Ewch i’r prif gynnwys

Datgelu eich anabledd

Anaml y mae chwilio am waith yn broses hawdd i unrhyw un, ac os oes gennych anabledd efallai y byddwch yn wynebu problemau, eraill yn ogystal â’r rhai y mae ceiswyr swydd eraill yn eu hwynebu.

Mae llawer o fyfyrwyr a graddedigion yn gofyn i ni a ddylent ddweud wrth gyflogwr eu bod yn anabl neu fod ganddynt broblem iechyd meddwl, dyslecsia, dyspracsia neu gyflyrau niwrolegol eraill.

Nid oes unrhyw ateb syml, felly mae’n rhaid i chi lunio’ch barn eich hun, gan nad yw Deddf Cydraddoldeb 2010 yn dweud yn benodol bod yn rhaid i chi ddatgelu anabledd. Bydd y penderfyniadau a wnewch am y materion hyn yn bersonol i chi, ac mae manteision ac anfanteision yn gysylltiedig â phob dewis.

Yr hyn y caiff cyflogwr ei ofyn

Gellir gofyn i chi a oes gennych gyflwr iechyd neu anabledd yn gynnar yn y broses recriwtio. Mae Deddf Cydraddoldeb 2010 yn pennu rhai terfynau ar gwestiynau y caiff cyflogwr ei ofyn am hyn. Mae'r terfynau hyn yn gymwys hyd at yr adeg pan gewch gynnig swydd neu eich rhoi mewn cronfa o bobl i gael cynnig swydd.

Cyn hyn, dim ond er mwyn gwneud y canlynol y gellir gofyn i chi am eich iechyd neu eich anabledd:

  • cael gwybod a allwch gymryd rhan mewn asesiad
  • penderfynu a oes angen iddynt wneud addasiadau rhesymol i chi yn ystod cyfweliad neu brawf
  • penderfynu a allwch gwblhau tasg sy’n rhan hanfodol o'r gwaith
  • monitro amrywiaeth ymhlith pobl sy'n gwneud cais am eu swyddi
  • os ydynt am gynyddu nifer y bobl anabl a gyflogir ganddynt
  • os yw’n un o ofynion y swydd bod gennych anabledd
  • at ddibenion gwiriadau diogelwch gwladol.

Sut a ble i ddatgelu

Bydd angen i chi benderfynu os ydych yn fodlon datgelu o'r cychwyn hy pan fyddwch yn cwblhau CV neu ffurflen gais, neu a fyddai'n well gennych weld sut mae eich ceisiadau’n mynd ac yn datgelu mewn neu cyn cyfweliad.

Sut bynnag y byddwch yn penderfynu datgelu’ch anabledd, rhowch wybodaeth ffeithiol ynghylch eich gallu i wneud y swydd, ond nid terminoleg feddygol gymhleth – chi sy’n gwybod beth yw eich sefyllfa iechyd neu eich anabledd a sut mae'n effeithio arnoch, efallai na fydd eraill yn gwybod hyn.

Efallai yr hoffech chi lunio strategaeth ymlaen llaw ynghylch sut a phryd y byddwch yn gwneud hyn, i ba raddau ac i bwy er mwyn cadw rhywfaint o reolaeth ar y broses. Gallech hefyd gael llythyr cefnogol oddi wrth weithiwr iechyd proffesiynol perthnasol.

Y llythyr eglurhaol yw'r lle mwyaf priodol i sôn am anabledd neu roi unrhyw wybodaeth iechyd y teimlwch ei bod yn berthnasol i'ch cais.

Gwnewch yn siŵr eich bod yn tynnu sylw at unrhyw gyflawniadau penodol, e.e. cyflogaeth neu waith gwirfoddol llwyddiannus yn y gorffennol ac yn rhoi enghreifftiau cadarnhaol o sut rydych wedi wynebu eich heriau yn y gorffennol.

