Doeth am Iechyd Cymru: Diogelu’r dyfodol drwy helpu heddiw

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Professor Shantini Paranjothy
Professor Shantini Paranjothy (MBBCh 1995), Population Health Research Theme Lead for the College of Biomedical and Life Sciences and Scientific Lead for HealthWise Wales.

Mae nifer o brosiectau cyffrous yn mynd rhagddynt ar draws y genedl, ond dim un ar raddfa Doeth am Iechyd Cymru – menter uchelgeisiol sy'n rhoi’r cyfle i’r cyhoedd ddweud eu dweud a chasglu gwybodaeth am iechyd y genedl.

Owain Clarke, Gohebydd Iechyd BBC Cymru sy’n sgwrsio â’r Athro Shantini Paranjothy (MBBCh1995), Arweinydd Thema Ymchwil i Iechyd y Boblogaeth ar gyfer Coleg y Gwyddorau Biofeddygol a Gwyddorau Bywyd ac Arweinydd Gwyddonol Doeth am Iechyd Cymru.

Owain Clarke: Dywedwch ychydig amdanoch chi’ch hun a sut ydych chi wedi cyrraedd y pwynt hwn. Beth wnaeth ysgogi eich diddordeb chi mewn edrych ar boblogaethau?

Shantini Paranjothy: Fe wnes i hyfforddi fel meddyg yng Nghaerdydd a dechrau gweithio fel meddyg iau yn Lloegr, mewn obstetreg a gynecoleg. Yn eithaf buan yn fy ngyrfa, fe ddysgais am ddefnyddio data i lywio sut ydym ni’n gwneud penderfyniadau am ofal cleifion. Felly, es I ati i astudio gradd meistr mewn ystadegau meddygol a PhD mewn epidemioleg a dysgu fy mod i wir yn mwynhau deall sut y gallwn ni ddefnyddio data i lywio’r penderfyniadau a wnawn am y ffordd orau i ddarparu gofal ac I sicrhau bod y feddygaeth yr ydym ni’n ei harfer yn seiliedig ar dystiolaeth ystyrlon.

Roedd edrych ar lawer o bobl, a’u cymharu, yn fath o grefft arloesol a ddatblygwyd yma yng Nghaerdydd gan unigolion megis Archie Cochrane a Peter Elwood gyda charfan Caerffili. Roeddent yn ddarnau eithaf diffiniol o ymchwil ar y pryd. Eglurwch ragor wrthyf am sut mae’r synnwyr o ddefnyddio’r hyn a welwch mewn poblogaethau i brofi tystiolaeth wir wedi trawsnewid meddygaeth.

Mae llawer o enghreifftiau o hynny, o waith cynnar Syr Richard Doll, a edrychodd ar effeithiau ysmygu, I astudiaeth Caerffili lle’r oedd yr Athro Peter Elwood yn dangos, drwy lynu at y pum ymddygiad iach, gallwch leihau eich risg o ddatblygu dementia. Ac mae hwnnw’n ddarn pwerus o wybodaeth mewn gwirionedd, yn arbennig wrth ei gymharu a data o Adroddiad Prif Swyddog Meddygol Cymru sy’n dangos mai cyfran fach iawn o bobl, tua 3% fwy na thebyg, sy’n llwyddo I gyflawni pob un o’r pum ymddygiad iach.

Felly rydych chi’n edrych ar lu o bobl ac yn gofyn cwestiynau. Allwch chi egluro i mi y math o gwestiynau rydych chi bellach yn gallu eu holi na fyddech chi efallai wedi gallu eu holi o’r blaen?

Bellach gallwn holi cwestiynau a fydd yn ein helpu i ddarganfod pethau fel pam mae rhai pobl o fath penodol o ardal yn cael canlyniadau iechyd gwaeth neu fwy o dderbyniadau ysbyty nag eraill – beth yw’r ffactorau cyd-destunol sy’n dylanwadu ar y gwahaniaethau hyn. Ac fe allwn ni nawr edrych ar sut y gall amryw ffactorau amgylcheddol a chymdeithasol yn ystod bywyd egluro’r gwahaniaethau hyn, gan ymchwilio i’w heffaith ar ganlyniadau’r dyfodol.

Efallai bod rhai wedi gweld yr hysbysebion ar y teledu ac efallai y bydd rhai wedi darllen am Doeth am Iechyd Cymru, yn gwahodd pobl i gymryd rhan yn y prosiect mawr hwn, sydd a’r nod, i’w roi yn syml, o wella iechyd y genedl. Sut fyddech chi yn ei ddisgrifio?

