Deall y cydadweithiau sy’n cysylltu deiet â chanser

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Mae canser y colon a'r rhefr (CRC) yn arwain at ≈600,000 o farwolaethau ledled y byd bob blwyddyn a dyma un o brif achosion marwolaeth yn y byd gorllewinol. Yn y Deyrnas Unedig dyma'r pedwerydd ymhlith y canserau cyffredin gyda ~40,000 o achosion newydd yn cael eu diagnosio bob blwyddyn (Cancer Research UK).

Y prif ffactorau risg ar gyfer CRC yw deiet, hanes teuluol ac anhwylderau meddygol eraill. Er enghraifft, mae gan gleifion sydd â chlefydau llidus y perfeddyn (IBDs), megis colitis neu glefyd Crohn, risg sydd 3-5 gwaith yn fwy o ddatblygu CRC. Pryder cyffredin felly yw bod cyfradd fynychder IBD o ~1 mewn 200 yn y byd gorllewinol yn codi, a hynny oherwydd deiet yn rhannol o leiaf.

Un o'r nifer fawr o ffactorau sy'n cyfrannu at gychwyn a chynnydd CRC yw llid. Gall llid helpu tiwmor i dyfu, yn uniongyrchol ac yn anuniongyrchol, a gall tiwmorau hybu amgylchedd llidus cronig sy'n arwain at wrthimiwnedd, sy'n fanteisiol i'r tiwmor.

Ceir cofnodion pendant bod CRCs yn esblygu drwy gylchoedd o symbyliadau llidus afreolus sy'n cael eu cynnal gan lwybrau arwyddo niwed yn y DNA ac ailfodelu epigenetig (methylu'r DNA). Mae gwaith dwys yn y blynyddoedd diwethaf wedi arwain at adnabod genynnau a mecanweithiau sy'n cysylltu deiet â newid ym microbiota'r perfeddyn sy'n addasu patrymau methylu'r DNA. Mae'r addasiadau hyn yn sbarduno ymatebion llidus/imiwn sy'n cydadweithio â bôn-gelloedd yn y perfeddyn ac sy'n gallu atal neu hybu clefyd a chanser yn y perfeddyn. Ond hyd yn hyn, does yr un astudiaeth yn ymdrin â'r holl elfennau hyn yr un pryd. Fe allai dadansoddi synergedd y paramedrau hyn roi dirnadaeth fiolegol newydd a bionodwyr effeithiol a allai gael eu defnyddio mewn gwaith atal, mewn diagnosio moleciwlaidd, mewn prognosis ac wrth drin clefydau yn y perfeddion a CRC.

Felly, i gyd-fynd â'r dulliau lleihaol cyfredol, sy'n edrych ar bob un o'r ffactorau cydadweithiol ar ei ben ei hun, mae angen dull mwy holistig er mwyn datrys sut mae'r ffactorau'n cydadweithio. Mae fy ymchwil i'n canolbwyntio ar ddeall y mecanweithiau cyffredin sy'n cysylltu'r amgylchedd â chlefydau'r perfeddion.