of schemes part funded by the European Commission, through the Horizon 2020 Marie Skłodowska-Curie Actions (MSCA) COFUND scheme and the Welsh European Funding Office (WEFO) under the European Regional Development Fund (ERDF).

Mae pobl yn fwy tebygol o gredu straeon newyddion ffug a’u rhannu ar gyfryngau cymdeithasol os yw darllenwyr yn credu eu bod wedi'u gweld o'r blaen, yn ôl ymchwil.

Dywed academyddion yn Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch Prifysgol Caerdydd fod eu addroddiad yn cynnig esboniadau newydd i'r rhesymau dros pam y gall honiadau hurt ddenu sylw ar y cyfryngau cymdeithasol.

Lluniodd y tîm stori newyddion ffug a'i dangos i 8,630 o ddinasyddion mewn 12 gwlad wahanol yn Ewrop cyn asesu eu hymatebion. Roedd y stori ffug am ddolffin lleiddiol comiwnyddol yn mynd i gyrchfan wyliau boblogaidd, yn fwriadol debyg i adroddiadau blaenorol yn y cyfryngau ar ddefnyddio dolffiniaid a morfilod ar gyfer gweithgareddau ysbïo gan lywodraethau.

Roedd mwy na hanner (53%) y rhai a oedd yn credu eu bod yn cofio clywed y stori newyddion yn credu'r cynnwys i ryw raddau, o'i gymharu â 10% o'r rhai nad oedd yn cofio clywed y stori.

Y rhai a oedd yn cofio’r stori a’r rhai oedd yn credu’r stori oedd yn ymateb fwyaf emosiynol i’r cynnwys. Ym mhob gwlad, dangosodd y data gysylltiad arwyddocaol rhwng emosiwn ac ymgysylltiad ymddygiadol - fel clicio ar y ddolen neu rannu'r stori ag eraill.

Yn ôl yr Athro Kate Daunt, o’r Rhaglen Ymchwil am Ddadansoddi Cyfathrebiadau o Ffynonellau Agored, (OSCAR): "Mae profi ymatebion dinasyddion i newyddion ffug trwy ddangos yr un stori a gafodd ei dyfeisio iddynt wedi caniatáu inni ddod i gasgliadau ystyrlon ynghylch lledaeniad twyllwybodaeth. Mae ein canlyniadau'n tynnu sylw at bwysigrwydd 'effaith wirionedd rithiol', lle mae unigolion yn fwy tebygol o gredu neges y maent yn dod ar ei thraws dro ar ôl tro dros amser. Er bod y rhan fwyaf yn amau’r stori, roedd nifer fawr o'r rhai a holwyd yn credu’r stori i raddau gwahanol yn rhannol oherwydd eu bod yn teimlo eu bod wedi'i gweld o'r blaen."

Dywedodd ychydig llai na hanner (46%) y dinasyddion y byddent yn rhyngweithio â'r stori newyddion mewn rhyw ffordd gydag 16% o'r ymatebwyr yn nodi y byddent yn ymgysylltu â'r stori trwy ddwy ffordd neu fwy. Dywedodd bron i draean o'r rhai a holwyd y byddent yn clicio ar y ddolen yn y neges ar y cyfryngau cymdeithasol (29%) a dywedodd 13% y byddent yn dweud wrth ffrindiau a theulu all-lein amdani.

Ar gyfartaledd, roedd pobl a ddywedodd y byddent yn rhyngweithio â'r stori yn iau, wedi derbyn llai o flynyddoedd o addysg, yn fwy tebygol o nodi eu bod yn perthyn i grŵp lleiafrifol ac yn fwy crefyddol.

Gofynnwyd i'r ymatebwyr a edrychodd ar y stori sut roedd wedi gwneud iddynt deimlo. Mae'r canlyniadau'n dangos bod 29% o'r rhai a holwyd wedi teimlo dicter ar ôl ei darllen, tra bod 15% wedi teimlo'n ofnus, 42% wedi synnu a 17% wedi cyffroi.

Roedd y data'n dangos bod effaith emosiynol yn sbardun allweddol o ran ymgysylltu, gyda 78% o'r rhai a oedd yn teimlo'n 'ofnus iawn', 70% o'r rhai a oedd wedi’u 'synnu’n fawr' ac 84% a oedd yn 'wedi’u cyffroi’n fawr' yn dweud y byddent wedi rhyngweithio â'r stori mewn rhyw ffordd.

