Kinabatangan, Borneo

Ym mis Gorffennaf 2008 sefydlodd Prifysgol Caerdydd ac Adran Bywyd Gwyllt Sabah (Malaysia) ganolfan maes yng ngorlifdir Kinabatangan, Sabah, Borneo.

Mae Canolfan Maes Danau Girang (DGFC) yn ganolbwynt i ymchwil a hyfforddiant ar fioamrywiaeth ac i gyrsiau maes ar asesu bioamrywiaeth trofannol.

Ers mis Gorffennaf 2008, mae cyrsiau maes wedi bod yn y ganolfan o Brifysgol Caerdydd, Prifysgol Morgannwg, Coleg Cernyw a Phrifysgol Brookes Rhydychen yn y Deyrnas Unedig, Prifysgol Hannover yn yr Almaen, a Phrifysgol Miami yn yr Unol Daleithiau. Ers cael ei hagor, mae DGFC wedi derbyn mwy na 650 o ymwelwyr o bedwar ban y byd.

Ers fis Gorffennaf 2008, mae'r ganolfan yn canolbwyntio ar sefydlu rhaglenni hirdymor ar sawl rhywogaeth (mamaliaid, amffibiaid, ymlusgiaid, adar a thrychfilod). Y bwriad yw rhoi gwybodaeth am eu hecoleg, eu dwysedd, eu hymddygiad a'u geneteg. Bydd y ganolfan yn datblygu modelau o ddosbarthiad rhywogaethau ac addasrwydd cynefinoedd ac yn dadansoddi ymatebion biolegol i ddarnio'r fforest law a monoddiwylliant palmwydd olew.

Yn y ddwy flynedd diwethaf rydyn ni wedi cychwyn y chwe rhaglen fawr a ganlyn:

  • Rhaglen Eliffantod Kinabatangan
  • Rhaglen Cigysyddion Kinabatangan
  • Rhaglen Primatiaid Nosol Kinabatangan
  • Rhaglen Mwncïod Proboscis Kinabatangan
  • Rhaglen Monitro Bywyd Gwyllt Kinabatangan
  • Rhaglen Crocodeilod Kinabatangan

Rydyn ni hefyd yn gweithio ar nifer o brosiectau eraill am orang-wtaniaid, chwistlod coed, banteng, eryrod môr, a chornylfinod. Mae DGFC hefyd yn cymryd i ystyriaeth y perthnasoedd unigryw rhwng prosesau economaidd, ecolegol a chymdeithasol ar lefel Kinabatangan. 

"I ba raddau y mae amgylchiadau presennol y defnydd a'r polisi ar adnoddau'r fforest yn Sabah yn cynnig cyfle i sefydlu strwythur llywodraethiant fforestydd sy'n gynaliadwy yn economaidd ac yn fanteisiol yn ecolegol?" yw'r cwestiwn ymchwil y mae Richard Bloor, myfyriwr PhD yn Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol Prifysgol Caerdydd, yn ceisio ei ateb.

Ar hyn o bryd, mae dau fyfyriwr o Malaysia sy'n gysylltiedig â Chanolfan Maes Danau Girang wedi'u cofrestru ym Mhrifysgol Caerdydd ers mis Hydref 2010 i wneud eu PhD:

  • Mrs Nurzhafarina Othman, sy'n gweithio ar ymddygiad cymdeithasol eliffantod Borneo.
  • y Dr Senthilvel Nathan (Prif Filfeddyg Anifeiliaid Gwyllt Adran Bywyd Gwyllt Sabah), sy'n gweithio ar eneteg gadwraeth mwncïod proboscis yn Sabah.

Mae DGFC hefyd yn cyflogi wyth o aelodau staff lleol, a mwy na'u hanner yn rhan o'r gwaith ymchwil sy'n cael ei wneud yn y ganolfan. Mae gan y ganolfan un cyfarwyddwr, y Dr Benoît Goossens, sy'n cael ei gyflogi gan Brifysgol Caerdydd ac sydd â thrwydded waith gan Lywodraeth Talaith Sabah ac sy'n gweithredu fel cynghorydd i Adran Bywyd Gwyllt Sabah.

Mae rhywfaint o waith DGFC wedi arwain at roi dau Gynllun Gweithredu Rhywogaeth ar waith, y naill ynglŷn ag orang-wtaniaid Borneo a'r llall ynglŷn ag eliffantod Borneo. Mae DGFC hefyd wedi bod yn cydlynu sawl gweithdy/colocwiwm ar gadwraeth bywyd gwyllt. Y diweddaraf o'r rhain fydd Colocwiwm Cadwraeth Bywyd Gwyllt Sabah sydd i'w gynnal yn Kota Kinabalu ym mis Ionawr 2012, gan anelu at "Cysoni cadwraeth bywyd gwyllt a bioamrywiaeth â datblygu cenedlaethol".

Yn olaf, mae DGFC yn rhoi cyhoeddusrwydd i'w waith yn y cyfryngau, yn lleol, yn genedlaethol ac yn gydwladol. Ers 2008, mae rhyw 50 o hysbysiadau i'r wasg ar gadwraeth bywyd gwyllt wedi tynnu sylw at waith DGFC yn y byd.