Ymchwil yn bwrw goleuni ar ddyfais hynafol

02 Awst 2016

Antikythera Mechanism (Copyright required)
© Antikythera Mechanism research project

Mae’r Athro Mike Edmunds, athro emeritws astroffiseg ym Mhrifysgol Caerdydd, wedi bod yn rhan o dîm sy’n gweithio i ddadgodio’r arysgrif ar y ddyfais hynafol, y credir ei bod wedi’i gwneud rhwng 200 CC a 70 CC, i geisio dysgu sut i ddefnyddio’r ddyfais.

Fe’i canfuwyd o longddrylliad ym 1900 gan blymwyr sbyngau oddi ar arfordir ynys Antikythera yng ngwlad Groeg.

Defnyddiodd y tîm, sef Prosiect Ymchwil y Ddyfais Antikythera (AMRP), sganiau pelydr-x i ddarllen tua 3,400 o nodau ar yr arwynebau a oroesodd ar y ddyfais, gan ganfod y’i defnyddiwyd fel calendr, yn ogystal ag fel dull o ragfynegi eclips y lleuad.

Canfu ymchwil y tîm fod yr arysgrif yn sôn am yr haul a’r lleuad, ond cadarnhaodd hefyd symudiadau’r planedau yn ogystal ag amseru a lliw eclips.

Yn fwyaf arwyddocaol, y diddordeb hwn mewn lliwiau yw’r arwydd cyntaf bod y ddyfais o bosibl wedi’i defnyddio, nid yn unig mewn seryddiaeth, ond astroleg hefyd - y system o ragfynegi digwyddiadau ar y Ddaear yn seiliedig ar symudiadau a lleoliad y sêr a’r planedau.

Roedd y cysylltiad ag astroleg yn syndod i’r ymchwilwyr, gan fod swyddogaethau eraill y ddyfais yn ymwneud â seryddiaeth neu’n gysylltiedig â chalendr gan ddefnyddio enwau cyffredin misoedd y flwyddyn, yn ogystal â chofnodi amseru digwyddiadau athletau fel y gemau Olympaidd.

Gan siarad mewn cyflwyniad arbennig yn Athen, eglurodd yr Athro Edmunds fod arddull ffurfiol, fanwl yr ysgrifennu’n golygu ei bod yn fwy na dyfais i ddiddanu.

“Mae’n llawer pwysicach o ddyfais na thegan,” meddai.

Mae’r ymchwilwyr hefyd wedi defnyddio’r arysgrif i ddysgu bod y ddyfais fwy na thebyg o ynys Rhodes, ac y gallai tîm fel gweithdy teuluol neu fusnes fod wedi’i gwneud, gan fod amryw rannau o’r arysgrif yn ymddangos fel petai pobl wahanol wedi’u gwneud.

Daeth yr Athro Edmunds i’r casgliad: “Ni wyddom ei phwrpas. Gallai fod yn ddatganiad yn dweud mai dyma’r hyn a wyddom am y bydysawd, ond p’un ai a ydyw i’w rhoi uwch aelwyd dyn cyfoethog, mewn ysgol neu academi, neu mewn teml, wyddom ni ddim.”

Rhannu’r stori hon

Mae ein fframwaith llywodraeth yn helpu sicrhau bod ein hymchwil o’r safonau moesegol ac ansawdd uchaf.