Ewch i’r prif gynnwys

Gwobr Pen-blwydd y Frenhines

19 Tachwedd 2015

Mae'r cynnwys hwn ar gael yn Saesneg yn unig.

QAP logo 2015

Mae cyfleuster rhagorol Prifysgol Caerdydd ym maes ymchwil iechyd meddwl, wedi ennill gwobr academaidd fwyaf mawreddog y DU - Gwobr Pen-blwydd y Frenhines.

Canolfan MRC ar gyfer Geneteg a Genomeg Niwroseiciatrig ym Mhrifysgol Caerdydd sydd wedi ennill y wobr eleni. Cafodd ei chydnabod am ganfod "gwybodaeth drawsnewidiol am achosion salwch meddwl, ei ddiagnosis a'r driniaeth ar ei gyfer."

Mae'r Frenhines yn dyfarnu'r wobr bob dwy flynedd i gydnabod sefydliad academaidd neu alwedigaethol, ac mae'n rhan o system anrhydeddau cenedlaethol y DU.

Wrth siarad am y wobr, dywedodd yr Athro Syr Michael Owen: "Rwy'n hynod falch o holl staff y Ganolfan am ennill y wobr hon. Mae'n adlewyrchiad o gyflawniadau anhygoel a alluogwyd gan dîm rhagorol o staff gwyddonol, technegol a gweinyddol sydd ar flaen y gad ym maes ymchwil iechyd meddwl.

"Mae eu hymdrechion wedi llwyddo i daflu goleuni ar rai o gorneli tywyllaf salwch meddwl a'n rhoi mewn sefyllfa gref i wneud cynnydd pellach fydd yn rhoi manteision sylweddol i gleifion.

"Yn ystod y 5-10 mlynedd nesaf, bydd y Ganolfan yn canolbwyntio ar roi ein canfyddiadau genetig ar waith er mwyn deall mecanweithiau clefydau'n well, datblygu dulliau diagnostig a thriniaethau gwell, yn ogystal ag ennill ein plwyf fel canolfan niwrowyddoniaeth flaenllaw sy'n troi canfyddiadau yn gamau.

"Mae gwyddonwyr y Ganolfan hefyd yn defnyddio canfyddiadau genetig yn gynyddol mewn lleoliadau epidemiolegol. Eu nod yw astudio effaith genynnau ar lefel y boblogaeth, rhagfynegi a chynnal diagnosis gwell, yn ogystal â deall sut mae ffactorau amgylcheddol a chymdeithasol yn rhyngweithio â thueddiadau genetig i achosi salwch meddwl.

"Rwy'n hynod ddiolchgar i'r Cyngor Ymchwil Feddygol am gefnogi ein hymchwil yn barhaus dros nifer o flynyddoedd, yn ogystal ag Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru a llu o gyrff ariannu eraill. Rwy'n ddiolchgar dros ben i Brifysgol Caerdydd hefyd am eu cefnogaeth gref ac am ein henwebu ar gyfer y wobr hon."

O dan arweiniad yr Athro Syr Michael Owen, y Cyfarwyddwr, mae'r ganolfan yn dod â chymuned fyd-eang o ymchwilwyr blaenllaw ynghyd i ymchwilio i achosion nifer o anhwylderau seiciatrig a niwro-ddirywiol difrifol.

Nod eu gwaith yw gwella dealltwriaeth o achosion y clefydau hyn er mwyn datblygu dulliau diagnostig newydd ac amlygu targedau newydd ar gyfer triniaeth.

Ers lansio'r ymchwil yn 2009, mae wedi cymryd camau breision o ran canfod seiliau genetig amrywiaeth o glefydau gan gynnwys clefyd Alzheimer a sgitsoffrenia, anhwylder deubegwn ac ADHD.

Mae darganfyddiadau nodedig y Ganolfan yn cynnwys amlygu'r cysylltiad genetig rhwng anabledd deallusol, awtistiaeth, ADHD a sgitsoffrenia; darganfod y ffactorau genetig cyntaf a allai achosi sgitsoffrenia, anhwylder deubegwn ac ADHD; a darganfod y genynnau risg newydd cyntaf ers dros 17 mlynedd ar gyfer clefyd Alzheimer.

Mae nifer o fecanweithiau newydd ar gyfer trin clefydau wedi bod yn rhan o'r gwaith hwn. Erbyn hyn, mae gwyddonwyr y Ganolfan yn defnyddio amrywiaeth o dechnegau modern sy'n troi'r canfyddiadau newydd hyn yn ddulliau newydd ar gyfer trin ac atal.

Yn ogystal â'u darganfyddiadau genetig sylfaenol, mae gwaith ymchwilwyr y Ganolfan wedi dylanwadu'n uniongyrchol ar bolisïau ac ymarfer.