Dywedodd yr ymchwilydd Bella Orpen: “Mae'r canfyddiadau hyn yn taflu goleuni ar pam mae rhai darnau o dwyllwybodaeth yn derbyn mwy o sylw nag eraill a pham y gallai rhai pobl fod yn fwy tueddol o gael eu dylanwadu ganddynt. Mae emosiynau, adweithedd seicolegol ac ymgysylltu â'r cyfryngau cymdeithasol yn bwysig wrth feithrin sylw dinasyddion at dwyllwybodaeth. Mae'r data'n dangos gwendidau sy'n benodol i wledydd gwahanol o ran mecanweithiau a all gynyddu'r tebygolrwydd o rannu twyllwybodaeth."

Casglwyd y data drwy arolwg ar raddfa fawr a ddyluniwyd gan Brifysgol Caerdydd mewn 12 gwlad. Cafodd ei rannu trwy blatfform ar-lein Qualtrics rhwng 18 Mawrth a 30 Ebrill 2020. Defnyddiodd yr arolwg 53 cwestiwn i asesu canfyddiadau, gwendidau a gallu dinasyddion i adnabod twyllwybodaeth a newyddion ffug. Rhoddwyd cwotâu ar y samplu i sicrhau cynrychiolaeth deg o oedran, rhyw a lleoliad ar gyfer pob gwlad.

Mae'r Sefydliad yn aelod o Barc Ymchwil y Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd (SPARK) - casgliad o grwpiau ymchwil gwyddorau cymdeithasol blaenllaw sy'n gweithio gyda'i gilydd i ddatblygu atebion arloesol i broblemau cymdeithasol trwy weithgaredd ymchwil cydweithredol. Bydd wedi'i chydleoli mewn hwb arloesedd newydd, sbarc, yn hwyrach eleni.

Roedd gan weithrediad cyfryngau cymdeithasol soffistigedig sy'n gysylltiedig â Tsieina ran allweddol wrth ledaenu gwybodaeth ffug yn ystod ac ar ôl etholiad yr UD, yn ôl adroddiad gan Brifysgol Caerdydd.

Mae'r astudiaeth, gan y Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch, yn dangos tystiolaeth bod gweithgareddau'r rhwydwaith wedi cyrraedd cynulleidfa eang. Un o’r enghreifftiau mwyaf llwyddiannus oedd fideo feirol sydd bellach wedi’i ddatgelu’n gelwydd, a rannwyd yn ddiweddarach gan Eric Trump, mab cyn-Arlywydd yr UD, Donald Trump. Roedd y fideo yn esgus dangos pleidleisiau'n cael eu llosgi ar ddiwrnod yr etholiad.

Daeth ymchwilwyr o hyd i dystiolaeth hefyd fod yr un rhwydwaith yn lledaenu propaganda gwrth-UDA a wnaeth annog trais cyn ac ar ôl terfysg y Capitol yn Washington ar 6 Ionawr 2021.

Dywedodd yr Athro Martin Innes, Cyfarwyddwr y Sefydliad Ymchwil Trosedd a Diogelwch, sy'n arwain tîm ymchwil Dadansoddi Cyfathrebiadau o Ffynonellau Agored (OSCAR): “Er mai dim ond Twitter all gadarnhau eu cysylltiad, mae ein dadansoddiad drwy ddefnyddio olion ffynhonnell agored yn awgrymu’n gryf bod yna nifer o gysylltiadau â Tsieina. Awgrymodd ein canfyddiadau cychwynnol nad oedd yr ymgyrch yn arbennig o gymhleth, ond gan ein bod wedi archwilio’r rhwydwaith yn fwy manwl, bu’n rhaid i ni newid ein barn gychwynnol yn sylweddol. Roedd y cyfrifon yn ymddangos yn soffistigedig a disgybledig, ac yn ôl pob golwg wedi'u cynllunio i fedru osgoi cael eu canfod gan wrth-fesurau Twitter. Mae o leiaf un enghraifft o'r cyfrifon hyn a helpodd i ledaenu gwybodaeth ffug a gafodd ei gweld dros filiwn o weithiau."

Ar ddiwrnod etholiad yr Unol Daleithiau (03/11/20), gwelwyd bod fideo camarweiniol o ddyn yn ffilmio’i hun yn llosgi pleidleisiau dros Trump ar Draeth Virginia yn cylchredeg ar draws sawl platfform. Yn ddiweddarach, daeth i’r amlwg mai samplau pleidleisio oeddynt, ond aeth y fideo’n wyllt yn gyflym pan rannodd tudalen Twitter swyddogol Eric Trump ddolen ati ddiwrnod yn ddiweddarach. Cafodd y fersiwn benodol hon ei gweld fwy na 1.2 miliwn o weithiau.

