Kinabatangan, Borneo

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Ym mis Gorffennaf 2008 sefydlodd Prifysgol Caerdydd ac Adran Bywyd Gwyllt Sabah (Malaysia) ganolfan maes yng ngorlifdir Kinabatangan, Sabah, Borneo.

Mae Canolfan Maes Danau Girang (DGFC) yn ganolbwynt i ymchwil a hyfforddiant ar fioamrywiaeth ac i gyrsiau maes ar asesu bioamrywiaeth trofannol.

Ers mis Gorffennaf 2008, mae cyrsiau maes wedi bod yn y ganolfan o Brifysgol Caerdydd, Prifysgol Morgannwg, Coleg Cernyw a Phrifysgol Brookes Rhydychen yn y Deyrnas Unedig, Prifysgol Hannover yn yr Almaen, a Phrifysgol Miami yn yr Unol Daleithiau. Ers cael ei hagor, mae DGFC wedi derbyn mwy na 650 o ymwelwyr o bedwar ban y byd.

Ers fis Gorffennaf 2008, mae'r ganolfan yn canolbwyntio ar sefydlu rhaglenni hirdymor ar sawl rhywogaeth (mamaliaid, amffibiaid, ymlusgiaid, adar a thrychfilod). Y bwriad yw rhoi gwybodaeth am eu hecoleg, eu dwysedd, eu hymddygiad a'u geneteg. Bydd y ganolfan yn datblygu modelau o ddosbarthiad rhywogaethau ac addasrwydd cynefinoedd ac yn dadansoddi ymatebion biolegol i ddarnio'r fforest law a monoddiwylliant palmwydd olew.

Yn y ddwy flynedd diwethaf rydyn ni wedi cychwyn y chwe rhaglen fawr a ganlyn:

  • Rhaglen Eliffantod Kinabatangan
  • Rhaglen Cigysyddion Kinabatangan
  • Rhaglen Primatiaid Nosol Kinabatangan
  • Rhaglen Mwncïod Proboscis Kinabatangan
  • Rhaglen Monitro Bywyd Gwyllt Kinabatangan
  • Rhaglen Crocodeilod Kinabatangan

Rydyn ni hefyd yn gweithio ar nifer o brosiectau eraill am orang-wtaniaid, chwistlod coed, banteng, eryrod môr, a chornylfinod. Mae DGFC hefyd yn cymryd i ystyriaeth y perthnasoedd unigryw rhwng prosesau economaidd, ecolegol a chymdeithasol ar lefel Kinabatangan. 

"I ba raddau y mae amgylchiadau presennol y defnydd a'r polisi ar adnoddau'r fforest yn Sabah yn cynnig cyfle i sefydlu strwythur llywodraethiant fforestydd sy'n gynaliadwy yn economaidd ac yn fanteisiol yn ecolegol?" yw'r cwestiwn ymchwil y mae Richard Bloor, myfyriwr PhD yn Ysgol Gwyddorau Cymdeithasol Prifysgol Caerdydd, yn ceisio ei ateb.

Ar hyn o bryd, mae dau fyfyriwr o Malaysia sy'n gysylltiedig â Chanolfan Maes Danau Girang wedi'u cofrestru ym Mhrifysgol Caerdydd ers mis Hydref 2010 i wneud eu PhD:

  • Mrs Nurzhafarina Othman, sy'n gweithio ar ymddygiad cymdeithasol eliffantod Borneo.
  • y Dr Senthilvel Nathan (Prif Filfeddyg Anifeiliaid Gwyllt Adran Bywyd Gwyllt Sabah), sy'n gweithio ar eneteg gadwraeth mwncïod proboscis yn Sabah.

Mae DGFC hefyd yn cyflogi wyth o aelodau staff lleol, a mwy na'u hanner yn rhan o'r gwaith ymchwil sy'n cael ei wneud yn y ganolfan. Mae gan y ganolfan un cyfarwyddwr, y Dr Benoît Goossens, sy'n cael ei gyflogi gan Brifysgol Caerdydd ac sydd â thrwydded waith gan Lywodraeth Talaith Sabah ac sy'n gweithredu fel cynghorydd i Adran Bywyd Gwyllt Sabah.

Mae rhywfaint o waith DGFC wedi arwain at roi dau Gynllun Gweithredu Rhywogaeth ar waith, y naill ynglŷn ag orang-wtaniaid Borneo a'r llall ynglŷn ag eliffantod Borneo. Mae DGFC hefyd wedi bod yn cydlynu sawl gweithdy/colocwiwm ar gadwraeth bywyd gwyllt. Y diweddaraf o'r rhain fydd Colocwiwm Cadwraeth Bywyd Gwyllt Sabah sydd i'w gynnal yn Kota Kinabalu ym mis Ionawr 2012, gan anelu at "Cysoni cadwraeth bywyd gwyllt a bioamrywiaeth â datblygu cenedlaethol".

Yn olaf, mae DGFC yn rhoi cyhoeddusrwydd i'w waith yn y cyfryngau, yn lleol, yn genedlaethol ac yn gydwladol. Ers 2008, mae rhyw 50 o hysbysiadau i'r wasg ar gadwraeth bywyd gwyllt wedi tynnu sylw at waith DGFC yn y byd.