Er enghraifft, mae eu hymchwil wedi rhoi tystiolaeth gref bod canabis yn un o'r ffactorau risg prin y gellir eu haddasu er mwyn atal sgitsoffrenia; mae wedi arwain at raglen ryngweithiol newydd i helpu pobl sy'n dioddef anhwylder deubegwn reoli eu cyflwr; mae hefyd wedi gweddnewid y ffordd y mae pobl ifanc ddigartref yng Nghymru yn cael eu hasesu ar gyfer anhwylderau iechyd meddwl.

Meddai'r Athro Colin Riordan, Is-Ganghellor Prifysgol Caerdydd: "Yn y chwe blynedd ers ei sefydlu, mae'r Ganolfan wedi taflu goleuni ar rai o'r mathau mwyaf anhydrin o salwch iechyd meddwl. Mae'r tîm, sydd o fri rhyngwladol, wedi troi canfyddiadau arloesol yn fanteision i gleifion a helpu i atgyfnerthu statws y Brifysgol fel un o ganolfannau mwyaf blaenllaw'r byd ym maes iechyd meddwl. Mae'r wobr hon yn adlewyrchiad haeddiannol o'r llwyddiant hwn."

Croesawyd y gwobr gan y gymuned academaidd a gwleidyddol ehangach.

Yn ôl Carwyn Jones, Prif Weinidog Cymru: "Hoffwn longyfarch Prifysgol Caerdydd am ennill gwobr hynod glodfawr Pen-blwydd y Frenhines. Mae'n gamp gwirioneddol wych ac yn gydnabyddiaeth glir o'r gwaith eithriadol a wneir yn y Brifysgol wrth ddod o hyd i ffyrdd arloesol a blaengar o drin salwch meddwl."

Meddai'r Athro Syr John Savill, Prif Weithredwr y Cyngor Ymchwil Feddygol: "Rydym wedi gweld datblygiadau anhygoel mewn ymchwil ym maes iechyd meddwl dros y pum mlynedd ddiwethaf. Mae genynnau anhwylderau meddwl cyffredin wedi'u canfod ac rydym yn darganfod rhagor ar fyrder - mae Canolfan MRC ar gyfer Geneteg a Genomeg Niwroseiciatrig wedi arwain y gad yn y datblygiad enfawr hwn wrth wella ein dealltwriaeth fiolegol o anhwylderau iechyd meddwl.

"Er enghraifft, mae'r gorgyffwrdd genetig a welwyd rhwng awtistiaeth, sgitsoffrenia ac anhwylder deubegwn, yn newid ein dealltwriaeth o'r anhwylderau hyn. Y cam nesaf fydd edrych ar effeithiau ymarferol y genynnau a'r llwybrau biolegol oherwydd bydd yr ymchwil hon yn dangos y cyfleoedd gorau ar gyfer trin yr anhwylderau iechyd meddwl treiddiol hyn."

Dywedodd Eric Lander, Llywydd a chyfarwyddwr sefydlol Broad Institute of MIT a Harvard yn Cambridge Massachusetts: "Mae tîm Prifysgol Caerdydd wedi chwarae rôl hollbwysig o ran uno'r gymuned ymchwil fyd-eang i geisio gweddnewid sut mae clefydau seiciatrig yn cael eu deall a'u trin. Gwych o beth yw gweld y wobr hon yn cydnabod eu cyflawniadau."

Mae'r Ganolfan yn cynnig amgylchedd ymchwil unigryw yng Nghymru i gynnal rhagor o ymchwil i iechyd meddwl a throi canfyddiadau'n fanteision i gleifion yn uniongyrchol. Ers ei sefydlu chwe blynedd yn ôl, mae wedi creu 182 o swyddi a denu dros £90m o fuddsoddiad. Mae hefyd wedi galluogi'r Brifysgol a Chymru i ennill eu plwyf fel arweinwyr byd-eang mewn niwrowyddoniaeth ac iechyd meddwl.

Y tu hwnt i ymchwil, mae'r Ganolfan yn cyflwyno rhaglenni arloesol mewn addysg israddedig ac ôl-raddedig ac mae wedi ymrwymo i gael gwared ar y stigma sy'n gysylltiedig ag anhwylderau iechyd meddwl mewn ffyrdd fydd yn ymgysylltu'n eang â'r cyhoedd.

Ers 1998, mae'r Brifysgol wedi ennill chwe Gwobr Pen-blwydd y Frenhines am ymchwil. Mae'r meysydd o dan sylw wedi cynnwys peirianneg geo-amgylcheddol, atal trais, geneteg meddygol a diagnosis clinigol.

Sefydlwyd Gwobr Pen-blwydd y Frenhines ym 1993 gyda sêl bendith y Frenhines a chefnogaeth pob plaid yn y Senedd.

Cynhelir y seremoni wobrwyo ym Mhalas Buckingham ar 25 Chwefror.