Dr Jonathan Morris BA, MA, PhD, FHEA

Dr Jonathan Morris

BA, MA, PhD, FHEA

Darlithydd

Ysgol y Gymraeg

Email:
morrisj17@caerdydd.ac.uk
Telephone:
+44(0) 29 2087 7266
Location:
1.58, Adeilad John Percival
Siarad Cymraeg
Ar gael fel goruchwyliwr ôl-raddedig

Rwyf yn gweithio fel Darlithydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol mewn Ieithyddiaeth ac Ieithyddiaeth Gymhwysol yn Ysgol y Gymraeg. Rwyf yn dysgu modiwlau ar yr iaith Gymraeg ac ieithyddiaeth.

Mae f’ymchwil yn canolbwyntio ar agweddau sosioieithyddol ar ddwyieithrwydd a chaffael ail iaith. Golyga hyn fod gennyf ddiddordeb mewn sut y defnyddir ieithoedd ac mewn sut y mae ffactorau cymdeithasol yn dylanwadu ar ieithoedd mewn cyd-destunau dwyieithog ac ail-iaith. Gallai'r ffactorau cymdeithasol hyn ddylanwadu ar sut y mae pobl ddwyieithog yn cynhyrchu eu hieithoedd neu ar sut y maent yn eu defnyddio ac yn teimlo amdanynt.

Diddordebau ymchwil

  • Amrywio ieithyddol a newid
  • Sosioieithyddiaeth
  • Dwyieithrwydd
  • Caffael Ail Iaith
  • Seineg a Ffonoleg

Myfyrwyr ôl-radd

Rwyf yn awyddus i glywed gan ddarpar fyfyrwyr a hoffai gwblhau prosiectau ar amrywio ieithyddol a newid yn y Gymraeg a'r Saesneg yng Nghymru, dwyieithrwydd Cymraeg-Saesneg a chaffael y Gymraeg fel ail iaith mewn ysgolion a chan oedolion.

Cwblheais radd BA mewn Astudiaethau Ffrangeg ac Almaeneg, MA mewn Ieithoedd ac Ieithyddiaeth, a PhD mewn Ieithyddiaeth ym Mhrifysgol Manceinion. Yn ystod fy ngradd israddedig, treuliais amser ym Mhrifysgol Bourgogne (Dijon, Ffrainc) ac ym Mhrifysgol Basel (Y Swistir). Canolbwyntiodd fy ngwaith cynnar ar y berthynas rhwng iaith a hunaniaeth yn y gwledydd lle y siaredir yr Almaeneg.

Dechreuais weithio ar sosioieithyddiaeth a seineg (sosioseineg) y Gymraeg yn ystod fy ngradd Meistr, ac mae fy noethuriaeth yn gwerthuso dylanwad ffactorau ieithyddol a chymdeithasol ar acenion siaradwyr dwyieithog Cymraeg-Saesneg.

Ymunais ag Ysgol y Gymraeg fel cynorthwyydd ymchwil yn 2012. Cyn imi symud i Gaerdydd, bûm yn gweithio fel cynorthwyydd dysgu ym Mhrifysgol Manceinion ac fel darlithydd yn y Gymraeg yng Ngholeg Cambria, Wrecsam. Rwyf hefyd wedi gweithio fel cynorthwyydd ymchwil ar brosiectau a ariannwyd gan yr ESRC a'r British Academy.

Rwyf yn ddarlithydd y Coleg Cymraeg Cenedlaethol mewn Ieithyddiaeth ac Ieithyddiaeth Gymhwysol ers mis Medi 2014.

Anrhydeddau a Dyfarniadau

  • Rhestr fer, Aelod o Staff Mwyaf Blaengar, Prifysgol Caerdydd, 2016.

Aelodaethau proffesiynol

  • British Association of Applied Linguists
  • British Association of Academic Phoneticians
  • COST New Speakers Network
  • Cymrawd yr Academi Addysg Uwch

Gwasanaeth adrannol

  • Cyfarwyddwr Ymchwil Ôl-raddedig
  • Swyddog Moeseg Ymchwil
  • Swyddog Rhyngwladol
  • Cyd-drefnydd y Grŵp Darllen Sosioieithyddiaeth (gyda Mercedes Durham)

Ymrwymiadau siarad cyhoeddus

Gallwch weld rhestr o'm cyflwyniadau yma.