“Mae fy ngwaith gwirfoddol yn dangos fy mrwdfrydedd a’m penderfyniad. Fel aelod o’r Gymdeithas Genedlaethol Diabetes, rwy'n helpu i godi arian er mwyn codi ymwybyddiaeth. Mae bod â diabetes a chyflawni graddau academaidd uchel, gweithio'n rhan-amser drwy gydol fy astudiaethau a chodi symiau mawr o arian drwy drefnu digwyddiadau a noddir wedi datblygu fy hyblygrwydd a'm gallu i gyrraedd targedau a rheoli fy ngwaith yn effeithiol."

Esbonio bwlch yn eich CV

Os ydych am esbonio bwlch yn eich addysg neu eich profiad gwaith sydd o ganlyniad i gyflwr iechyd, dim ond manylion bras y bydd angen i chi eu rhoi. Bydd yn ddefnyddiol i ddarpar gyflogwyr os eglurwch a yw’r cyflwr yn parhau neu os bydd angen unrhyw addasiadau yn y  gweithle, er enghraifft:

“Cefais fy nhrin ar gyfer canser am 10 mis o fis Mehefin 2000 i fis Mawrth 2001 ac nid oeddwn yn gallu gweithio yn ystod y cyfnod hwn. Cefais y canlyniadau ‘popeth yn glir' yn 2005."

Efallai y bydd adran ar y ffurflen sy’n gofyn am unrhyw gyflyrau iechyd neu anableddau difrifol. Mae angen i chi benderfynu a ydych yn fodlon nodi eich anabledd yma. Gallwch hefyd ddefnyddio'r datganiad ategol neu gwestiynau sy’n seiliedig ar gymwyseddau i dynnu sylw at unrhyw gryfderau neu ganlyniadau cadarnhaol sy’n deillio o’ch anabledd.

Cofiwch ei bod yn llawer mwy o gamp ennill gradd mewn tair blynedd os oes gennych enseffalomyelitis myalgig (ME), er enghraifft, nag ydyw os nad oes gennych y cyflwr.

Os cewch eich gwahodd i gyfweliad a bod angen cymorth ymarferol arnoch, bydd angen i chi gysylltu â’r cyflogwr ymlaen llaw i'w alluogi i wneud trefniadau addas. Gall hyn fod yn amser da i gychwyn trafodaeth fer ynghylch eich anabledd.

Mewn canolfan asesu

Os gofynnir i chi gymryd rhan mewn gweithgareddau canolfan asesu, gall fod angen i chi gwblhau ymarferion ysgrifenedig neu brofion seicometrig. Drwy ddatgelu eich anabledd i'r cyflogwr ymhell ymlaen llaw, efallai y byddwch yn cael amser ychwanegol neu gyfle i sefyll y profion hyn mewn ystafell wahanol.

Byddwch yn barod am gwestiynau

Mae'n bosibl na fyddwch yn gallu cuddio eich anabledd yn y cyfweliad. Mewn unrhyw gyfweliad mae angen i ymlacio a chyflwyno eich hun mewn modd cadarnhaol ac mae hyn yn arbennig o bwysig os ydych yn teimlo nad oes gan y cyfwelydd lawer o brofiad o’ch anabledd penodol ac yn teimlo'n bryderus oherwydd hyn. Efallai y bydd angen i chi achub y blaen wrth gydnabod hyn a chyflwyno’r hyn sydd, yn eich barn chi, yn faterion perthnasol yn y cyd-destun hwn.

Byddwch yn barod i’r cyfwelydd ofyn cwestiynau i chi am eich anabledd a gwneud awgrymiadau ynghylch pa addasiadau y byddai eu hangen arnoch er mwyn i chi wneud y gwaith yn effeithiol. Ewch ag unrhyw ddeunydd darllen defnyddiol am arian neu ffynonellau gwybodaeth y gallai cyflogwr ymchwilio iddynt os ydych yn teimlo y byddai hyn yn ddefnyddiol. Peidiwch â gadael i’ch iechyd neu eich anabledd fod yn ffocws y cyfweliad.

