Ynysoedd y Turks and Caicos

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Ym mis Ionawr 2013 dechreuodd tîm o ymchwilwyr o'r Sefydliad Ymchwil Lleoedd Cynaliadwy waith maes yn Ynysoedd y Turks and Caicos (TCI), sy'n diriogaeth dramor i Brydain yn rhanbarth Môr y Caribî.

Mae'r prosiect yn cael ei ariannu gan Fenter Darwin a'r nod yw helpu i ddatblygu polisi cydweithredol ar gadw morwellt.

Gan ei bod yn rhywogaeth sylfaenol, mae cadw morwellt yn diogelu gwaith ecosystemau a bioamrywiaeth y môr, gan helpu pysgodfeydd, amddiffynfeydd yr arfordir a gwasanaethau ecosystem (ES) eraill. Fel cynefinoedd morol drwy Diriogaethau Tramor y Caribî (COT), mae dolydd morwellt yn dirywio'n fwyfwy, sy'n lleihau eu gallu i wrthsefyll pwysau. Mae gan y TCI rai o'r cynefinoedd morol gorau eu hansawdd yn y COT. Er hynny, prin yw'r wybodaeth am ddolydd morwellt, y gydnabyddiaeth i'w pwysigrwydd cymdeithasol ac ecolegol a'r strategaethau cadwraeth effeithiol. Gan fod yna ddatblygu cyflym ar yr arfordir yn TCI, mae ecosystemau'r môr yn dod o dan y pwysau anthropogenig sydd wedi dinistrio mannau eraill yn y Caribî.

Gan ddefnyddio astudiaeth achos o'r TCI, bydd yr ymchwil hon yn ymgysylltu â gwyddonwyr, rhanddeiliaid a rheoleiddwyr lleol er mwyn:

  • rhoi tystiolaeth o werth dolydd morwellt
  • amlygu blaenoriaethau cadwraeth er mwyn amddiffyn bioamrywiaeth y môr a sicrwydd bwyd
  • datblygu a dangos strategaethau rheoli cydweithredol ar draws sectorau gwahanol.

Bydd yr astudiaeth achos yn gwella'r ddealltwriaeth o'r ffordd orau i hybu arferion cynaliadwy yng nghyd-destun yr amodau cymdeithasol, diwylliannol ac economaidd lleol. Bydd yr ymchwil yn nodi sut ac ym mha ffyrdd y gall buddiannau'r gwahanol randdeiliaid gael eu dwyn at ei gilydd er mwyn rheoli dolydd morwellt yn fwy effeithiol. O'u gweld fel system cymdeithasol-ecolegol, bydd strategaethau cadwraeth ar gyfer dolydd morwellt yn TCI yn cael eu defnyddio fel cynllun peilot i ddatblygu rhaglen o bolisïau sy'n cael eu sbarduno gan ymchwil ar draws y COT.

Bydd y gweithgareddau ymchwil yn cynnwys:

  • Adolygiad systematig o'r llenyddiaeth a dadansoddi'r data eilaidd
  • Gwaith maes yn TCI: ymarfer cwmpasu ecolegol (statws ecolegol dolydd morwellt yn TCI) a chasglu data cymdeithasol ansoddol drwy weithgareddau ymgysylltu cymunedol, cyfweliadau ag ymatebwyr allweddol a grwpiau ffocws
  • Gwerthfawrogi gwasanaethau ecosystem morwellt
  • Nodi buddiannau/agweddau'r rhanddeiliaid o ran morwellt a thyndra posibl rhwng buddiannau cadwraeth a buddiannau economaidd, gan gynnwys twristiaeth
  • Ystyried cysylltiadau rhwng cadwraeth morwellt ac anghenion y cymunedau lleol ym maes datblygu'r gymdeithas
  • Ymchwilio i drefniadau llywodraethiant ar gyfer amgylchedd y môr a'r arfordir yn TCI

Nodi'r potensial ar gyfer strategaethau rheoli mwy effeithiol a chyfranogol.

Recent outputs

Following recent (August 2014) fieldwork in TCI focusing on Food Security (in collaboration with the Department for Environment and Maritime Affairs), Dr Alastair Smith and Dr Jessica Paddock wrote a report to contribute to the ongoing debate in the islands.  In the report they state the case for educational reform to help lay the foundations for improving food security by including learning that is relevant for modern food production activities.

Follow the link below to read the full article:

Education for culture?

21 Awst 2014

Education for Culture? A comment on educational alignment, development and food production in the Turks and Caicos Islands

PDF 506.7 KB