Ynysoedd y Turks and Caicos

Ym mis Ionawr 2013 dechreuodd tîm o ymchwilwyr o'r Sefydliad Ymchwil Lleoedd Cynaliadwy waith maes yn Ynysoedd y Turks and Caicos (TCI), sy'n diriogaeth dramor i Brydain yn rhanbarth Môr y Caribî.

Mae'r prosiect yn cael ei ariannu gan Fenter Darwin a'r nod yw helpu i ddatblygu polisi cydweithredol ar gadw morwellt.

Gan ei bod yn rhywogaeth sylfaenol, mae cadw morwellt yn diogelu gwaith ecosystemau a bioamrywiaeth y môr, gan helpu pysgodfeydd, amddiffynfeydd yr arfordir a gwasanaethau ecosystem (ES) eraill. Fel cynefinoedd morol drwy Diriogaethau Tramor y Caribî (COT), mae dolydd morwellt yn dirywio'n fwyfwy, sy'n lleihau eu gallu i wrthsefyll pwysau. Mae gan y TCI rai o'r cynefinoedd morol gorau eu hansawdd yn y COT. Er hynny, prin yw'r wybodaeth am ddolydd morwellt, y gydnabyddiaeth i'w pwysigrwydd cymdeithasol ac ecolegol a'r strategaethau cadwraeth effeithiol. Gan fod yna ddatblygu cyflym ar yr arfordir yn TCI, mae ecosystemau'r môr yn dod o dan y pwysau anthropogenig sydd wedi dinistrio mannau eraill yn y Caribî.

Gan ddefnyddio astudiaeth achos o'r TCI, bydd yr ymchwil hon yn ymgysylltu â gwyddonwyr, rhanddeiliaid a rheoleiddwyr lleol er mwyn:

  • rhoi tystiolaeth o werth dolydd morwellt
  • amlygu blaenoriaethau cadwraeth er mwyn amddiffyn bioamrywiaeth y môr a sicrwydd bwyd
  • datblygu a dangos strategaethau rheoli cydweithredol ar draws sectorau gwahanol.

Bydd yr astudiaeth achos yn gwella'r ddealltwriaeth o'r ffordd orau i hybu arferion cynaliadwy yng nghyd-destun yr amodau cymdeithasol, diwylliannol ac economaidd lleol. Bydd yr ymchwil yn nodi sut ac ym mha ffyrdd y gall buddiannau'r gwahanol randdeiliaid gael eu dwyn at ei gilydd er mwyn rheoli dolydd morwellt yn fwy effeithiol. O'u gweld fel system cymdeithasol-ecolegol, bydd strategaethau cadwraeth ar gyfer dolydd morwellt yn TCI yn cael eu defnyddio fel cynllun peilot i ddatblygu rhaglen o bolisïau sy'n cael eu sbarduno gan ymchwil ar draws y COT.

Bydd y gweithgareddau ymchwil yn cynnwys:

  • Adolygiad systematig o'r llenyddiaeth a dadansoddi'r data eilaidd
  • Gwaith maes yn TCI: ymarfer cwmpasu ecolegol (statws ecolegol dolydd morwellt yn TCI) a chasglu data cymdeithasol ansoddol drwy weithgareddau ymgysylltu cymunedol, cyfweliadau ag ymatebwyr allweddol a grwpiau ffocws
  • Gwerthfawrogi gwasanaethau ecosystem morwellt
  • Nodi buddiannau/agweddau'r rhanddeiliaid o ran morwellt a thyndra posibl rhwng buddiannau cadwraeth a buddiannau economaidd, gan gynnwys twristiaeth
  • Ystyried cysylltiadau rhwng cadwraeth morwellt ac anghenion y cymunedau lleol ym maes datblygu'r gymdeithas
  • Ymchwilio i drefniadau llywodraethiant ar gyfer amgylchedd y môr a'r arfordir yn TCI

Nodi'r potensial ar gyfer strategaethau rheoli mwy effeithiol a chyfranogol.

Gwaith diweddar

Yn dilyn gwaith maes diweddar, (Awst 2014), yn TCI yn canolbwyntio ar Ddiogelwch Bwyd (mewn cydweithrediad gydag Adran yr Amgylchfyd a Materion Arforol), ysgrifennodd Dr Alastair Smith a Dr Jessica Paddock adroddiad i gyfrannu i'r drafodaeth barhaus yn yr ynysoedd. Yn yr adroddiad mae nhw'n esbonio'r rhesymau dros ddiwygiad addysgiadol fydd yn helpu gosod y sylfeini ar gyfer gwella diogelwch bwyd, Maent yn argymell addysgu sy'n berthnasol i weithgareddau diweddar cynhyrchu bwyd.   

Gallwch ddarllen yr adroddiad, sydd ar gael yn Saesneg yn unig, yn ei chyfanrwydd isod.

Education for culture?

21 Awst 2014

Education for Culture? A comment on educational alignment, development and food production in the Turks and Caicos Islands

PDF 506.7 KB