Rwyf yn dysgu (neu wedi dysgu) modiwlau ar yr iaith Gymraeg ac ieithyddiaeth. Mae'r modiwlau hyn yn cynnwys:

  • CY1500 Sgiliau Llafar yn y Gymraeg
  • CY1501 Defnyddio'r Gymraeg
  • CY1742 Cyflwyniad i'r Gymraeg
  • CY1750 Diwylliant y Gymraeg
  • CY3900 Blas ar Ymchwil
  • CY3905 Ymchwil Estynedig

Rwyf wedi arwain y modiwlau canlynol:

  • CY2200 Cymraeg y Gweithle a'r Gymuned
  • CY3530 Sosioieithyddiaeth
  • CY3910 Caffael Iaith

Rwyf hefyd yn addysgu ar yr MA mewn Astudiaethau Cymreig a Cheltaidd ac yn goruchwylio myfyrwyr PhD.

Myfyrwyr MA

  • Morgan, Nia. 2015. Cynllunio Ieithyddol Bwriadus ar Ynys Môn.

Myfyrwyr PhD

  • Tom Learoyd, Amrywio ieithyddol a newid ym Machynlleth.
  • Kaisa Pankakoski, Teuluoedd teirieithog yng Nghymru a'r Ffindir - sosioieithyddiaeth, caffaeliad iaith gyntaf ymysg plant teirieithog a rhwystrau rhag datblygu iaith.

Canolbwyntia fy ngwaith ymchwil yn bennaf ar amrywio ieithyddol a newid (neu dafodieitheg gymdeithasegol) yn lleferydd siaradwyr dwyieithog Cymraeg-Saesneg. Mae nifer o ddatblygiadau cymdeithasol yn yr ugeinfed ganrif wedi effeithio ar ddemograffeg siaradwyr y Gymraeg. Yn gyntaf, mae mewnfudo a shifft ieithyddol wedi arwain at ddirywiad yn y nifer o siaradwyr sydd yn caffael y Gymraeg ar yr aelwyd, yn enwedig mewn ardaloedd y Fro Gymraeg draddodiadol. Yn ail, ceir cynnydd yn y nifer o ‘siaradwyr newydd’ sydd yn dod o deuluoedd di-Gymraeg. Cwestiwn a godir yn fy ngwaith yw i ba raddau y mae ffactorau ieithyddol ac all-ieithyddol (megis rhyw, sefyllfa'r Gymraeg yn y gymuned, ac iaith ar yr aelwyd) yn dylanwadu ar amrywio seinegol a ffonolegol yn y Gymraeg a'r Saesneg. Rwyf yn cymhwyso ymchwil flaenorol ym maes sosioieithyddiaeth at ddwyieithrwydd, felly, ac yn cymharu sut y mae siaradwyr yn cynhyrchu eu dwy iaith.

Dengys fy ngwaith mewn cymunedau yng Ngogledd Cymru (fel rhan o’r PhD) ac yn Ne Cymru (gyda Robert Mayr, Prifysgol Metropolitan Caerdydd ac Ineke Mennen, Prifysgol Graz) y cynhyrchir rhai nodweddion seinegol yn yr un modd yn y ddwy iaith o ganlyniad i gyffyrddiad hir-dymor rhwng y Gymraeg a’r Saesneg. Rwyf hefyd wedi dangos, fodd bynnag, bod ffactorau all-ieithyddol yn dylanwadu ar ynganiad rhai nodweddion ieithyddol. Trwy ddadansoddi arferion iaith ac ymagweddau’r siaradwyr tuag at eu hieithoedd, rwyf wedi dadlau y gellir gweld perthynas rhwng defnydd o amrywiolion penodol a hunaniaeth y siaradwr.

Mae gennyf ddiddordeb mewn cymdeithaseg iaith. Rwyf wedi cyhoeddi ar ymagweddau tuag at y Gymraeg a'r defnydd ohoni ymhlith pobl ifanc yng Ngogledd Cymru ac rwyf ar hyn o bryd yn rhan o brosiect ymchwil a ariennir gan Lywodraeth Cymru ar drosglwyddo'r Gymraeg. Enw’r prosiect hwn yw Ymchwil i’r amodau sydd yn dylanwadu ar arferion teuluoedd mewn perthynas â throsglwyddo a defnyddio’r Gymraeg  (Rhif Contract C86/2015/16). Gweddill y tîm yw Dr Jeremy Evas (Prif Ymchwilydd, Ysgol y Gymraeg), Yr Athro Lorraine Whitmarsh (Ysgol Seicoleg) ac eraill.

Mae prosiectau ymchwil eraill yn cynnwys ymchwiliad i raganadlu yn y Gymraeg (gyda Michaela Hejná, Prifysgol Newcastle) ac astudiaeth gychwynnol o gaffael seineg y Gymraeg gan ddysgwyr (a ariannwyd gan Cardiff University Undergraduate Research Opportunities yn 2014 a 2015).

Proffiliau allanol