Mae’n gyfle gwych i gymryd rhan mewn rhywbeth a fydd yn cyfrannu at iechyd y genedl. Beth mae hynny’n ei olygu yw cymryd rhan mewn prosiect ymchwil mawr lle bydd eich gwybodaeth yn cael ei defnyddio i ateb y cwestiynau pwysig hynny y mae’r GIG angen atebion iddynt, er mwyn cynllunio ei wasanaeth ar gyfer y dyfodol. Ac mae’r wybodaeth a gesglir hefyd yn caniatau I wyddonwyr ddatblygu gwell triniaethau sydd wedi’u targedu’n well.

O ran ei faint a’i uchelgais, a yw’n unigryw?

Shantini Paranjothy

Mae’n unigryw yng Nghymru gan ein bod yn anelu at gyrraedd 260,000 o bobl, tua 10% o’r boblogaeth oedolion.

Yr Athro Shantini Paranjothy, Clinical Senior Lecturer

Mae astudiaethau mawr fel hyn yn y Deyrnas Unedig, ond yr hyn sy’n wirioneddol unigryw am hon yw ein bod yn edrych ar grŵp oedran iau, sy’n rhoi’r cyfle i ni ganolbwyntio mwy ar atal. Gan ein bod ni’n casglu data o oed cynharach ac yn dilyn hynny i fyny, gallwn ddechrau dysgu o ddifrif beth sy’n digwydd cyn i glefyd ddatblygu. Hefyd, mae cymariaethau ar raddfa fawr ar lefel y boblogaeth yn bwerus iawn ac yn darparu llawer o wybodaeth er mwyn gallu cynllunio gwasanaethau gofal iechyd.

Pwy fydd yn awgrymu cwestiynau?

Y gymuned ymchwil sydd wedi bod yn holi cwestiynau yn bennaf, ond mae cynnwys y cyhoedd yn rhan ganolog o’r prosiect. Mae gennym ni Fwrdd Cyflawni Cyhoeddus hefyd, ac rydym ni’n cydweithio â nhw i ddatblygu cyfleoedd i’r cyhoedd gydweithio ag ymchwilwyr i awgrymu eu cwestiynau ymchwil eu hunain, a blaenoriaethu’r gwaith sy’n cael ei gynnal drwy Doeth am Iechyd Cymru.

Beth yw eich uchelgais ar gyfer y prosiect?

Os ydym ni’n cyrraedd y targed o 260,000, credaf y bydd yn gwneud gwahaniaeth sylweddol i’r boblogaeth gyffredinol yng Nghymru gan ein bod yn gwybod bod pobl sy’n cymryd rhan yn ein hastudiaethau ymchwil yn profi gwell iechyd a gwell canlyniadau, dim ond drwy gymryd rhan. Credaf y gall wneud gwahaniaeth i’r boblogaeth ar lawer o lefelau, gan olygu bod y cyhoedd yn fwy gwybodus a’u bod yn meithrin gwell dealltwriaeth o ymchwil a sut y gallant gyfrannu at wneud pethau’n well yn y dyfodol.

Bydd hefyd yn gwneud Cymru yn lle gwych i ddod a chynnal ymchwil a gwneud newid mawr i’n gallu i ddeall sut i atal a gwella canlyniadau ar gyfer y dyfodol. Mae hefyd yn ymwneud a gwneud arfer sy’n seiliedig ar dystiolaeth yn rhan o’n diwylliant, gan roi llwyfan ar waith i sicrhau proses werthuso symlach, ac yna throsi hynny’n bolisi, yn hytrach na gorfod gosod pob astudiaeth bob tro.

Beth yw eich camau nesaf?

Ar y funud, mae gennym ni ymgyrch yn mynd rhagddi yn y cyfryngau, felly mae ein ffocws ar recriwtio a gwneud yn siŵr ein bod ni’n manteisio ar bob cyfle posibl. Er enghraifft, rydym ni’n hyfforddi nyrsys y GIG fel eu bod  yn wybodus am y prosiect ac yn gallu sôn am y taflenni gyda chleifion. Rydym ni hefyd yn parhau i ddatblygu holiaduron newydd i sicrhau perthnasedd ac ansawdd yr wybodaeth a gesglir ar gyfer astudiaethau gwyddonol.

Darllenwch y cyfweliad llawn

Fersiwn fyrrach yw hon o'r cyfweliad llawn a oedd yn rhifyn haf 2017 o Herio Caerdydd, ein cylchgrawn ymchwil.

Herio Caerdydd Haf 2017

Herio Caerdydd Haf 2017

3 Gorffennaf 2017

The sixth issue of our research magazine, providing insight into the impact of our research.

PDF

Yr ymchwilydd

Shantini Paranjothy

Yr Athro Shantini Paranjothy

Clinical Senior Lecturer

Email:
paranjothys@caerdydd.ac.uk
Telephone:
+44 (0)29 2068 7245

Ysgol Academaidd

Yr Ysgol Meddygaeth

Mae’r Ysgol Meddygaeth yn ganolfan ryngwladol bwysig ar gyfer addysgu ac ymchwil, sy’n ymrwymo i wella iechyd y ddynoliaeth.