I ddechrau, tybiwyd yn eang bod y fideo yn tarddu o gyfrif sy'n gysylltiedig â QAnon, ond mae ymchwiliad gan Brifysgol Caerdydd wedi datgelu tystiolaeth bod dau gyfrif sy'n gysylltiedig â Tsieina, gan gynnwys un sydd wedi'i wahardd gan Twitter ers hynny, wedi rhannu'r fideo cyn hyn. Mae ymchwilwyr yn credu bod hyn wedi arwain at ledaeniad y cynnwys yn eang, sy'n parhau i gael ei rannu hyd heddiw.

Dechreuodd ymchwil gychwynnol OSCAR i'r rhwydwaith hwn saith diwrnod cyn etholiad yr UD. Fel sy’n cael ei nodi yn y cyntaf o ddau adroddiad, datgelodd y tîm fod mwy na 400 o gyfrifon yn gysylltiedig â gweithgareddau amheus. Anfonwyd y rhain ymlaen at Twitter, a oedd yn eu gwahardd o fewn ychydig ddyddiau.

Mae dadansoddiad diweddaraf y tîm yn yr ail adroddiad wedi datgelu nifer o gyfrifon ychwanegol sy'n gysylltiedig â'r rhwydwaith sy'n dal i fod yn weithredol, gan awgrymu ei fod yn fwy cymhleth a gwydn nag a ystyriwyd i ddechrau. Mae eu canfyddiadau yn dangos bod gweithredwyr wedi ymateb yn gyflym i'r digwyddiadau yn y Capitol ar 6 Ionawr trwy gyflwyno ystod newydd o fideos propaganda Saesneg o ansawdd uchel sy'n targedu'r Unol Daleithiau o fewn oriau i'r trais.

Mae tystiolaeth gref eu bod yn gysylltiedig â Tsieina; mae'r fideos yn cynnwys defnydd o Dsieinëeg a ffocws ar bynciau sy'n gweddu i fuddiannau geowleidyddol Tsieina. Mae dadansoddiad mwy diweddar yn dangos bod y cyfrifon yn weithredol yn ystod oriau swyddfa Tsieina yn unig; prin oedd y gweithgarwch yn ystod y gwyliau cenedlaethol yn Tsieina; ac ymddengys fod y defnydd o’r Saesneg wedi deillio o offer cyfieithu peirianyddol.

Dywedodd yr Athro Innes: “Ers hysbysu Twitter am y 400 o gyfrifon a waharddon nhw wedi hynny, mae tystiolaeth eu bod nhw wedi nodi gweithgaredd ychwanegol sy’n gysylltiedig â’r rhwydwaith, gyda chyfrifon amheus pellach yn cael eu cymryd all-lein. Ond mae yna lawer o gyfrifon gweithredol o hyd sy'n parhau i ledaenu cynnwys a allai fod yn niweidiol - fel y dangosir gan eu hymgysylltiad â'r digwyddiadau treisgar diweddar yn Washington DC.

“Mae patrymau ymddygiad y gweithrediad hwn yn anarferol ac ymddengys eu bod wedi’u cynllunio i geisio osgoi cael eu canfod gan Twitter. Er enghraifft, roedd y signalau cydlynu yn aml yn eithaf cynnil ac yn amlwg roeddent yn osgoi defnyddio hashnodau yn fwriadol.

“Mae hyn yn codi cwestiwn diddorol ynglŷn â sut roedd y gweithredwyr wedi dysgu beth oedd yn debygol neu’n annhebygol o 'ddeffro' algorithmau canfod Twitter. Mae’n bosib eu bod wedi casglu’r wybodaeth hon gyda phrofiad ac wrth ddysgu o weithrediadau gwybodaeth ffug y gorffennol ond mae hefyd yn debygol y gwnaethant gaffael gwybodaeth o ffynonellau eraill. Mae angen ymchwil bellach ar frys.”

Mae'r Sefydliad yn aelod o Barc Ymchwil y Gwyddorau Cymdeithasol ym Mhrifysgol Caerdydd (SPARK) - casgliad o grwpiau ymchwil gwyddorau cymdeithasol blaenllaw sy'n gweithio gyda'i gilydd i ddatblygu atebion arloesol i broblemau cymdeithasol trwy weithgaredd ymchwil cydweithredol. Bydd wedi'i chydleoli mewn hwb arloesedd newydd, sbarc, yn hwyrach eleni.