Adroddiad yn datgelu agweddau’r cyhoedd tuag at newid yn yr hinsawdd

29 Ionawr 2015

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

Flooded road with Flood triangle warning sign

Mae canlyniadau astudiaeth newydd a arweinir gan y Brifysgol, a gyhoeddwyd flwyddyn ar ôl llifogydd mawr y gaeaf, yn dangos y cododd cred cyhoedd Prydain yn realiti newid yn yr hinsawdd a'i achosion dynol yn arwyddocaol y llynedd –mae ar ei huchaf er 2005, erbyn hyn.

Yn ogystal, gwelodd y tîm ymchwil fod llawer o bobl yn gweld bod newid yn yr hinsawdd wedi cyfrannu'n rhannol o leiaf i'r llifogydd yn y gaeaf.

Ym mis Rhagfyr 2013 a mis Ionawr 2014, tarodd cyfres eithriadol o ystormydd gaeafol y DU, gan arwain at lawer iawn o lifogydd. Er ei fod yn anodd iawn priodoli unrhyw gyfres unigol o ddigwyddiadau'r tywydd i newid yn yr hinsawdd, rhagwelir y bydd tywydd eithafol o'r fath yn fwy aml a llym yn y DU o dan hinsawdd sydd wedi newid.

Aeth tîm ymchwil cydweithredol o Gaerdydd a Phrifysgol Nottingham ati i ddeall yn fanwl sut yr oedd cyhoedd Prydain wedi ymateb i'r llifogydd y gaeaf diwethaf. Er mwyn gwneud hyn, cynhaliwyd arolwg o sampl genedlaethol gynrychioladol o 1,002 o ymatebwyr o bob cwr o Brydain, ynghyd â grŵp pellach o 995 o bobl a dynnwyd o bum ardal o Gymru a Lloegr a gafodd eu heffeithio gan y llifogydd y gaeaf diwethaf.

Gwelodd yr astudiaeth fod:

  • Mwy o bobl yn barod i dderbyn realiti newid yn yr hinsawdd
    • Mae bron 9 o bobl allan o 10 (88%) yn cytuno bod hinsawdd y byd yn newid, sef ffigwr sy'n uwch na'r polau yn y blynyddoedd blaenorol ac yn agos at y ffigwr o 91% a welwyd diwethaf yn 2005. Dim ond 6% oedd yn anghytuno bod yr hinsawdd yn newid.
    • Datganodd 76% o ymatebwyr eu bod nhw yn bersonol wedi sylwi ar arwyddion o newid yn yr hinsawdd yn ystod eu hoes, a soniodd 39% am batrymau'r tywydd yn newid neu dywydd eithafol; soniodd 27% am law trwm, llifogydd neu lefelau'r afonydd yn codi; a soniodd 20% am newidiadau yn y tymhorau.
  • Gwelwyd digwyddiadau'r llifogydd fel arwydd o'r hyn sydd i ddod
    • Teimlwyd bod ffactorau amrywiol wedi cyfrannu 'cryn dipyn ' neu'n 'fawr iawn' i'r llifogydd a'i effeithiau: buddsoddi annigonol mewn amddiffyn rhag llifogydd (roedd 77% yn teimlo hyn), rheolaeth wael ar yr afonydd a'r arfordir (75%), datblygu, gan gynnwys mewn ardaloedd sy'n dueddol i gael llifogydd (73%), a  newid yn yr hinsawdd (61%).
    • Cytunodd mwyafrif clir o'r sampl genedlaethol (72%) â'r datganiad "Dangosodd y llifogydd i ni'r hyn y gallwn ei ddisgwyl yn y dyfodol o ran newid yn yr hinsawdd a dim ond 10% o'r cyhoedd a fynegodd eu bod yn anghytuno â hyn.
  • Roedd pobl yr effeithiodd y llifogydd arnynt hyd yn oed yn fwy sicr am newid yn yr hinsawdd
    • Dadansoddodd y tîm ymchwil ymatebion grŵp o 135 o unigolion o'r ardaloedd yr effeithiodd y llifogydd arnynt, yr oeddent oll wedi profi effaith uniongyrchol i'w heiddo gan ddyfroedd llifogydd y llynedd. Roedd y grŵp hwn hyd yn oed yn fwy argyhoeddedig o realiti a difrifoldeb newid yn yr hinsawdd.   
    • Nid yw'n syndod bod y bobl yr effeithiwyd arnynt yn uniongyrchol yn adrodd am deimlo pryder, dicter a thrallod, ac roedd y cyhoedd yn fwy cyffredinol yn profi lefelau uchel o gydymdeimlad â nhw.
    • Roedd newid yn yr hinsawdd yn llawer mwy amlwg ac uniongyrchol ar gyfres o fesurau gwahanol ymhlith y grŵp yr effeithiwyd arnynt fwyaf. Er enghraifft, roeddent fwy na dwywaith mor debygol (soniodd 29% amdano) na'r sampl genedlaethol (lle y soniodd dim ond 15% amdano) o enwi newid yn yr hinsawdd yn ddigymell fel un o'r tri o faterion pwysicaf sy'n wynebu'r DU yn ystod yr 20 mlynedd nesaf.

Dywedodd Yr Athro Nick Pidgeon o'r Ysgol Seicoleg, a arweiniodd y tîm a ymgymerodd â'r ymchwil:

"Mae ein canfyddiadau yn dangos bod cysylltiad rhwng llifogydd gaeaf y llynedd a newid yn yr hinsawdd yn ffurfio ym meddyliau llawer o bobl gyffredin ym Mhrydain, sydd hefyd yn gweld y digwyddiadau hyn fel arwydd o'r hyn sydd i ddod.

"Efallai y dylem ofyn a yw'n bryd i ni waredu amheuaeth ynglŷn â'r hinsawdd unwaith ac am byth, ac i wyddonwyr fod yn fwy penderfynol o ran dangos sut y daw ein tywydd yn fwy eithafol yn y dyfodol os na fyddwn yn gweithredu ar newid yn yr hinsawdd."

O ran cefnogaeth am gamau gweithredu gwleidyddol, dywedodd tua thri chwarter (74%) o bobl a gafodd eu harolygu yn y sampl genedlaethol y dylai'r DU lofnodi cytundebau rhyngwladol i gyfyngu ar allyriadau carbon, a dim ond 7% a wrthwynebodd y mesur hwn. Ychwanegodd Yr Athro Pidgeon: "Mae'r canfyddiad uchod yn anfon neges glir i lywodraeth y DU wrth iddi baratoi ar gyfer y gynhadledd ryngwladol hollbwysig ar yr hinsawdd i'w chynnal ym Mharis yn ddiweddarach eleni."

Cafodd yr ymchwil hwn ei ariannu gan Y Cyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC) gyda chymorth ychwanegol gan Gonsortiwm Newid yn yr Hinsawdd Cymru a Sefydliad Mannau Cynaliadwy Prifysgol Caerdydd. Cafodd ei gyflawni gan Ysgol Seicoleg Prifysgol Caerdydd ac yn Ysgol Seicoleg Prifysgol Nottingham, ac ymgymerwyd â'r gwaith maes gan Ipsos MORI.