Pwysleisiwch y pethau cadarnhaol

Byddwch yn gadarnhaol iawn am eich sgiliau a'ch galluoedd – peidiwch â gadael lle am amheuon ym meddwl y cyfwelydd. Ceisiwch ragweld gorbryderon y cyfwelydd ac ymdrin â nhw.

Gall chwilio am swydd fod yn rhwystredig i bawb, ac weithiau mae temtasiwn defnyddio’r cyfweliad fel cyfle i wyntyllu cwynion blaenorol. Mae cyflogwyr am i chi fod yn gadarnhaol ac yn frwdfrydig, felly canolbwyntiwch ar gyflawniad a sgiliau. Os byddwch yn amseru datgan eich anabledd, bydd hyn yn rhoi mwy o reolaeth i chi dros y ffordd y bydd y cyflogwr yn ei weld.

Os byddwch yn datgelu eich anabledd mewn cyfweliad, cewch gyfle i gyfiawnhau ac esbonio pam na fyddai'n eich atal rhag gwneud y gwaith yn effeithlon, ac efallai hyd yn oed eich gwneud yn gyflogai mwy goddefgar a deallgar.

Pan fydd cyflogwr yn cynnig swydd, a all ddibynnu ar fodloni safonau iechyd penodol gennych, caiff wneud ymholiadau eraill am iechyd neu anabledd. Er enghraifft, gall fod angen iddo wybod am eich anabledd fel y gall benderfynu a fyddai addasiadau rhesymol yn eich galluogi i wneud y gwaith.

Hefyd, caiff cyflogwyr wneud ymholiadau os byddwch yn llwyddiannus ac yn cael eich rhoi mewn cronfa i gael cynnig swydd pan fydd un ar gael. Fodd bynnag, mae’n rhaid i'r cyflogwr beidio â defnyddio'r wybodaeth am eich anabledd er mwyn gwahaniaethu yn eich erbyn oherwydd eich bod yn anabl.

Os byddwch yn llwyddiannus yn eich cais am swydd ac yna gofynnir cwestiynau i chi am iechyd neu anabledd, dylech fod yn onest yn eich atebion. Os ydych yn llofnodi datganiad anwir sy'n dweud nad oes gennych anabledd er eich bod yn anabl, gall hyn gael canlyniadau negyddol yn ddiweddarach.

Os credwch eich bod wedi cael eich trin yn annheg

Os, yn ystod y broses recriwtio, gofynnir cwestiwn i chi y credwch nas caniateir o dan Ddeddf Cydraddoldeb 2010, cewch ddweud wrth y cyflogwr. Neu cewch ddweud wrth y Comisiwn Cydraddoldeb a Hawliau Dynol (CCHD). Yna, gall yr CCHD gynnal ymchwiliad neu gymryd y camau priodol eraill.

Os credwch eich bod wedi cael eich trin yn annheg oherwydd eich anabledd, gallwch hefyd gwyno i dribiwnlys cyflogaeth. Mae’n rhaid cofnodi cwyn o fewn tri mis i'r dyddiad y cawsoch eich trin yn annheg.

Gall y tribiwnlys cyflogaeth benderfynu a oedd eich triniaeth yn erbyn y gyfraith. Gall argymell a ddylai’r cyflogwr gymryd camau penodol, er enghraifft, cynnig eich cyflogi neu newid ei bolisi. Gall hefyd fynnu i’r cyflogwr dalu iawndal i chi.

Rhagor o wybodaeth

Er mwyn cael mwy o wybodaeth – neu os oes gennych anabledd a bod angen arnoch i addasiadau rhesymol gael eu gwneud er mwyn dod i unrhyw un o'n hapwyntiadau neu ein sesiynau galw heibio neu ein dosbarthiadau meistr – cysylltwch â ni.

Gyrfaoedd a Chyflogadwyedd